Ana YazarSafa YILDIRAN13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0002-4511-0516

Çalışma biçimleri, kimin için gerçekleştirildiğine ve karşılığında ücret ya da kâr elde edilip edilmediğine bağlı olarak çeşitlilik gösterebilir. Ancak iş gücü istatistiklerinde esas alınan, başkaları için bir ücret veya kâr karşılığında mal ve hizmet üretmek amacıyla sunulan emektir (ILO, 2023: 5). Çalışma çağındaki nüfus (çoğunlukla 15 yaş ve üzeri), belirli bir zaman dilimindeki durumlarına göre çalışan, işsiz ve iş gücü dışı olarak üç grupta sınıflandırılır. Çalışan olarak nitelendirilenler, son bir hafta içerisinde bir saat dahi olsa yukarıdaki kapsama uygun şekilde istihdam edilen kişileri ifade ederken istihdam edilmemiş ancak son bir ay içerisinde iş bulmak için arayışta olan nüfus, işsiz kategorisinde yer alır (ILO, 2023: 14). Çalışan ve işsiz nüfusun toplamı iş gücünü ifade eder (ILO, 2023: 6). İşsiz nüfusun toplam iş gücü içerisindeki payı, işsizlik oranını, çalışan kişilerin çalışma çağındaki toplam nüfusa oranı ise istihdam seviyesini gösterir.Filistin Merkezi İstatistik Bürosunun (PCBS) verilerine göre 2015-2022 yılları arasında ortalama işsizlik ve istihdam oranları Batı Şeria’da sırasıyla yüzde 16,1 ve 38,4 iken, Gazze’de bu oranlar sırasıyla yüzde 42 ve 23,2 olarak gerçekleşmiştir (PCBS, 2024: 45). Filistin geneli için ise, 2015-2022 yıllarındaki işsizlik oranı ortalaması yüzde 25,1, istihdam oranı ortalaması yüzde 33 olarak hesaplanmıştır. Aynı dönemde işsizlik oranının yıllar içerisindeki seyrine baktığımızda ise, Batı Şeria’da yüzde 17 seviyesinden yüzde 13’e doğru bir düşüş gözlemlenirken, Gazze’de yüzde 35 civarından yüzde 45’e doğru ciddi bir artış yaşanmıştır (Bkz: Şekil 1).Söz konusu yıllar arasında istihdam oranı, Batı Şeria’da genel olarak yatay bir seyir ile yüzde 38’den yüzde 41’e doğru kısmi bir artış gösterirken Gazze’de yüzde 27 civarından yüzde 22’ye doğru kayda değer bir düşüş yaşamıştır (Bkz: Şekil 2).Filistin genelinde 2015-2022 yılları arasında istihdam edilenlerin ortalama yüzde 35,2’si hizmet sektöründe çalışırken, hizmet sektörünü sırasıyla; ticaret, oteller ve restoranlar (yüzde 21,7), inşaat (yüzde 17,5) ve madencilik, taş ocakçılığı ve imalat (yüzde 12,6) takip etmektedir (PCBS, 2023: 70). Söz konusu dönem boyunca istihdam edilenlerin sektörel dağılımında ciddi dönüşümler gözlemlenmese de inşaat sektörünün payının kısmen artışına mukâbil, tarım sektöründe istihdam edilenlerin oranının azaldığı söylenebilir.Başta Batı Şeria olmak üzere İsrail’in işgal ettiği Filistin topraklarındaki temel politikası, bu bölgeleri ekonomik olarak İsrail’e bağımlı kılmaktır. 1967-1990 yılları arasında Filistinli iş gücünün yüzde 35 ila yüzde 40’ının İsrailliler tarafından istihdam edilmiş olması, bu bağımlığın iş gücü piyasasına yansıyan yönünü net bir şekilde ortaya koymaktadır (Arafeh, 2023). Günümüze geldiğimizde, 2015 yılında Batı Şeria’daki çalışan Filistin nüfusunun yüzde 16,4’ü İsrailli işgalciler tarafından istihdam edilirken bu oran yıllar içerisinde sürekli bir artış ile 2022’de yüzde 22,5’e ulaşmıştır. Ekim 2023 öncesinde Gazze’deki çalışan nüfusun yüzde 1,8’i İsrailli işgalciler tarafından istihdam edilmekteydi (PCBS, 2025: 57).Bazı Filistinliler, İsrail işgalciliğinin bir yansıması olan Batı Şeria ve Gazze’deki iş olanaklarının sınırlı olmasından dolayı İsrailli işverenlerle çalışmaktadır. 2015-2022 yılları arasında Filistin’de çalışanların ortalama ücretlerinden daha fazla ücret alan bu kişilerin (PCBS, 2025: 69) aslında İsraillilerin aldığı ücretlerin ancak yarısını alabildikleri hesaplanmıştır. Ayrıca, 2019 yılı için Filistinlilerin kazandıklarının yüzde 66 ila yüzde 72’lik bir kısmı; vergi, sigorta, izin ve yolculuk masraflarına gitmektedir (IUTC, 2021: 11-12).İsrail’in Filistin topraklarındaki on yıllardır süregelen işgalini ve Gazze’deki ablukayı kırmak için Ekim 2023’le beraber İsrail’in artan şiddeti ve soykırımının Filistin iş gücü piyasasına ciddi yansıması olmuştur. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Filistin Merkezi İstatistik Bürosunun (PCBS) tahminlerine göre Filistin genelinde işsizlik oranı Ekim 2023’te yüzde 25 iken, Kasım 2024 itibarıyla yüzde 51’e ulaşmış durumdadır. Batı Şeria özelinde işsizlik oranı yüzde 14’ten yüzde 35’e çıkarken, Gazze’de aynı süre zarfında yüzde 45’ten yüzde 80’lere ulaşmıştır (ILO & PCBS, 2024: 6). Artan işsizlik istihdam göstergelerine de olumsuz yansımıştır. Örneğin, Batı Şeria’da 2022 yılında yüzde 41 seviyesinde olan istihdam oranı, Ekim 2023 sonrasında ciddi bir düşüş yaşayarak 2024 yılında yüzde 32’ye gerilemiştir (PCBS, 2025: 45).İsrail’in 2007 yılı itibarıyla Gazze’de başlattığı tam abluka, uzun yıllardır devam eden ve giderek artan yüksek işsizlik ve düşük istihdam oranlarının arkasındaki temel sebeplerden birini teşkil etmektedir. Gazze’nin kalkınmasını ve iş olanaklarının artmasını sağlayacak yatırımlar için gerekli maddi/mali sermaye ve insan kaynağı hareketliliğinin on yıllardır kısıtlandığı bir konjonktür, işsizlik oranlarının istenilen düzeye düşmesini engellemektedir. Ekim 2023 itibarıyla İsrail’in saldırıları neticesinde Gazze’deki özel sektör kuruluşlarının yüzde 80’inin tamamen veya kısmen yıkıma uğraması ve nüfusun yüzde 90’ının yerinden edilmesi işsizlik oranlarını yüzde 80’lere tırmandırmıştır (ILO, 2025: 9; World Bank, 2024: 6). İlave olarak, İsrail’in işgal ettiği topraklarda Ekim 2023 öncesinde çalışma iznine sahip olan 18.500 Gazzelinin tamamının (Gazze’deki iş gücünün yüzde 3,5’ine tekabül etmektedir) çalışma izinlerinin 10 Ekim itibarıyla iptal edilmesi ve binlercesinin tutuklanması da işsizlik oranlarının artışına sebep olan faktörler arasında zikredilebilir (Arafeh, 2023).Bilhassa 1967’den itibaren sistematik politikalar ile ekonomik açıdan İsrail’e bağımlı hale getirilen Batı Şeria’da, Ekim 2023 sonrasında işsizlik oranlarının artışının sebepleri arasında; (1) iş gücü hareketlerinin kısıtlanması, (2) İsrail ordusunun ve ithal gaspçı yerleşimcilerin artan saldırıları, (3) arazilerine ve iş yerlerine erişemeyen yerinden edilmiş Filistinlilerin varlığı, (4) Filistin hükümetinin gelir kaynaklarına İsrail tarafından el konulması ve (5) gaspçı sömürgecilerin Filistinlilerin mülkiyetindeki arazi varlığını sınırlandırması gibi faktörler dikkat çekmektedir (ILO, 2025: 10-12).İsrail, Filistinlilerin tarımsal ve ticari faaliyetlerini ciddi anlamda kısıtlamakta ve bu alanlarda iş yapmayı zorlaştırmaktadır. Yanı sıra sıklıkla değişen düzeylerde uyguladığı gibi, çalışma izinlerini de bir baskı ve cezalandırma unsuru olarak Filistinlilerin aleyhine araçsallaştırmaktadır. Batı Şeria’da Ekim 2023 sonrasında işini kaybedenlerin yüzde 90’ının İsrail tarafından çalışma izinleri sonlandırılan (ILO, 2025: 10) kişilerden oluşması bunun en önemli kanıtlarından biridir.