Keşkek

Farsça keşk isminden türemiş olan keşkek, geleneksel Türk mutfağının en eski yemeklerinden biridir. Kökeni Orta Asya’ya dayanmakla beraber Türklerin Anadolu’ya gelmesiyle birlikte farklı bölgelerde farklı çeşitlerle pişirilmiş, tarifi zenginleştirilmiştir. Dünyada ise Irak, Suriye, Mısır, Güney Kafkasya, Balkanlar gibi geniş bir yayılım alanı bulunmaktadır.

Türkiye’nin hemen her yöresinde pişirilen keşkek, günlük olarak tüketilmekle beraber bayram, düğün, asker uğurlama gibi toplumsal önemi olan törenlerde yapımı gelenek haline gelmiştir. Anadolu’nun çeşitli yerlerinde keşkek herse, dövme pilavı, dövme aşı, aşür, etli aşüre gibi farklı isimlerle de anılmaktadır.

Törenlerde kadın ve erkeklerin ortaklaşa görev dağılımı yaparak keşkek pişirmesi ve bu yemeğin etrafında oluşan ritüeller tören keşkeği geleneği olarak anılmaktadır. Sünnet törenlerinde, düğünlerde, bayramlarda, hac ziyaretlerinde, toplu çıkılan yağmur dualarında, mevlitlerde, Muharrem ayında, yapılan hayırlarda, Hıdırellez’de özel olarak pişirilerek dağıtılır.

Bu gelenek Türkiye’nin genelinde görülmekle beraber Çorum, Çankırı, Amasya, Sinop, Adana, Erzincan, Tokat, Tekirdağ, Aydın, Muş, Muğla, Uşak, Sivas, Kırşehir, İzmir, Uşak, Antalya, Afyonkarahisar, Kastamonu’da yaygındır. Keşkek özellikle kırsal bölgelerde imece usulle yapılmaktadır. Eğer aileye özel bir törense ana malzemeleri aile temin eder, toplu törenleriyse halk kendi güçleri oranında ihtiyaçları karşılar. Ancak her hâlükârda imece usulü yapılan keşkeklerde iş gücünü köy halkı sağlamaktadır.

Buğday ve etin uzun süre ezilmesi ve pişirme sırasında karıştırılması gibi yemeğin her aşaması sembolik anlamlar taşımaktadır. Eğer düğün evinde keşkek pişecekse, buğday almaya giden erkek özenle tıraş olur, yeni kıyafetler giyer, şehirden buğdayı temin eder. Sonrasında buğday, davul zurna eşliğinde düğün getirilir. Bu özellikleriyle tören, toplumsal birlik ve beraberliği yansıtmaktadır.

Tören Keşkeği Geleneği, 2011 yılında UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi’ne yer almaktadır.

^Keşkek (Türkiye Kültür Portalı)

Özel gün yemeklerinden olan keşkek düğünlerde, bayramlarda, köy hayırlarında yaygın olarak yapılmaktadır. Her yöreye özgün, çeşitli keşkek tarifleri vardır. Bursa, Merzifon, Afyonkarahisar, Ağrı, Aydın, Amasya, Adapazarı, Ordu, Karabük bu illerden birkaçıdır.

• 1 kg aşurelik buğday
• 1 kg kuzu eti
• Tereyağı
• Tuz
• Su

Ayıklanmış ve yıkanmış 1 kg buğday geniş bir tencerenin içinde kaynatılır. Buğdaylar iyice kaynayıp ortaları ayrıldıktan sonra suyu süzülür ve buğdaylar ezilir. Ayrı bir tencerede 1 kg kuzu eti kaynatılır. Kaynadıktan sonra etler suyun içerisinden çıkarılarak lif lif olacak şekilde parçalanır. Ayrı büyük bir tencereye kaynayan ve ezilen buğdaylar alınır ve üzerine etin suyu ilave edilir. Sonrasında hazırlanmış etler, buğdayın içerisine ilave edilerek karıştırılır. Tahta kaşıkla karıştırılırken bir yanda da ezilir. Sakız kıvamına gelene kadar pişirilir. Ayrı bir tavada tereyağı ile kırmızı biber kavrulur. Servis tabağına alınan keşkeğin üzerine bu kırmızıbiberli sos gezdirilir. Sıcak servis yapılır.