Kartopu Tekniği

Kartopu veya zincir örnekleme tekniği, evreni oluşturan birimlere erişmenin zor olduğu veya evren hakkındaki bilgilerin (büyüklük ve bilgi derinliği vb.) eksik olduğu durumlarda kullanılmaktadır. Bu teknik üzerine çalışan Doç. Dr. Ali Baltacı Kartopu örnekleminin amacını “Kişiden kişiye, kişiden de durumlara ulaşarak farklı olguları açıklayabilmek” olarak tanımlamıştır. Görüşülen ilk kişi ve sonrasında tavsiye edilen kişilerle görüş alışverişinde bulunularak örneklem büyütülür. Görüşmeye kiminle başlanacağı önemlidir. Görüşülen kişiler arasında bir iletişim ağı olması ve benzer özellikte olmaları beklenir.

Kartopu tekniği ile yapılmış bir çalışmada araştırılan konu, "post-pandemik dönemde ergenlerin uyum becerilerini etkileyen faktörlerin belirlenmesi" olarak ele alınmıştır. Örneklem, ergenlerle olacağından dolayı araştırma ekibinin çevresindeki insanlardan yeterli sayıda kişi kartopu tekniği ile seçilerek oluşturulmuştur. Kartopu tekniğinin en çok kullanıldığı ve bilindiği alan ise öğretim yöntemi uygulamasıdır. Yine alanda çalışan bilim insanlarından Prof. Dr. Necdet Aykaç "Kartopu tekniği öğrenciler arasında etkili bir iletişim sağlama ve öğrencilerin öğrenme sürecinde aktif olması anlamında oldukça etkili bir tekniktir. Bu teknik sayesinde öğrenciler sınıftaki her öğrenci ile çalışma olanağı bulduğu gibi farklı düşünce ve görüşlere saygı duymayı ve bu görüşleri bir noktada birleştirmeyi öğrenir" diyerek kartopu tekniğinin öğretim uygulamaları alanındaki etkinliğine dikkat çekmiştir.

Bu teknik sınıf içerisindeki iletişimsizliği çözmeye yardımcı olur ve bu sayede öğrenciler fikirlerini belirtirken daha özgün ve girişken olurlar. Tekniğin iki farklı uygulama şekli vardır. Birinci uygulama öğretim yöntemi uygulamalarında kullanılır. İlk uygulama yöntemi ve aşamaları şu şekildedir:

1. Konunun kazanımlarına uygun olarak tartışma konusu belirlenir.

2. Öğrencilerin bireysel olarak konu hakkında düşünmeleri istenir.

3. Aynı konuyu iki kişi bir araya gelerek tartışmaları istenir.

4. İki kişi olan gruplar bir araya gelerek 4 kişi olarak konuyu tartışırlar.

5. 4 kişilik 2 grup bir araya gelerek 8 kişi olarak konuyu tartışırlar.

6. Gruptan bir sözcü seçilerek, grupta konu ile ilgili ortaya çıkan sonuçları açıklar.

İkinci uygulama ise kartopu tekniğinin diğer uygulama alanlarında kullanılır ve şöyledir:

1. Sınıf öğrencileri gruplandıracak şekilde uygun düzene getirilir.

2. Her grup için belirlenen farklı konu veya sorular verilir.

3. Her grup kendi düşüncelerini, cevaplarını bir kağıda yazar.

4. Verilen süreler dolduğunda düşüncelerin veya cevapların yazıldığı kağıtlar top haline getirilir.

5. Seçilen bir öğrenci veya öğretmen bir masa seçer ve onun kartopunu farklı masalara atar. Atılan masadakiler, gelen kağıttaki düşünceleri okur ve kendi düşüncelerini veya çözüm önerilerini yazar.

6. Her bir kartopu her masaya gelene kadar süreç devam eder. En son kartopu gelen masa ise kartopunun içinde yazan fikirleri tartışır veya sunum yaparak tüm gruplarla birlikte istişarede bulunur.