Prof. Dr. Kemal Yavuz (d. 1946, Ermenek), Türk dili ve edebiyatı alanında çalışmalar yapan akademisyen ve edebiyat araştırmacısıdır. Eski Türk edebiyatı, Eski Anadolu Türkçesi, Türk dili tarihi ve klasik Türk edebiyatı metinleri üzerine araştırmalar yürütmüştür. Akademik çalışmalarında özellikle tarihî edebî metinlerin incelenmesi, karşılaştırmalı metin neşri, dil özelliklerinin değerlendirilmesi ve eserlerin günümüz Türkçesine aktarılması üzerinde durmuştur.

Kemal Yavuz, Emine Rüveyda Halide Yavuz ile evlidir ve üç çocuk babasıdır.

Resmi kayıtlara göre 2 Ağustos 1947'de doğan Kemal Yavuz, 21 Temmuz 1946 tarihinde bir seçim günü doğmuştur.^【1】 Doğduğu yer, o dönemde Konya'nın Ermenek ilçesine bağlı Küçükkarapınar köyüdür. Daha sonra gerçekleştirilen idari düzenlemelerle doğduğu yer, Karaman'ın Sarıveliler ilçesine bağlanmıştır. Annesi Fatma, babası Haşim'dir. Çocukluk yıllarını Ermenek ve Hadim arasında bulunan Barçın Dağı ve çevresindeki köylerde geçirmiştir.

İlköğrenimine Küçükkarapınar'da başlamıştır. İlkokulun dördüncü sınıfını Sarıveliler'de, beşinci sınıfını Adiller'de okuyarak 1958 yılında Adiller İlkokulu'ndan mezun olmuştur. Ermenek Ortaokulu'nu tamamladıktan sonra Konya Erkek Lisesi'ne devam etmiştir. Bu okulun fen kolundan 1966 yılında mezun olmuştur. Lise öğrenimi sırasında edebiyat öğretmenleri arasında Âmil Çelebioğlu da bulunmuştur.

Şubat 1967'de İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümüne kaydolmuştur. Üniversite öğrenimi sırasında Nuruosmaniye Öğrenci Yurdu'nda kalmıştır. 1 Kasım 1970 tarihinde İstanbul Üniversitesi Türkiyat Enstitüsünde kütüphane memuru olarak çalışmaya başlamıştır. 3 Mayıs 1971'de lisans öğrenimini tamamlamış ve aynı yılın Kasım ayında doktora programına kaydolmuştur.

Doktora öğrenimini İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde, Prof. Dr. Faruk Kadri Timurtaş'ın danışmanlığında yürütmüştür. Araştırma konusu, Muînî'nin Mevlânâ'nın Mesnevî'sinden yaptığı manzum tercüme ve şerh niteliğindeki Mesnevî-i Murâdiyye adlı eseri olmuştur. Yavuz, bu eserin dil özelliklerini ve metnini incelediği doktora çalışmasını tamamlayarak 21 Haziran 1977 tarihinde doktor ünvanını almıştır.

Kemal Yavuz, Haziran 1973'te Atatürk Üniversitesi İslâmî İlimler Fakültesine Osmanlıca asistanı olarak atanmıştır. Doktora çalışmalarını sürdürdüğü bu dönemde Erzurum ve İstanbul arasında akademik faaliyetlerini devam ettirmiştir. 7 Temmuz 1978 tarihinde Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde asistan olarak göreve başlamıştır.

1981–1982 öğretim yılında yabancı dilini geliştirmek ve araştırmalar yapmak amacıyla Fransa'ya gitmiştir. 5 Kasım 1982'de yardımcı doçent, 20 Nisan 1983'te Yeni Türk Dili alanında doçent ünvanını almıştır. 16 Şubat 1984'te Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümüne kadrolu doçent olarak atanmıştır. 1984–1986 yılları arasında Türk Dili Anabilim Dalı Başkanlığını yürütmüştür. Erzurum'daki görevleri sırasında Kazım Karabekir Eğitim Fakültesinde de Türk Dili ve Osmanlı Türkçesi dersleri vermiştir.

27 Ağustos 1986 tarihinde İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Eski Türk Edebiyatı Anabilim Dalına geçmiştir. 3 Nisan 1989 tarihinde profesör ünvanını almıştır. Aynı yılın 18 Eylül'ünde Eski Türk Edebiyatı Anabilim Dalı Başkanlığına getirilmiştir. Bir süre Türk Halk Edebiyatı Anabilim Dalı Başkanlığı görevini de üstlenmiş ve bu görevi 1996 yılına kadar sürdürmüştür.

İstanbul Üniversitesindeki akademik görevi boyunca Eski Türk Edebiyatı Anabilim Dalı Başkanlığını yürütmeye devam etmiştir. 15 Mayıs 2010 ile 20 Eylül 2012 tarihleri arasında İstanbul Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Müdürü olarak görev yapmıştır. 2 Ağustos 2014 tarihinde İstanbul Üniversitesinden emekliye ayrılmıştır.

Kemal Yavuz'un araştırmaları Türk dili tarihi, Eski Anadolu Türkçesi, klasik Türk edebiyatı ve tarihî metin neşri üzerinde yoğunlaşmıştır. Çalışmalarında Türk edebiyatının erken dönemlerinde kaleme alınan mesneviler, divanlar, dinî ve tasavvufî eserler ile Türkçenin tarihsel gelişimine ilişkin metinler önemli yer tutar.

Yayımlanan ilk kitaplarından biri, Reşat Nuri Güntekin'in Tiyatro ile İlgili Makaleleri (1976) adlı çalışmasıdır. Yavuz, bu eserinde Reşat Nuri Güntekin'in tiyatro üzerine yazılarını bir araya getirmiştir. İlk dönem dil araştırmaları arasında yer alan "Ermenek Kazasının Başdere Köyleri Ağzı" adlı makalesinde ise doğduğu bölgenin ağız özelliklerini incelemiştir.

Doktora araştırmasına konu olan Muînî'nin Mesnevî-i Murâdiyye adlı eseri üzerine yaptığı araştırmaların bir bölümü 1982 yılında Mesnevî-i Murâdiyye: Muînî Çevirisi adıyla yayımlanmıştır. Daha sonra aynı eser üzerinde yürüttüğü çalışmalar, 2007 yılında Muînî'nin Mesnevî-i Murâdiyye'si: Mesnevi Tercüme ve Şerhi adıyla yayımlanmıştır.

Yavuz'un üzerinde çalıştığı tarihî metinlerden biri de Şeyhoğlu Mustafa'nın Kenzü'l-Küberâ ve Mehekkü'l-Ulemâ adlı eseridir. Doçentlik araştırmasının konusunu oluşturan bu metin, 1991 yılında Atatürk Kültür Merkezi tarafından yayımlanmıştır. Eseri daha sonra günümüz Türkçesine aktarılmış biçimiyle de hazırlamıştır. 2013 yılında Kenzü'l-Küberâ ve Mehekkü'l-Ulemâ: Büyüklerin Hazinesi Âlimlerin Mihenk Taşı adlı neşri yayımlanmıştır.

Âşık Paşa'nın Garib-nâme adlı mesnevisi, Yavuz'un metin çalışmaları arasında yer alır. Eserin yazma nüshaları üzerinde yürüttüğü çalışmalar sonucunda hazırladığı tıpkıbasım, transkripsiyonlu karşılaştırmalı metin ve günümüz Türkçesine aktarımı içeren çok ciltli neşir, 2000 yılında Türk Dil Kurumu tarafından yayımlanmıştır. Yavuz, Âşık Paşa'nın dili, düşünceleri ve eserleri üzerine çeşitli makaleler de kaleme almıştır.

Yavuz, Prof. Dr. Yekta Saraç ile birlikte Âşıkpaşazâde'nin Tevârih-i Âl-i Osman adlı eserini yayıma hazırlamıştır. Bu çalışma 2003 yılında Osmanoğulları'nın Tarihi adıyla yayımlanmıştır. Gülşehrî'nin Mantıku't-Tayr (Gülşen-nâme) adlı eserini ise metin ve günümüz Türkçesine aktarımıyla birlikte 2007 yılında yayımlamıştır.

Diğer çalışmaları arasında Süleyman Tevfik'in Leylâ ile Mecnûn adlı eserinin neşri, Mustafa Kânî Efendi'nin Telhîs-i Resâilât-ı Rumât (Okçuluk Kitabı) adlı eserinin yayıma hazırlanması ve Yusuf Has Hâcib'in Kutadgu Bilig adlı eserinden seçmelerin yer aldığı Hacib Böyle Dedi (2012) bulunmaktadır.

Yavuz'un makalelerinde Türk edebiyatının farklı dönemleri ve temsilcileri ele alınmıştır. “Yusuf Has Hacib ve Kutadgu Bilig”, “Âşık Paşa'nın Dil Üzerine Düşünceleri ve Türkçeye Hizmetleri”, “Çeşitli Yönleri ile Mantıku't-Tayr ve Garib-Nâme Mesnevileri”, “Leylâ ile Mecnûn Hikâyesinin Edebiyattaki Yeri” ve “Frengistan'da Ağlayan Bir Şair: Ölümünün 515. Yılında Cem Sultan” bu çalışmalar arasındadır.

Türk dili ve edebiyatı eğitimine yönelik ders kitaplarının hazırlanmasına da katılmıştır. Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan lise düzeyindeki Türk Dili ve Edebiyatı kitaplarında ve Üniversite Türk Dili ve Kompozisyon Dersleri adlı yayında çalışmaları bulunmaktadır. Anadolu Üniversitesi için hazırlanan VIII–XIII. Yüzyıllar Türk Edebiyatı ve XIV–XV. Yüzyıllar Türk Edebiyatı ders kitaplarında da bölüm yazarı ve editör olarak görev almıştır.

2017 yılında Bir Ömrün Yazıları adlı iki ciltlik kitabı yayımlanmıştır. Sonraki yıllarda yayımlanan çalışmaları arasında Fatih Sultan Mehmed dönemi Türk dili ve edebiyatı üzerine kitap bölümleri de yer almıştır.

Kemal Yavuz, akademik kitap ve makalelerinin yanı sıra çeşitli ansiklopedi ve başvuru eserleri için maddeler hazırladı. Türk Maarif Ansiklopedisi'nde “Atebetü'l-Hakayık” ve “Garibnâme” maddelerinin yazarıdır. 2022 yılında Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü için “Menâkıb u Tevârîh-i Âl-i Osman / Âşıkpaşa-zâde Tarihi”, “Kenzü'l-Küberâ ve Mehekkü'l-Ulemâ”, “Mesnevî-i Murâdiyye / Mesnevî-i Ma'nevî” ve “Mantıku't-Tayr / Gülşen-nâme” maddelerini yazmıştır.

Akademik çalışmalarının yanı sıra şiir de kaleme alan Yavuz'un “Zamanda Ben” ve “Türkçem” başlıklı iki şiiri, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi'nin 50. sayısında yayımlanmıştır.

Kemal Yavuz, Atatürk Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesinde Türk dili tarihi, Eski Anadolu Türkçesi, Osmanlı Türkçesi, eski Türk edebiyatı, Türk tasavvuf edebiyatı ve metin şerhi alanlarında dersler vermiştir.

İstanbul Üniversitesinde yürüttüğü dersler arasında XV. Yüzyıl Türk Edebiyatı Tarihi, Türk Tasavvuf Edebiyatına Giriş, Tasavvufî Metinler Şerhi ve Metin Şerhi yer almaktadır. Öğretim faaliyetlerinde tarihî metinlerin okunması, günümüz Türkçesine aktarılması ve edebî açıdan açıklanması yöntemlerini kullanmıştır.

Yüksek lisans ve doktora düzeyinde çok sayıda tez yönetmiştir. Danışmanlığını yürüttüğü araştırmacılar arasında M. Muhsin Kalkışım, Hatice Aynur, Hasan Ali Esir, Muhittin Eliaçık, Cemal Aksu ve Esra Egüz bulunmaktadır. Yönetilen tezler arasında divan edebiyatı, tarihî metin incelemeleri, tasavvufî mesneviler, edebiyat tarihi ve metin tenkidi konuları yer alır.