Kaya horozu (Rupicola)

Kaya horozu (Rupicola), Cotingidae familyasının Passeriformes takımına ait, Güney Amerika'ya özgü iki kuş türünü kapsayan bir cinstir. Bu cins, And kaya horozu (Rupicola peruvianus) ve Guyana kaya horozu (Rupicola rupicola) olmak üzere iki farklı türe ayrılır.

Kaya horozları, belirgin bir eşeysel dimorfizm gösterir. Yetişkin bireyler türüne göre ortalama 30 ila 32 santimetre uzunluğa ve 195 ila 266 gram ağırlığa ulaşır. Erkek bireyler, gagalarını büyük oranda kapatan, iki sıra tüyden oluşan yarım daire veya yelpaze biçiminde bir ibiğe sahiptir. And kaya horozu erkekleri turuncu veya kırmızımsı gövdeye, gri ve siyah kanat tüylerine ve siyah bir kuyruğa sahipken; Guyana kaya horozu erkeklerinde turuncu ve siyah kanat tüylerinin yanı sıra koyu kenarlı bir ibik yapısı bulunur. Dişilerin ibikleri erkeklere göre daha küçüktür ve tüy renkleri And türünde kestane kahverengisi, Guyana türünde ise dumanlı kahverengi tonlarındadır.

^{Kaya Horozu (Rupicola) - (}Pexels⁾

Bu cinsin üyeleri Güney Amerika'nın dağlık ve nemli ormanlarında, özellikle nehir ve akarsu kenarlarındaki kayalık vadilerde yaşar. And kaya horozu, Venezuela'dan Bolivya'ya kadar uzanan And Dağları'nın bulut ormanlarında, 500 ile 2400 metre arasındaki rakımlarda dağılış gösterir. Guyana kaya horozu ise And Dağları'nın doğusunda; Brezilya, Guyanalar, Venezuela, Kolombiya ve Surinam'ı kapsayan bölgede, genellikle 1200 metrenin altındaki ormanlarda yaşar.

Kaya horozları ağırlıklı olarak meyvecil (frugivor) beslenme alışkanlığına sahiptir. Diyetleri temel olarak Lauraceae, Annonaceae ve Rubiaceae familyalarına ait bitkilerin meyvelerinden oluşur. Bununla birlikte, diyetlerinde böcekler, kertenkeleler ve kurbağalar gibi küçük omurgalılar da yer alır. Tükettikleri meyvelerin tohumlarını sindirmeden dışkı veya kusma yoluyla doğaya bıraktıkları için orman ekosistemlerinde tohum dağıtıcı olarak rol oynarlar.

Üreme dönemlerinde erkek bireyler, dişileri çekmek amacıyla "lek" adı verilen özel alanlarda kur davranışları sergiler. Bu alanlarda her erkek kendi sınırları belirlenmiş bölgesini savunur. And kaya horozu erkekleri ağaç dalları üzerinde 15 veya daha fazla bireyden oluşan gruplarla kur yaparken, Guyana kaya horozu erkekleri yer seviyesinde 50'ye varan sayılarda toplanır. Çiftleşme çok eşli (polijinandrik) bir yapıda gerçekleşir ve erkeklerin yuva yapımı ile kuluçka sürecinde bir rolü bulunmaz. Dişiler, kayalık mağara duvarlarına veya sarp uçurumlara çamur ve bitki lifleri kullanarak kâse şeklinde yuvalar inşa eder. Genellikle iki yumurtadan oluşan kuluçka süresi yaklaşık 28 gün sürer. Yumurtadan çıkan yavrular altricial (gelişimini tamamlamamış) durumdadır ve 42 ila 48 gün boyunca yalnızca anne tarafından böcek ve meyvelerle beslenerek büyütülür.

^{Kaya Horozu (Rupicola) - (}Pexels⁾

Her iki kaya horozu türü de Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından "Asgari Endişe" (Least Concern) kategorisinde sınıflandırılmıştır. Dağılım alanları geniş olmakla birlikte, evcil hayvan ticareti için yakalanmaları, ormanlık alanların tarım arazilerine dönüştürülmesi ve kartallar, şahinler, pumalar, jaguarlar ve boa yılanları gibi çeşitli yırtıcıların av baskısı türler üzerinde kaydedilen baskı unsurlarıdır. Uluslararası ticaretlerinin kontrol altında tutulması için türler CITES Ek II listesinde yer almaktadır.