Kamile Şevki Mutlu

Kâmile Şevki Mutlu (1906-1987), Türkiye’nin ilk kadın tıp profesörü ve ilk kadın patoloji uzmanıdır. Akademik kariyeri boyunca patoloji, histoloji ve embriyoloji alanlarında öncü çalışmalar yürütmüş, kendi adıyla anılan bir hücre boyama yöntemi geliştirmiştir. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji Kürsüsü’nün kuruculuğunu üstlenen Mutlu, aynı zamanda üniversite senatosuna seçilen ilk kadın üye unvanına sahiptir. Bilimsel çalışmalarının yanı sıra 1953 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün naaşının Anıtkabir’e nakli sürecinde tahnit kontrolünü gerçekleştiren teknik heyetin başında bulunmasıyla tarihi bir görev icra etmiştir.

Erken Yaşamı ve Eğitimi

1906 yılında İstanbul’da doğmuştur. Babası Avukat Mehmet Şevki Bey, annesi Rahime Hanım’dır. 1924 yılında İstanbul Kız Lisesi’nden mezun olan Mutlu, kadınların tıp eğitimine kabul edilmeye başlandığı ilk yıllarda İstanbul Darülfünunu Tıp Fakültesi’ne girmiştir. 1930 yılında mezuniyetinin ardından, patoloji biliminin Türkiye’deki kurucusu kabul edilen Hamdi Suat Aknar’ın yanında asistan olarak göreve başlamıştır. 1932 yılında patoloji uzmanlığını tamamlamış ve bir süre başasistanlık yapmıştır.

Bilimsel Çalışmaları ve "Şevki Metodu"

Kâmile Şevki Mutlu, 1933-1935 yılları arasında Berlin Üniversitesi Patoloji Enstitüsü’nde Prof. Robert Rössle’nin yanında çalışmalar yapmıştır. Berlin’deki çalışmaları sırasında, böbreküstü bezi (sürrenal) medulla hücrelerindeki kromaffin granülleri tespit etmeye yarayan özgün bir boyama yöntemi geliştirmiştir. Bu teknik, dünya tıp literatürüne "Şevki Metodu" (Schevki method) adıyla geçmiş ve dönemin saygın bilimsel dergilerinden Virchows Archiv'de yayımlanmıştır. Ayrıca aynı dönemde jinekolojik patoloji uzmanı Prof. Meyer ile birlikte dört ay süreyle çalışarak uzmanlığını derinleştirmiştir.

Akademik ve İdari Kariyeri

Almanya'dan dönüşünde, 1935-1945 yılları arasında Ankara Numune Hastanesi’nde patoloji uzmanı olarak çalışmıştır. Burada kurduğu laboratuvar, Anadolu’nun çeşitli illerinden gelen materyallerin incelendiği ve otopsilerin gerçekleştirildiği bir merkez niteliği kazanmıştır. 1945 yılında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nin kurulmasıyla birlikte Histoloji ve Embriyoloji Kürsüsü’nü kurmak üzere profesör kadrosuna atanmıştır.

Mutlu, bu fakültede "Morfoloji Bilimlerinin Tıp Bilgisindeki Önemi" başlıklı açılış dersini vererek üniversite tarihindeki ilk dersi gerçekleştiren akademisyen olmuştur. 1951 yılında Üniversite Senatosu’nun ilk kadın üyesi seçilmiş; kariyeri boyunca Türkiye’ye ilk elektron mikroskobunun getirilmesi ve nöropatoloji laboratuvarının kurulması gibi teknik ilerlemelere öncülük etmiştir.

Atatürk’ün Naaşının Nakli ve Tarihi Görevler

10 Kasım 1953 tarihinde Mustafa Kemal Atatürk’ün naaşının Etnografya Müzesi’nden Anıtkabir’e nakli öncesinde, tahnit kontrolünü yapmak üzere görevlendirilen heyetin başkanlığını yapmıştır. 9 Kasım 1953 günü gerçekleştirilen muayenede, 15 yıl önce yapılan tahnit işleminin başarılı olduğunu ve naaşın korunduğunu bilimsel olarak tespit etmiş; naaşı gören az sayıdaki kişiden biri olarak bu süreci raporlamıştır.

Sosyal Faaliyetleri, Ödülleri ve Vefatı

Bilimsel kariyerinin yanı sıra toplumsal hizmetlerde de bulunan Mutlu, 1944 yılında Ankara Veremle Savaş Derneği’nin kurucuları arasında yer almıştır. Türkiye Kızılay Derneği Ankara şubesinde aktif çalışmalar yürütmüş, 1951 yılında kendisine onursal üyelik payesi ve Kızılay Özel Altın Madalyası verilmiştir.

1976 yılında emekli olan Kâmile Şevki Mutlu, 3 Ekim 1987 tarihinde vefat etmiştir. Vefatından sonra, 1994 yılında patoloji alanındaki üstün katkıları nedeniyle kendisine TÜBİTAK Hizmet Ödülü verilmiştir.