Kanada ile Avrupa Birliği Arasında Yeni Ortaklık Süreci (Eylül, 2026)

Kanada–Avrupa Birliği ortak üyelik girişimi, Kanada ile AB arasındaki mevcut ilişkilerin teknoloji, savunma, enerji, kritik mineraller ve Arktik gibi alanlarda derinleştirilmesini ve Kanada için tam üyelikten farklı, yeni bir “ortak üyelik” statüsü oluşturulmasını öngören siyasi ve ekonomik iş birliği girişimidir.

Avrupa Birliği (AB) ile Kanada arasındaki ilişkiler, 16 Eylül 2026'da Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in Kanada'nın Birliğin ilk “ortak üyesi” (associate member) olabilmesi için yeni bir statü oluşturulması yönündeki çağrısıyla yeni bir aşamaya taşınmıştır. Von der Leyen, Fransa'nın Strazburg kentinde Avrupa Parlamentosu'nda yaptığı 2026 Birliğin Durumu (State of the Union) konuşmasında Kanada ile mevcut ekonomik ve siyasi ortaklığın daha kapsamlı bir yapıya dönüştürülmesini önermiştir. Konuşmayı Kanada Başbakanı Mark Carney de Avrupa Parlamentosu'nda takip etmiştir.

Önerilen “ortak üyelik”, Kanada'nın AB'ye tam üye olması anlamına gelmemektedir. Nitekim Carney de Kanada'nın AB üyeliği arayışında olmadığını, bunun yerine Birlik ile “eşsiz bir ittifak” kurulmasına yönelik görüşmeler yürüttüğünü açıklamıştır. Von der Leyen'in kullandığı “ortak üyelik” kavramı ise AB'nin mevcut antlaşmalarında tanımlanmış bir üyelik kategorisi değildir. Dolayısıyla statünün hangi hak ve yükümlülükleri kapsayacağı, Kanada'nın AB kurumlarıyla ilişkisinin nasıl düzenleneceği ve bunun için hangi hukuki mekanizmaların oluşturulacağı henüz kesinleşmemiştir.

Avrupa Birliği'nin mevcut hukuki yapısında “ortak üyelik” adı altında standartlaştırılmış bir üyelik kategorisi bulunmamaktadır. AB'nin 27 tam üyesinin yanı sıra Birlik ile farklı düzeylerde ekonomik ve siyasi bütünleşmeye sahip Avrupa ülkeleri bulunmaktadır. Norveç, Avrupa Ekonomik Alanı aracılığıyla AB tek pazarına katılırken İsviçre, Birlik ile yaptığı çeşitli ikili anlaşmalar üzerinden geniş ekonomik erişime sahiptir. Birleşik Krallık ise Brexit sonrasında AB ile kapsamlı bir ticaret ve işbirliği anlaşması yürütmekte ve Horizon Europe gibi bazı AB programlarına katılmaktadır.

Kanada için gündeme getirilen model ise mevcut örneklerden farklı, Kanada-AB ilişkilerine özel yeni bir statü olarak ele alınmaktadır. Bu nedenle Kanada'nın Avrupa Komisyonu, Avrupa Parlamentosu veya Avrupa Konseyi gibi AB kurumlarıyla hangi düzeyde ilişki kuracağı; karar alma süreçlerine katılıp katılmayacağı; AB mevzuatına ne ölçüde uyum sağlayacağı ve herhangi bir oy hakkına sahip olup olmayacağı henüz belirlenmemiştir. Norveç ve İsviçre gibi AB ile ileri düzeyde ekonomik bütünleşmeye sahip ülkelerin dahi Birlik yasalarının hazırlanmasında oy hakkı bulunmaması, Kanada için geliştirilecek modelin sınırlarının belirlenmesinde dikkate alınabilecek mevcut örnekler arasında yer almaktadır.

Kanada'nın AB ile siyasi, ekonomik ve tarihsel bağlarının güçlü olmasına rağmen tam üyelik açısından temel hukuki engel coğrafi konumudur. Avrupa Birliği Antlaşması'nın üyeliğe ilişkin yapısı, AB değerlerine bağlı Avrupa devletlerinin üyelik başvurusunda bulunmasına dayanmaktadır. Kanada ise Avrupa kıtasında bulunan bir devlet değildir.

Tam AB üyeliği ayrıca çok aşamalı bir katılım sürecini gerektirmekte ve adaylığın üye devletler tarafından onaylanması gerekmektedir. Bu nedenle Ottawa yönetiminin yürüttüğü görüşmeler tam üyelik yerine, mevcut AB modellerinden daha kapsamlı olabilecek ancak Kanada'yı Birliğin 28. tam üyesine dönüştürmeyecek özel bir ortaklık üzerinde yoğunlaşmaktadır. Carney de Kanada'nın AB'ye katılmayı hedeflemediğini açık biçimde belirtmiştir.

Kanada ile AB arasındaki yeni statü tartışması, Ottawa'nın Avrupa ülkeleriyle ilişkilerini yoğunlaştırdığı 2026 yılı içerisinde belirginleşmiştir. Kanada, özellikle ağustos ayının sonlarından itibaren Avrupa ile daha yakın bir siyasi ve ekonomik ilişki oluşturmak amacıyla diplomatik temaslarını artırmıştır.

Carney, von der Leyen'in açıklamasından kısa süre önce Kanada'nın AB ile “eşsiz bir ittifak” kurmak istediğini ifade etmiş, ancak bunun AB üyeliği anlamına gelmediğini vurgulamıştır. Basına yansıyan bilgilere göre Kanada tarafı, tam AB üyeliğinin veya doğrudan ortak pazara katılımın altında kalan ancak mevcut Kanada-AB ilişkilerinden daha ileri düzeyde bütünleşme sağlayabilecek seçeneklerin değerlendirilmesini istemiştir.

Von der Leyen ise 16 Eylül'deki konuşmasında bu arayışı “ortak üyelik” kavramıyla somutlaştırmış ve Kanada'nın AB'nin bu statüdeki ilk ülkesi olması için çalışmak istediğini açıklamıştır. Reuters, söz konusu statünün AB antlaşmalarında yer almadığını ve teklifin Birliğin geleneksel üyelik ve ortaklık modellerinden farklı bir yaklaşım oluşturduğunu aktarmıştır.

Kanada'nın Avrupa ile ilişkilerini geliştirme arayışı, aynı zamanda ABD ile ilişkilerinde ciddi ticari anlaşmazlıkların yaşandığı bir döneme denk gelmiştir. Kanada ile ABD arasındaki ticaret görüşmelerinin Ağustos 2026'da sonuçsuz kalmasının ardından iki ülke karşılıklı tarife tedbirlerine başvurmuş ve ilişkilerde önemli bir gerilim ortaya çıkmıştır. Carney'nin Avrupa ziyareti de bu gelişmelerin ardından gerçekleşmiştir.

Kanada ekonomisinin ABD ile uzun süredir sahip olduğu yoğun ekonomik ilişki nedeniyle Ottawa yönetimi, dış ticaret ve stratejik ortaklıklarını çeşitlendirmeye yönelik adımlar atmaktadır. Kanada'da AB ile daha yakın ilişki kurulması tartışmalarının son iki yılda güçlenmesinde, ülkenin ABD ekonomisine olan bağımlılığını azaltma arayışının etkili olduğu aktarılmaktadır.

Von der Leyen ise önerilen Kanada-AB ortaklığının başka bir ülkeye karşı oluşturulmadığını özellikle belirtmiştir. Bu açıklama, yeni statünün ABD'ye karşı kurulmuş bir siyasi veya ekonomik blok şeklinde sunulmamasına yönelik bir vurgu olarak aktarılmıştır.

Önerilen ortaklığın önemli alanlarından birini teknoloji oluşturmaktadır. Von der Leyen, Kanada ile Avrupa arasında bir “teknoloji ittifakı” kurulmasını ve yapay zekâdan ileri üretim teknolojilerine kadar çeşitli alanlarda iş birliğinin genişletilmesini önermiştir.

Taraflar arasında deniz altı veri kablolarının kurulması, yeni yapay zekâ ve teknoloji altyapılarının geliştirilmesi ve teknolojik tedarik zincirlerinin güçlendirilmesi gibi seçeneklerin de görüşüldüğü aktarılmıştır. Böyle bir yapı, Kanada-AB ilişkilerinin yalnızca geleneksel mal ticaretinden ibaret olmaması ve dijital ekonomi ile stratejik teknolojileri de kapsaması anlamına gelecektir.

Savunma, teklif edilen yeni ortaklığın bir diğer önemli unsurudur. Von der Leyen, Kanada ve AB'nin savunma sanayii tabanlarının bütünleştirilmesi yönünde çalışabileceğini açıklamıştır. Bu yaklaşım, ortak savunma projeleri, üretim kapasitesi, tedarik zincirleri ve savunma teknolojileri alanlarında daha yakın koordinasyon kurulmasını içerebilecek bir çerçeve ortaya koymaktadır.

Kanada ile Avrupa ülkeleri hâlihazırda NATO çatısı altında savunma alanında müttefik konumundadır. Yeni AB-Kanada modeli ise bu ilişkiye AB kurumları ve Avrupa savunma sanayisi üzerinden ek bir ekonomik ve endüstriyel boyut kazandırmayı amaçlamaktadır.

Yeni ortaklık teklifinde Arktik bölgesi de özel bir konuma sahiptir. Kanada, geniş Arktik topraklarına sahip olması nedeniyle bölgenin başlıca ülkelerinden biridir. AB de iklim, enerji, güvenlik, ham maddeler ve deniz ulaşımı açısından Arktik'e yönelik politikalar geliştirmektedir.

Von der Leyen, Arktik'in Kanada ile AB arasındaki iş birliğinin “amiral gemisi ortak projelerinden” biri hâline getirilmesini önermiştir. Böylece Arktik'teki ekonomik faaliyetler, kritik mineraller, altyapı, enerji, çevre ve güvenlik konularının yeni ortaklık mekanizmasının önemli unsurları arasında yer alması gündeme gelmiştir.

Kanada'nın enerji kaynakları ve kritik mineral rezervleri de AB ile kurulması planlanan ilişkinin ekonomik boyutunda öne çıkmaktadır. Von der Leyen, enerji ve kritik mineralleri ortaklığın temel sektörleri arasında saymıştır.

Taraflar arasında değerlendirildiği bildirilen seçeneklerden biri, Kanada enerji kaynaklarının Avrupa pazarına ulaştırılmasını kolaylaştıracak altyapının geliştirilmesidir. Bunun yanı sıra kritik minerallerin tedariki, işlenmesi ve sanayi üretiminde kullanılması konusunda iş birliğinin artırılması gündemdedir. Kanada'nın Avrupa'ya mevcut ihracatında ham petrol, gübre, kritik mineraller ve baz metaller hâlihazırda önemli kalemler arasında bulunmaktadır.

Kanada ile Avrupa Birliği arasındaki ekonomik ilişkinin temelini Kapsamlı Ekonomik ve Ticaret Anlaşması (CETA) oluşturmaktadır. Anlaşma 2016'da imzalanmış ve büyük bölümü 2017'de geçici olarak yürürlüğe girmiştir. CETA ile Kanada ve AB arasındaki mevcut gümrük tarifelerinin büyük bölümü kaldırılmış ve karşılıklı ticaretin genişletilmesi için kapsamlı bir hukuki çerçeve oluşturulmuştur.

Von der Leyen, yeni ortaklık teklifini CETA'nın devamı niteliğinde daha geniş bir ekonomik ve stratejik bütünleşme olarak tanımlamış ve tarafların CETA'dan bir “geleceğin ittifakına” geçmesini önermiştir.

Kanada ile AB arasındaki mal ve hizmet ticaretinin değeri 2025'te 130,8 milyar avroya ulaşmıştır. Kaynakta verilen Avrupa Komisyonu verilerine göre bu rakam son on yılda yüzde 80'in üzerinde artmıştır. AB'nin Kanada'ya başlıca ihracat kalemleri arasında otomobiller, makineler ve ilaçlar; Kanada'nın Avrupa'ya ihracatında ise ham petrol, gübre, kritik mineraller ve baz metaller bulunmaktadır.

Bununla birlikte CETA'nın tüm AB üyesi ülkelerde ulusal onay süreci henüz tamamlanmış değildir. Kaynaklara göre Eylül 2026 itibarıyla on AB üyesi anlaşmayı henüz onaylamamıştır.

Kanada ile AB arasındaki yeni ilişki yalnızca ticaret, savunma ve enerjiyle sınırlı tutulmamaktadır. Ottawa ve Brüksel'in Kanada'nın Erasmus+ öğrenci değişim programına daha kapsamlı biçimde katılması, Horizon Europe araştırma ve inovasyon programıyla ilişkilerin geliştirilmesi ve çalışanların mesleki yeterliliklerinin karşılıklı tanınması üzerinde görüşmeler yürüttüğü aktarılmıştır.

Bu düzenlemelerin hayata geçirilmesi hâlinde Kanada-AB ortaklığı eğitim, akademik araştırma, bilimsel projeler ve iş gücü hareketliliği gibi alanlara da genişleyebilecektir. Ancak bunların “ortak üyelik” statüsünün kesinleşmiş hakları olmadığı ve görüşme konusu olan unsurlar olduğu ayrımı önem taşımaktadır.

Yeni modelle ilgili henüz kesinleşmeyen konulardan biri de insanların hareketliliğidir. Basına yansıyan görüşmeler arasında Kanada vatandaşlarının Avrupa'da vizesiz biçimde yaşama ve çalışma hakkı elde etmesi ihtimali de yer almaktadır. Ancak Eylül 2026 itibarıyla bu yönde kabul edilmiş bir AB düzenlemesi bulunmamaktadır ve konu olası ortaklık modelinin seçeneklerinden biri olarak aktarılmıştır.

Dolayısıyla Kanada'nın ortak üyelik teklifiyle birlikte AB'nin serbest dolaşım sistemine veya tek pazarına otomatik olarak dahil olduğu söylenemez. Statünün kapsamı henüz müzakere ve siyasi tasarım aşamasındadır.

“Ortak üyelik” kavramı Kanada teklifinden önce 2026'da Ukrayna bağlamında da gündeme gelmiştir. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Mayıs 2026'da Ukrayna için benzer bir ara statü oluşturulması fikrini AB liderlerine iletmiştir. Öneriye göre Ukrayna, tam üyelik süreci devam ederken AB'nin bazı kurumlarına ve programlarına kademeli biçimde erişebilecek ancak karar alma mekanizmalarında oy hakkına sahip olmayabilecekti.

Reuters'a göre AB üyeleri bu öneriye başlangıçta temkinli yaklaşmıştır. Kanada için ortaya konulan model ise farklı bir bağlamda gündeme gelmiştir; çünkü Ottawa'nın amacı AB'ye tam üyelik sürecine girmek değil, Birlik ile kalıcı ve ileri düzeyde özel bir ortaklık geliştirmektir.

Kanada'nın Avrupa Birliği ile daha yakın bir ilişki kurması fikri von der Leyen'in açıklamasından önce de bazı Avrupalı siyasetçiler tarafından gündeme getirilmiştir. Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb, Kanada ile AB arasında yakın stratejik ortaklık kurulabileceğini ifade etmiş; Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot da Kanada'nın AB ile ilişkilerinin daha ileri bir düzeye taşınabileceğine ilişkin açıklamalarda bulunmuştur.

Bununla birlikte bütün AB ülkelerinin Kanada için oluşturulacak yeni statünün kapsamı konusunda aynı yaklaşımı benimseyip benimsemeyeceği henüz bilinmemektedir. “Ortak üyelik” AB antlaşmalarında mevcut bir statü olmadığı için, önerinin uygulanabilir hâle gelmesi durumunda hukuki ve kurumsal yapısının ayrıca belirlenmesi gerekecektir.

Kanada'da AB ile ilişkilerin geliştirilmesine yönelik kamuoyu desteğine ilişkin çeşitli araştırmalar da yayımlanmıştır. Eylül 2026'da Abacus Data tarafından gerçekleştirilen bir araştırmaya göre katılımcıların yaklaşık yüzde 80'i Kanada'nın AB ile dış politika, savunma ve ekonomi alanlarında iş birliğini artırması gerektiğini belirtmiştir. Aynı araştırmada katılımcıların yüzde 56'sı Kanada'nın AB ülkeleriyle ABD'den daha fazla ortak noktaya sahip olduğunu ifade etmiştir.

Tam AB üyeliği konusunda ise görüşlerin daha bölünmüş olduğu görülmüştür. Aynı araştırmada katılımcıların yüzde 49'u Kanada'nın AB'ye katılmasını desteklediğini belirtmiştir. Bununla birlikte Kanada'da AB ile aşırı yakınlaşmanın ülkenin en büyük ticaret ortağı ABD ile ilişkilerini daha da zorlaştırabileceğini veya egemenlik konusunda sorunlar yaratabileceğini savunan görüşler de bulunmaktadır. Kanada Muhafazakâr Partisi lideri Pierre Poilievre de Carney hükümetinin AB ile ilişkileri derinleştirme yaklaşımını eleştirmiştir.

Von der Leyen'in 16 Eylül 2026 tarihli açıklaması, Kanada'nın AB'nin “ortak üyesi” olduğu anlamına gelmemektedir. Açıklama, böyle bir statünün oluşturulması için siyasi bir teklif ve müzakere çağrısı niteliğindedir. Eylül 2026 itibarıyla statünün hukuki tanımı, kurumsal yapısı, Kanada'ya sağlayacağı haklar, Ottawa'nın üstleneceği yükümlülükler ve AB karar mekanizmalarıyla ilişkisi kesinleşmemiştir.

Tarafların teknoloji, yapay zekâ, savunma sanayisi, enerji, kritik mineraller, Arktik, üretim ve tedarik zincirleri gibi alanlarda daha kapsamlı bir yapı oluşturması planlanmaktadır. Kanada'nın Erasmus+ ve diğer AB programlarıyla ilişkisi, mesleki yeterliliklerin karşılıklı tanınması ve ekonomik engellerin daha da azaltılması da görüşülen başlıklar arasındadır.

AB ile Kanada arasındaki ekonomik ve güvenlik iş birliğinin Ekim 2026'da Montreal'de yapılması planlanan zirvede daha ayrıntılı biçimde ele alınması beklenmektedir. Bu nedenle “ortak üyelik” kavramının somut bir hukuki statüye dönüşüp dönüşmeyeceği ve dönüşmesi hâlinde mevcut AB üyelik ve ortaklık modellerinden hangi yönleriyle ayrılacağı, sonraki Kanada-AB müzakerelerinin temel konularından biri olacaktır.