KÖROĞLU OPERASI

Köroğlu Operası, Türk dünyasının ortak halk kahramanı olan Köroğlu Destanı’nın sahneye uyarlandığı müzikli dramatik eserdir. Türk müzik tarihinde bu temayı işleyen iki temel çalışma bulunmaktadır: Azerbaycanlı besteci Üzeyir Hacıbeyli’nin 1937 tarihli eseri ve Türk besteci A. Adnan Saygun’un 1973 tarihli, Op. 52 sayılı eseridir.

Köroğlu Operası'nı temsil eden görsel(Yapay Zekayla oluşturulmuştur)

1. Üzeyir Hacıbeyli’nin Köroğlu Operası

Tarihsel Arka Plan ve İlk Temsil

Azerbaycanlı besteci Üzeyir Hacıbeyli tarafından bestelenen bu opera beş perdeden oluşmaktadır. İlk kez 1937 yılında Azerbaycan Devlet Akademisi Opera ve Bale Tiyatrosu’nda sahnelenmiştir.^【1】 Eser, 1941 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği Devlet Ödülü'ne layık görülmüştür.

Uluslararası Uygulamalar

TÜRKSOY, Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Azerbaycan Kültür ve Turizm Bakanlığı iş birliğiyle, Hacıbeyli'nin doğumunun 130. yıl dönümü anısına 2016 yılında uluslararası bir proje gerçekleştirilmiştir.^【2】 Mersin Devlet Opera ve Balesi ev sahipliğinde sahnelenen bu projede Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'den sanatçılar yer almıştır. Eserin sanat yönetmenliğini Eflatun Neimetzade, orkestra şefliğini ise Rauf Abdullayev yürütmüştür. Temsillerde Köroğlu rolünü Kırgız sanatçı Sadırbek Jumaşov, Nigar rolünü ise Kazak sanatçı Jupar Gabdullina üstlenmiştir.

Köroğlu Operası'nı temsil eden görsel(Yapay Zekayla oluşturulmuştur)

2. A. Adnan Saygun’un Köroğlu Operası (Op. 52)

Bestelenme Süreci ve Libretto

Saygun, bu eseri Yapı Kredi Bankası'nın talebi üzerine 1971 yılında bestelemeye başlamış ve 1973 yılında tamamlamıştır. Eserin librettosu, Yaşar Kemal’in Üç Anadolu Efsanesi yapıtındaki unsurlardan yararlanan Selahattin Batu tarafından kaleme alınmıştır.^【3】 Çalışma, Türkiye’de kahramanlık destanını işleyen ilk operalardan biridir.

Prömiyer ve Teknik Kadro

Eserin dünya prömiyeri, Türkiye Cumhuriyeti’nin 50. yıl kutlamaları kapsamında düzenlenen I. Uluslararası İstanbul Festivali'nin açılışında, 23 Haziran 1973 tarihinde Cemil Topuzlu Açıkhava Tiyatrosu'nda yapılmıştır.^【4】 Temsilin orkestra şefliğini Azerbaycanlı maestro Niyazi Takizade, rejisörlüğünü ise Aydın Gün yapmıştır. İlk temsilde orkestranın 75, koronun ise 129 kişiden oluştuğu kaydedilmiştir.

Dramatik Yapı ve Karakterler

Eser, üç perde ve dokuz sahne olarak kurgulanmıştır. Başlıca karakterler ve ses grupları şunlardır:

3. Eserin Konusu

• I. Perde: Bey ve adamlarının halka uyguladığı baskı işlenir. Bey’in oğlu, Seyis’in oğlu Ruşen Ali’nin nişanlısı Günayım’ı kaçırmaya çalışır. Bey, Seyis’in yetiştirdiği Kırat’ı beğenmeyerek Seyis’in gözlerine mil çekilmesi emrini verir.
• II. Perde: Gözleri kör edilen Seyis ölmeden önce atı oğluna emanet eder. Ruşen Ali, annesinin telkiniyle Köroğlu adını alır ve Kiziroğlu ile birleşerek Çamlıbel’e çekilir.
• III. Perde: Köroğlu ve halkın Bey’e karşı mücadelesi başlar. Savaşlar sonunda Bey ve adamları mağlup edilir. Köroğlu, bir halk kahramanına ve iyilik sembolüne dönüşerek efsaneleşir.^【5】

Köroğlu Operası'nı temsil eden görsel(Yapay zekayla oluşturulmuştur)

4. Müzikal Analiz ve Teknik Özellikler

Modern Müzik Yaklaşımı

Saygun, eseri geleneksel opera formları olan uvertür, arya ve ansambl gibi bölümlerden bağımsız, atonal müzik tarzında bestelemiştir.^【6】 Müzik, reçitatifi andıran serbest bir akışa sahiptir. Eserde romantik dönem ve empresyonist akımın etkileri görülmektedir.

Makam ve Ritmik Yapı

Besteci, atonal yapı içerisinde Türk müziği makamlarını yer yer kullanmıştır. ^【7】Seyis’in ariozosu ve Ananın yakarışı Buselik, Çobanın reçitatifi Rast, Beyoğlu karakteri ise Hümayun makamı ile ilişkilendirilmiştir. Ayrıca Türk müziğine özgü aksak ritimlere ve unison pasajlara yer verilmiştir.

Enstrümantasyon

Orkestrada Batı müziği çalgıları, geleneksel Türk müziği çalgılarının tınılarını yansıtacak şekilde kullanılmıştır. Çoban karakteri ney, Ananın ağıtı obua, yaylı sazlar ise kemençe ve bağlama tınılarını andıracak şekilde düzenlenmiştir.^【8】 Coşku sahnelerinde kös ve davul gibi vurmalı çalgılar orkestrayı desteklemektedir.