İstanbul Teknik Üniversitesi Makina Fakültesi

İstanbul Teknik Üniversitesi'nin temel fakültelerinden biri olan Makina Fakültesinin kökleri bir asır öncesine dayanmaktadır. 1933’teki üniversite reformuyla birlikte, İstanbul Darülfünunu'nun İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’ne bağlı Elektrik ve Makina Enstitüsü kaldırılmış ve Yüksek Mühendis Okulu'nda Elektrik-Mekanik Bölümü açılarak Makina-Elektrik Mühendisliği eğitimi başlamıştır. 1944’te çıkan bir kanunla Yüksek Mühendis Okulu, İstanbul Teknik Üniversitesi adını almış ve Makina Bölümü bağımsız bir fakülte olarak "Makina Fakültesi" ismini almıştır.

Makina Fakültesi, Türkiye’de makina mühendisliği alanında eğitim ve araştırma yapan en köklü kurumlardan biridir. Zamanla, bünyesinde bulunan farklı mühendislik dalları da fakülte statüsüne kavuşmuştur. 1969’da Gemi İnşaatı ve Deniz Bilimleri Fakültesi, 1983’te Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi, 2004’te ise Tekstil Teknolojileri ve Tasarımı Fakültesi bağımsız fakülteler olarak kurulmuştur.

Makina Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümü ile mekanik sistemlerin ve enerji dönüşüm sistemlerinin tasarımı, geliştirilmesi ve üretim planlaması alanlarında eğitim ve araştırma faaliyetleri yürütmektedir. Otomotiv, enerji üretimi, petrokimya, robot teknolojileri, savunma sanayi, tekstil, tersine mühendislik, temiz enerji, yenilenebilir enerji, yeraltı kömür gazlaştırma, MEMS, nanoteknoloji, ilaç teknolojisi ve biyomoleküler mühendislik gibi birçok sektörde araştırma ve geliştirme çalışmaları devam etmektedir.

Bugün, çağdaş bir eğitim ve araştırma kurumu olarak dünya teknolojilerine uyum sağlayan İTÜ Makina Fakültesi, Türkiye'nin en geniş araştırma laboratuvarlarına sahip fakültelerinden biridir.

Kampüs Tarihçesi

Gümüşsuyu Binası'nın yapımına, Osmanlı Padişahı Sultan II. Mahmut döneminde, 1840 yılında başlanmıştır. O dönemde Dolmabahçe'de, devletin hafif silah üretim merkezi olarak kullanılan Tüfekhane-i Amire'de çalışan bekâr işçilerin barınma ihtiyacını karşılamak amacıyla inşa edilmeye başlanmıştır. İnşaat sürecinde bazı iç değişiklikler yapılarak bina, askeri kışlaya dönüştürülmüştür. 1843'te Ermeni mimar Garabet Amira Balyan tarafından tamamlanan ahşap bina, Gümüşsuyu Kışlası olarak kullanılmaya başlanmıştır.

1857 yılında Sultan Abdülmecit, Dolmabahçe Sarayı'nın hizmet birimleri olan Hademe-i Hassa ve Muzika-i Hümayun için kullanılmak üzere, bakımsız durumda olan Gümüşsuyu Kışlası'nın yenilenmesini istemiştir. Bunun üzerine, 1862'de kışlanın ana yapısı kâgire dönüştürülmüş ve Sultan Abdülaziz döneminde, mimar Sarkis Balyan tarafından tamamlanmıştır.

Gümüşsuyu Kışlası’nın yapıldığı ilk yıllar. (İstanbul Teknik Üniversitesi)

Osmanlı Dönemi'nde Gümüşsuyu Kışlası, saray bando ve orkestrasına müzisyen yetiştirmek ve Türk musikisi eğitimi vermek amacıyla kurulan Muzika-i Hümayun’a ev sahipliği yapmıştır. Bu yönüyle, günümüzdeki Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası’nın ilk binalarından biri olma özelliğini taşımaktadır. Ayrıca, Gümüşsuyu Kışlası, saray hizmetlileri arasında gösteri ve tören personeli olarak görev yapan Hademe-i Hassa biriminin eğitimi için de kullanılmıştır. İlerleyen yıllarda ise kışlanın bir bölümüne, yangınlarla mücadele etmekle görevli Tulumbacılar Birliği ve atlı koruma birimi olan Süvari Birliği yerleştirilmiştir. Bugün spor salonu ve açık saha olarak kullanılan alan, 1863 yılında Süvari Birliği'ne ait ahır olarak tahsis edilmiştir.

20 yy. başlarında Dolmabahçe ve Gümüşsuyu Kışlası. (İstanbul Teknik Üniversitesi)

1909’da Gümüşsuyu Kışlası, harita subaylarının hizmetindeki erlerin dikkatsizliği nedeniyle bir yangın geçirmiştir. Tulumbacıların çabalarına rağmen söndürülmesi geciken yangın büyük tahribata neden olmuştur.

Gümüşsuyu Kışlası 1909’da bir yangın geçirir. (İstanbul Teknik Üniversitesi)

Gümüşsuyu Kışlası’nın Mühendislik Eğitimine Geçişi

1884 yılında, Mühendishane-i Berri-i Hümayun’a bağlı olarak Hendese-i Mülkiye Mektebi adıyla kurulan Türkiye'nin ilk sivil mühendis okulu, Halıcıoğlu'ndaki Mühendishane’de eğitimine başlamıştır. Ancak askeri ve sivil idareciler arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle, 1909 yılında Mühendis Mekteb-i Âlîsi adını alarak Mühendishane-i Berri-i Hümayun’dan ayrılmış ve Bayındırlık Bakanlığı’na (Nafıa Nezareti) bağlanarak Tophane’deki Faik Paşa Konağı’na taşınmıştır. Okul, nihayetinde Gümüşsuyu Kışlası’na taşınmadan önce, tifo salgını, Birinci Dünya Savaşı ve işgal gibi sebeplerle, aralarında Notre Dame de Sion ve Harbiye Mektebi'nin de bulunduğu yedi farklı binada eğitim görmek zorunda kalmıştır.

Gümüşsuyu Kışlası, 28 Kasım 1918'de Sultan Vahdettin tarafından Mühendis Mektebi'ne tahsis edilmiştir. O dönemde fizik ve kimya laboratuvarlarının ekipmanları, kışlanın orta avlusundaki camiye depolanmıştır. Ancak, sadece bir hafta sonra, öğrenciler yerleşmeden önce İngilizler binayı işgal ederek hastane olarak kullanmaya başlamıştır. Bir süre açıkta kalan Mühendis Mektebi, eşyalarının bir kısmını camide bırakıp Halıcıoğlu’ndaki eski binasına geri dönmüştür. Ancak, İstanbul’un işgali sonrası bu bina da İngiliz kuvvetlerine tahsis edilince okul yeniden açıkta kalmıştır. O dönemde hastane olarak kullanılan Gümüşsuyu Kışlası, Nisan 1920’de Gümüşsuyu Caddesi’ne bakan güney kanadında meydana gelen büyük bir yangında tamamen yanmıştır.

Gümüşsuyu Binası’nın Dolmabahçe’den görünüşü. (İstanbul Teknik Üniversitesi)

Yatakhanelerde ve yemekhanede ders yapılmak zorunda kalınan, eğitim için elverişsiz binalardan sonra, 1923 yılında Gümüşsuyu Kışlası'nın tekrar Mühendis Mektebi'ne verilmesi kararlaştırılmıştır. Kurtuluş Savaşı ve İstanbul'un kurtuluşunun ardından, 12 Mart 1923'te dönemin Hariciye Vekili İsmet (İnönü) Paşa, Gümüşsuyu Kışlası'nın boşaltılması için İngiliz General Harrington’a başvurmuştur. Eylül 1923'te, her iki okulun da acil ihtiyaçları doğrultusunda Gümüşsuyu Kışlası'nın hem Mühendis Mektebi hem de Kondüktör Mektebi olarak kullanılmasına karar verilmiştir. 1937 yılında Kondüktör Mektebi, Teknik Okul adıyla Yıldız'a taşınmış ve 1992 yılında Yıldız Teknik Üniversitesi adını almıştır.

20 Ekim 1923'te, Gümüşsuyu Kışlası'na taşınan Mühendis Mektebi, derslerine başlamıştır. Ancak İngilizler tarafından harabe halde teslim alınan binada tamir ve yenileme çalışmaları birkaç yıl boyunca devam etmiştir. Bu sürecin detayları, "Yüksek Mühendis Okulu" adlı araştırma kitabında şu şekilde aktarılmaktadır: “Binanın Deniz cephesinin güney kısmı (bugün Makina Fakültesi sekreterliğinin bulunduğu yer ve devamı), Fikri Bey’in ilk müdürlüğü döneminde esaslı bir şekilde yeniden inşa edilmiştir. Konferans Salonu ve devamı ise Suphi Bey’in Rektörlüğü sırasında tamamlanmıştır. Binanın etrafındaki duvarlar büyük ölçüde yeniden inşa edilmiş, diğer kısımlar ise tamir edilmiştir. Mektebin Dolmabahçe’ye bakan cephesinin ön kısmındaki bahçe düzenlenmiştir. Fikri Bey’in yerine, 1 Haziran 1935’te Nafıa Bakanı tarafından Suphi Tanıg müdür olarak atanmıştır. Bu sırada Gümüşsuyu Binası’nın tamamen eğitim ve laboratuvar faaliyetlerine ayrılması amacıyla, binadan ayrı bir pansiyon yapılması kararlaştırılmıştır. Eski süvari kışlasının olduğu alana, 300 öğrenci kapasitesine sahip modern bir pansiyon binası inşa edilerek, yatak, dinlenme ve yemek ihtiyacı mükemmel şekilde sağlanmıştır. Gümüşsuyu Binası'nın yatakhane ve yemekhane olarak kullanılan bölümleri eğitim alanlarına dönüştürülmüştür. Binanın Gümüşsuyu Caddesi'ne bakan kanadı da yeniden yapılmıştır. Bu düzenlemelerle öğrenci sayısı artırılmış, laboratuvarlar genişletilmiştir. Önceki yıllarda başlayan okulun tamir ve genişletilmesi çalışmaları hızla devam etmiştir. Gümüşsuyu Binası'nın üç cephesi, Fikri ve Suphi Beyler döneminde tamir ve inşa edilmişken, batı cephesi (şu anda Philips binalarına bakan kısım) tamamen yıkılıp yeniden dört kat olarak inşa edilmiştir. Alt katlarda matbaa ve laboratuvarlar, üst katlarda ise kütüphane ve öğretim elemanları yerleştirilmiştir. Öğrenci sayısındaki artışa paralel olarak, sınıfların ara bölmeleri kaldırılarak genişletilmiştir. Daha önce 30 öğrenciyi ancak alabilen Fizik ve Kimya laboratuvarları, kapasitesi iki katına çıkarılarak genişletilmiştir. Yeni bir anfi yapılmış, eski anfi ise Muhabere laboratuvarına dönüştürülmüştür. Ayrıca öğrenci stajları için Makina Atölyesi kurulmuştur. Bu dönemde Elektrik ve Makina şubeleri oluşturulmuş, Uçak Mühendisliği ve Deniz İnşaat Mühendisliği bölümleri de eklenmiştir."

24 Mayıs 1928'de kabul edilen bir kanunla, Mühendis Mekteb-i Âlîsi olarak kurulan okul, Yüksek Mühendis Mektebi adını alarak Gümüşsuyu Binası'na devredilmiştir. İkinci Dünya Savaşı sırasında yurtdışından gelen öğretim üyeleriyle kadrosunu genişleten Yüksek Mühendis Mektebi, 1931 yılından itibaren ülkenin seçkin teknik elemanlarını yetiştirmeye başlamıştır. İlk olarak Gümüşsuyu Kışlası'nda bulunan okul, zamanla Taşkışla ve Maçka Silahhanesi binalarının da eklenmesiyle büyümüş ve 1944 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi adını almıştır. Ord. Prof. Osman Tevfik Taylan’ın müdürlüğü, 20 Temmuz 1944'te kanun gereği sona erdikten sonra, Osman Tevfik Taylan, yeni kurulan Teknik Üniversitenin ilk Rektörü olarak atanmıştır.

1944 yılı dönemin Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel’in, İTÜ’nün açılışında kurdeleyi kestiği fotoğraf. (İstanbul Teknik Üniversitesi)

Gümüşsuyu binası, başlangıçta kışla olarak inşa edilmişken, eğitim kurumu olarak kullanılmaya başlandığında birçok değişiklik geçirmiştir. Hamam ve süvari ahırları kaldırılmış, ek katlar inşa edilerek eski yapısı önemli ölçüde değiştirilmiştir. Gümüşsuyu binasında yer alan Makina Fakültesi bünyesindeki Toplantı Salonu, fakültemizin kuruluşundan bugüne kadar, hem Rektörlük dönemi hem de sonrasında, Rektör ve Dekanların toplantılarının yapıldığı, tarihi dokusunu koruyarak farklı dönemlerde tadilat ve restorasyonlardan geçirilmiş değerli bir mekân olmuştur. Şu an 17 kişilik kapasiteyle, Dekanlık ve Rektörlük toplantıları için kullanılmaya devam edilmektedir.

Makina Fakültesi Profesörler Kurulu’nun 1955 yılındaki toplantısına ait fotoğraf (İstanbul Teknik Üniversitesi)

Makina Fakültesi Profesörler Kurulu’nun 1955 yılındaki toplantısına ait fotoğraf yukarıda verilmiştir. Soldan sağa (saat yönünde): Prof. Dr. Fahri Terzioğlu (Uçak), Prof. Dr. Fikret Narter (Makina), Prof. Dr. Kamuran Görgün (Makina), Prof. Dr. Ratip Berker (Kurucu Dekan), Prof. Dr. Hilmi İleri (Makina), Doç. Dr. Mesut Savcı (Gemi), Prof. Dr. Hikmet Binark (Dekan), Doç. Dr. Selim Palavan (Makina), Prof. Dr. Muzaffer Sağışman (Makina), Prof. Dr. Ata Nutku (Gemi), Prof. Dr. Bekir Dizioğlu (Makina), Prof. Dr. François Duscio (Makina).

Gümüşsuyu Yerleşkesi’nin zamanla değişimi. (İstanbul Teknik Üniversitesi)

Tarihi Kapı

İTÜ Makina Fakültesi ön bahçe giriş kapısı (Dolmabahçe Cephesi). (İstanbul Teknik Üniversitesi)

İTÜ Makina Fakültesi'nin tarihi giriş kapısı üzerindeki kitabe, Osmanlı padişahı Sultan Abdülaziz döneminde kışlanın inşasını belgeleyen önemli bir eserdir. Kitabede, Rumi takvime göre 1278 yılı (Miladi 1862) belirtilmektedir. Osmanlı hat sanatının estetik anlayışını ve dönemin edebi üslubunu yansıtan bu yazıtta, kışlanın yapım süreci ve Sultan Abdülaziz’in devlet yönetimindeki imar faaliyetlerine atıfta bulunulmuştur. Hat sanatıyla yazılmış bu metin, dönemin Osmanlıca ifadeleriyle süslenmiş olup, günümüz Türkçesiyle anlamlandırıldığında mimari ve tarihi bir belge niteliği taşımaktadır. Aşağıda, kitabede yer alan metnin orijinal hali, Latin harfleriyle okunuşu ve sadeleştirilmiş Türkçesi sunulmaktadır.

Kitabe. (

Okunuşu

1- Taht-ı iclâle cülûsundan beru ikdâm ile // Mülkün i’mâr etmede şâh-ı cihan Abdülaziz // Eyleyüb inşâ Gümüşsuyu’nda bu nev kışlayı

2- Nakd-i cûdın askere kıldı revan Abdülaziz // Mülk ve millet sâye-i lütfunda görsün rahatı // Padişah-ı âlem olsun her zaman Abdülaziz

3- Harrerehû Abdülfettâh Sersikkegünân-ı // Söyledi tarih mu’cem bende-i hass-ı Ziyâ // Mevkiinde kışlayı yaptırdı Hân-ı Abdülaziz // Hazîne-i Hassa-i Şâhâne

4- 1278

Hattatın imzası

Harrerehû Abdülfettah Sersikkegünân-ı Hazîne-i Hassa-i Şâhâne 1278 (Rumi 1862)

Metnin Sadeleştirilmiş Hali

Yüce tahtta cülusundan/tahta çıkışından bu yana gelen

Memleketi imar etmede cihan şahı Sultan Abdülaziz

Gümüşsuyu’nda bu yeni kışlayı inşa ettirdi

Askere cömertliğiyle bağışladı Sultan Abdülaziz

Memleket ve millet onun lütfuyla görsün rahatı

Cihan padişahı olsun her zaman Sultan Abdülaziz

Mucem tarihini söyledi kul Ziya

Bu mevkiide kışla yaptırdı Sultan Abdülaziz

Bunu yazan Hazine-i Hassa’da görevli Sersikkegünan Abdülfettah

Mucem tarih: Ebced hesabında sadece noktalı harfler hesap edilerek düşürülen tarih.

Hazine-i Hassa: Osmanlı padişahlarının şahsi gelir ve giderlerini idare eden teşkilât.

Sersikkegünan: para kalıbı hazırlayanların en yetkilisi, başı

Çeviriler, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü’nden Arş. Gör. Kubilay Arpacı tarafından hazırlanmıştır.

Laboratuvarlar

• Akışkanlar Laboratuvarı
• Basınçlı Gazlar Laboratuvarı
• Bilgisayar Destekli Mühendislik Laboratuvarı
• Bilgisayar Destekli Tasarım Laboratuvarı
• Bilgisayar Destekli İmalat Laboratuvarı
• Biyomekanik Laboratuvarı
• Hidromekanik Laboratuvarı
• Isı ve Kütle Geçişi Laboratuvarı
• Isıl İşlem Laboratuvarı
• Kaynak ve Döküm Laboratuvarı
• Kazan Laboratuvarı
• Makina Dinamiği ve Mekanizma Tekniği Laboratuvarı
• Makina Elemanları Laboratuvarı
• Mekanik Deneyler Laboratuvarı
• Mekatronik Araştırmaları Laboratuvarı
• MEMS Araştırmaları Laboratuvarı
• Metalografi Laboratuvarı
• Motorlar ve Taşıtlar Laboratuvarı
• Mukavemet Laboratuvarı
• Otomasyon Teknolojileri Laboratuvarı
• Otomatik Kontrol Laboratuvarı
• Otomotiv Kontrolü ve Mekatroniği Araştırma Merkezi
• Takım Tezgahları Laboratuvarı
• Termik Makinalar Laboratuvarı
• Termodinamik ve Isı Tekniği Laboratuvarı
• Termo-Hidro Laboratuvarı
• Titreşim ve Akustik Laboratuvarı

Mezunları

İstanbul Teknik Üniversitesi Makina Fakültesi, Cumhuriyet tarihinin başlangıcında vermiş olduğu mezunlarla gelişmekte olan Türk sanayisine pek çok katkıda bulunmuştur. Aynı zamanda Türkiye'nin kalkınmasında ve modernleşmesinde kilit bir rol oynamıştır. Gerek siyasi gerek bilim insanı olarak dünya çapında nam salmış adını tarih satırlarına yazdıran pek çok mezun vermiştir. Tanınmış bazı mezunlar şöyledir: Necmettin Erbakan, Ratip Berker, Fazıl Erdoğan, Çağla Kubat, Üzeyir Garih, Mehmet Toner, Orhan Öcalgiray ve Fahir Sabunis.