Keşm Adası

Keşm Adası (Farsça: جزیره قشم), İran'ın güneyinde, Hürmüz Boğazı'nın girişinde yer alan ve yaklaşık 1.445 km² yüzölçümüyle Basra Körfezi'nin en büyük adasıdır. Hormozgan iline bağlı olan ada, 130 km uzunluğu ve anakaraya yaklaşık 22 km mesafesiyle Hürmüz Boğazı üzerinde coğrafi bir konuma sahiptir. Yaklaşık 148.000 nüfusuyla yerleşilen Keşm tuz mağaraları, mangrov ormanları ve kanyonlarıyla tanınmasının yanı sıra 1989'dan bu yana İran'ın serbest ticaret ve sanayi bölgesi statüsündedir. 2026 yılı başında başlayan ABD-İsrail-İran çatışması sürecinde ada, doğrudan askeri operasyonlara sahne olmuştur.

^{Keşm Adası -} (Anadolu Ajansı)

Keşm Adası, İran'ın Hormozgan ili sınırları içinde, Basra Körfezi'nin kuzeyinde yer almaktadır. Ada, Bandar Abbas'ın yaklaşık 22 km güneyinde uzanmakta olup Klasens Boğazı (Kuran Boğazı) aracılığıyla anakaradan ayrılmaktadır. Uzunluğu 130 km olan adanın en geniş noktası Tabl ile Salakh arasında 11–35 km arasında değişmekte olup en yüksek noktası 370 metre rakımlı Bukhun Dağı'dır. Adanın merkezi kesimlerinde doğal gaz ve ham petrol rezervleri bulunmaktadır. Kuzey kıyısında tatlı su kaynakları tarihsel açıdan önem taşıyan ada, antik çağlardan bu yana bölgede su kaynağı olarak bilinmiş; Hürmüz Krallığı'na uzun süre içme suyu sağlamıştır.

Yıldızlar Vadisi (Valley of Stars): Erozyon sürecinin şekillendirdiği kanyon ağı ve kaya sütunlarından oluşan bu oluşum, yerel efsanelere göre yeryüzüne düşen bir yıldızın açtığı çukurdan doğmuştur.

Namakdan Tuz Mağarası: Uzunluğu 6 kilometreyi aşan ve dünyanın en uzun tuz mağaraları arasında gösterilen bu mağara, tuz kristal formasyonları barındırmakta; Körfezi'nin önemli tuz rezervlerinden birini içermektedir.

Chahkooh Kanyonu: Kireçtaşı ve tuz kayalıklarından oluşan, dikey duvarlarıyla dar ve derin bir koridor niteliğindedir.

Arapça'da Jazira al-Tawila (Uzun Ada) olarak bilinen Keşm'in tarihsel kimliği, birbirini takip eden imparatorluklar tarafından biçimlendirilmiştir. Yunan seyyah Nearchus, adaya Oaracta adını vermiş ve Erythraean Denizi'ne adını veren efsanevi kral Erythras'ın mezarının burada bulunduğunu kaydetmiştir. Dokuzuncu yüzyılda İslam coğrafyacıları adayı Abarkawan olarak anmış; bu ad zamanla halk etimolojisiyle Jazire-ye Gavan (İnek Adası) biçimine dönüşmüştür. 1301 yılında Hürmüz Krallığı hükümdarları, Moğol saldırılarından kaçınmak amacıyla saraylarını Keşm'e taşımışlardır. On altıncı yüzyılda ada, bölgesel ticarette öne çıkan merkezlerden biri haline gelmiştir. 1552 yılında Osmanlı amirali Piri Reis adaya çıkarma yapmış ve dönemin kaynaklarında değerli olarak nitelendirilen mallara el koymuştur.

Portekizliler 1621 yılında Keşm'de bir taş kale inşa etmiştir; ancak yalnızca bir yıl sonra İran ve İngiltere'nin ortak kuvvetleri bu kaleyi alarak Portekizlileri adadan çıkarmıştır. Bu çarpışmada İngiliz Kutup kaşifi William Baffin hayatını kaybetmiştir. On dokuzuncu yüzyılda İngilizler, Basidu (Bassadore) mevkiinde İngiliz Hindistan Donanması'na hizmet eden bir deniz üssü kurmuştur; bu tesis 1863 yılına dek faaliyetini sürdürmüştür. İngilizlerin addaki son istasyonu ise dönemin İran Şahı Rıza Şah Pehlevi'nin talebi üzerine 1935'te kapatılmıştır.

Keşm, bölgenin biyolojik çeşitlilik açısından zengin coğrafyalarından birini oluşturmaktadır. Adada 370 tür ve 67 topluluktan oluşan flora ve fauna kaydedilmiştir. Adanın kuzey kıyısında konumlanan Hara Mangrov Ormanı, İran'ın en geniş hara habitatlarından birini oluşturmakta ve göçmen kuşların üreme alanı olarak ekolojik işlev görmektedir.

^{İran'da Guran açık hava müzesi -} (Anadolu Ajansı)

Ada, 2006 yılında Orta Doğu'da UNESCO tarafından tanınan ilk jeoparklara ev sahipliği yapmıştır.^【1】 2007 yılında ise İran Kültürel Miras, El Sanatları ve Turizm Örgütü tarafından UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne aday gösterilmiştir; bu başvuru adanın ekosistemi ile Ghar-e Kharbas Mağarası ve Portekiz Kalesi gibi tarihi mekânları gerekçesiyle yapılmıştır.^【2】

Keşm Adası, Klasens Boğazı üzerindeki coğrafi konumu nedeniyle İran'ın deniz savunma politikaları açısından önem taşımaktadır. Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği bir enerji koridorudur. Adanın yaklaşık 1.445 km²'lik yüzölçümü bu geçide yakınlığını belirlemektedir.

Emekli Lübnan Tuğgenerali Hassan Jouni, Keşm'in "füze şehri" olarak nitelendirilen yeraltı komplekslerinde İran'ın önemli kapasiteler barındırdığını ifade etmiştir.^【3】 Söz konusu yeraltı ağlarının temel amacının Hürmüz Boğazı'nı kontrol altında tutmak olduğu değerlendirilmektedir. Adada konuşlanmış hızlı saldırı tekneleri ile kıyı bataryalarının kesin sayısı gizlilik kapsamında tutulmaktadır.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ilk hava saldırılarını gerçekleştirdiği Şubat 2026 sonrasında Keşm Adası da çatışmalar kapsamında hedef alınan bölgeler arasında yer almıştır. 7 Mart 2026'da düzenlenen ABD hava saldırıları adada bir deniz suyu arıtma tesisini hedef almıştır. Saldırı, 30 köyün tatlı suya erişimini kesmiş; İran bu eylemi sivillere yönelik bir ihlal olarak kınamıştır. İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) misilleme olarak Bahreyn'deki ABD Juffair Üssü'ne saldırı düzenlemiş; bu saldırının söz konusu körfez ülkesinden yürütüldüğünü ileri sürmüştür.

^{Keşm Adası -} (Anadolu Ajansı)

Nisan 2026'da ABD, bölgede bir Amerikan Apache helikopterinin düşürülmesini gerekçe göstererek misilleme amaçlı operasyon başlatmıştır. ABD Merkezi Komutanlığı (Centcom), Hürmüz Boğazı yakınlarındaki hava savunma sistemleri, yer kontrol istasyonları ve radar tesislerini hedef aldığını açıklamıştır.^【4】 IRGC bu saldırılara karşılık olarak Bahreyn ve Ürdün'deki ABD üslerine yönelik 21 hedefi vurduğunu açıklamış; Kuveyt ordusu da aynı dönemde bir saldırıyı püskürttüğünü bildirmiştir. IRGC'nin açıklamasına göre ABD saldırıları Jask ve Sirik şehirleri ile Keşm Adası'nı hedef almıştır.

10 Haziran 2026 sabahının erken saatlerinde İran'ın yarı resmî Mehr Haber Ajansı, Keşm Adası'nda bir patlama sesi duyulduğunu aktarmıştır.^【5】 Patlamanın kaynağı başlangıçta doğrulanamadı; yerel kaynaklara göre olay Keşm şehir merkezine belirli bir mesafede ya da Hürmüz Boğazı'nda sürdürülen operasyonlarla bağlantılı biçimde gerçekleşmiştir. Hormozgan iline ait kıyı bölgelerinde benzer olayların yaşandığına dair haberler gündeme gelmiş; ancak bu bilgiler bağımsız kaynaklarca doğrulanamamıştır.