İznik Nilüfer Hatun İmareti Türk İslam Eserleri Müzesi

İznik Nilüfer Hatun İmareti Türk İslam Eserleri Müzesi, Bursa'nın İznik ilçesinde yer almaktadır. Bu yapı, 14. yüzyılın sonlarında, 1388 (H. 790) yılında Osmanlı Sultanı I. Murad tarafından annesi Nilüfer Hatun anısına bir imaret ve zaviye olarak inşa ettirilmiştir.

Nilüfer Hatun İmareti Türk İslam Eserleri Müzesi (Rota Bursa)

Yapı Özellikleri

Erken Osmanlı mimarisinin zâviyeli/tabhaneli cami grubuna dahil olan bu yapı, ters "T" planına sahiptir ve bu plan tipinin Osmanlı mimarisinde ilk kez kullanıldığı örneklerden biridir. Yapının duvarları, bir sıra kesme taş ve üç sıra tuğlanın almaşık olarak kullanıldığı bir teknikle örülmüştür. Güney cephede, tuğla ve çini ile oluşturulan ışınsal süslemeler bulunmaktadır. İç mekânlarda ise giriş eksenindeki iki birimin duvarlarında yatay uzanan, malakâri tekniğiyle yapılmış palmet dizisi dışında belirgin bir bezemeye rastlanmamaktadır.

Cumhuriyet döneminde çeşitli ihtiyaçlar için depo olarak kullanılan yapı, 1960 yılında müze olarak ziyarete açılmıştır. 1960'lı yıllardan 2012 yılına kadar Helenistik, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait eserlerin sergilendiği bir Arkeoloji Müzesi olarak hizmet vermiştir. Yaklaşık sekiz yıl süren restorasyon ve teşhir-tanzim çalışmalarının ardından, 3 Temmuz 2020 tarihinde İznik Nilüfer Hatun İmareti, Türk İslam Eserleri Müzesi adı altında yeniden ziyarete açılmıştır.

Nilüfer Hatun İmareti Türk İslam Eserleri Müzesi (Rota Bursa)

Bölümler

Giriş Bölümü

Kare planlı giriş mekânının sol tarafında İznik'in maketi bulunmaktadır. Sağ tarafı ise açık teşhir alanı olarak düzenlenmiş olup, Osmanlı yemek kültürü balmumu figürlerle canlandırılmıştır. Sofrada dövme bakır sini, kapaklı sahanlar, kaşıklar ve peşkirler gibi unsurlar yer almaktadır.

Nilüfer Hatun İmareti Türk İslam Eserleri Müzesi (Rota Bursa)

Mihraplı Mekân

Giriş bölümünün karşısında yer alan ve bir sekiyle yükseltilmiş bu birimin güney duvarında sade bir mihrap bulunmaktadır. Bu alan, cuma ve bayram namazları dışındaki vakit namazları için mescit olarak kullanılmış, aynı zamanda ders ve ilmi sohbetlerin yapıldığı bir mekân olmuştur. Bu alanda kullanım şekline uygun eserler seçilmiştir. Vitrinlerden bazılarında tek bir eser öne çıkarılmaktadır, örneğin Eşrefoğlu Rumi Camii'ne ait çini kitabe ve ilgili ayet burada sergilenmektedir.

Nilüfer Hatun İmareti Türk İslam Eserleri Müzesi (Rota Bursa)

İznik Çini ve Seramik Üretimi Bölümü

Yapının güney bölümü, İznik'e özgü çini ve seramik üretimi hakkında canlandırmaların ve eserlerin sergilendiği bir alandır. Burada Türkiye'de Ortaçağ Kazısı geleneğini başlatan çini ve seramik araştırmaları ile ilgili genel bilgilere yer verilmiştir. Müzede, Milet İşi, Haliç İşi, Şam İşi ve Rodos İşi gibi isimlerle anılan Osmanlı seramikleri ve duvar çinileri ile kırmızı ve beyaz hamurlu seramikler bulunmaktadır. 14. yüzyıldan itibaren günlük kullanım seramiği üretildiği görülmektedir. 15. yüzyıldan itibaren beyaz astarlı, mavi-beyaz dekorlu Milet İşi örnekleri; ince spiral kıvrımlarla bezeli Haliç İşi mavi-beyaz seramikler; 16. yüzyılın ikinci çeyreğinde mavi-beyaz bezemeye mangan moru ve puslu yeşilin eklendiği Şam İşi seramikler; ve aynı yüzyılın ortasından itibaren zümrüt yeşili ve mercan kırmızısının da eklendiği örnekler görülebilir.

Nilüfer Hatun İmareti Türk İslam Eserleri Müzesi (Kültür Portalı)

Müzede 16. yüzyılda İznik atölyelerinde üretilen çiniler ve kazılarla ortaya çıkan çini örnekleri de sergilenmektedir. 17. yüzyıldan itibaren ekonomik zorluklar ve Çin porselen ithalatının artmasıyla İznik çini atölyelerinde kalitenin düşüşü, kırmızı rengin kahverengiye dönüşmesi ve sır bozulmalarının başladığı geçiş dönemi örnekleri de müzede görülebilir. Bu bölümün özelliklerinden biri, kazılarla gün yüzüne çıkarılan İznik Çini fırınlarının üç boyutlu, birebir boyutta modellemelerinin bulunmasıdır. Sergi alanında, pişirim sırasında kapatılan yükleme ağzı ve gözlem delikleri kesit halinde görülebilen bir çini fırını ateşhanesi modellemesi yer almaktadır.

Nilüfer Hatun İmareti Türk İslam Eserleri Müzesi (Rota Bursa)

Osmanlı Günlük Yaşam Bölümü

Müzenin kuzey bölümünde, Osmanlı dönemi günlük hayatında kullanılan mühürler, sikkeler, lüleler, kahve, yazı, aydınlatma ve koku araç gereçleri sergilenmektedir. Özellikle kahve araç gereçleri, kahve çekirdeğinin kavrulmasından pişirilmesine kadar kullanılan aletler ve kahve sunumunda kullanılan güğüm, ibrik, fincan ve fincan zarfı gibi eserlerle geniş yer tutmaktadır. Osmanlı sosyal yaşamında önemli bir yer tutan buhurdan (tütsülük) ve gülabdan (gül suyu şişesi) örnekleri de bu bölümde bulunmaktadır. 19. yüzyıla tarihlenen seçkin buhurdan ve gülabdan örnekleri sergi salonunda görülebilir.

Nilüfer Hatun İmareti Türk İslam Eserleri Müzesi (Rota Bursa)

İslami dönem sikkelerinden, özellikle 1331 yılında İznik'i fetheden Orhan Gazi'nin bastırdığı sikkeler, bu bölümdeki önemli eser gruplarındandır. Osmanlı'da kitap ve hat sanatının önemi nedeniyle bu eserlerin hazırlanmasında kullanılan hokkalar, kalemler, maktalar, makaslar ve kalemtıraşlar da müzede yer almaktadır. Ayrıca 19. yüzyılda tütün kullanımının yaygınlaşmasıyla üretilen seramik lüle örnekleri, para veya tütün muhafaza keseleri, koku ve enfiye kutuları, peşkirler ve aydınlatma araçları da sergilenmektedir.

Müzenin bahçesinde İslami mezarı taşları da bulunmaktadır.

Nilüfer Hatun İmareti Türk İslam Eserleri Müzesi (Kültür Portalı)