Kudüs ve Kutsal Mekanları Destekleme Bakanlar Toplantısı (2026)

Kudüs ve Kutsal Mekanları Destekleme Bakanlar Toplantısı, işgal altındaki Kudüs'te ve kentteki İslami ile Hristiyan kutsal mekanlarına yönelik artan İsrail uygulamalarına karşı ortak bir tutum oluşturmak amacıyla 5 Ağustos 2026 tarihinde Ürdün'ün başkenti Amman'da düzenlenen bakanlar düzeyinde bir toplantıdır.

Toplantıya, Kudüs'teki yasa dışı İsrail politika ve uygulamalarına karşı uluslararası eylem yürütmekle görevli Arap Bakanlar Komitesi üyesi ülkelerin dışişleri bakanları ile Endonezya, Pakistan, Türkiye ve Malezya dışişleri bakanları ve Arap Birliği Genel Sekreteri katılmıştır. Toplantıya ev sahipliğini Ürdün yapmıştır.^【1】

^{Kudüs ve Kutsal Mekanları Destekleme Bakanlar Toplantısı, 5 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Toplantı, Ürdün'ün İsrail makamlarını ve aşırı sağcı İsrailli siyasetçileri, Mescid-i Aksa Külliyesi'nde gerçekleştirdikleri tekrarlanan ziyaretler ve dini faaliyetlerle mevcut statükoyu ihlal etmekle suçlamasının ardından düzenlenmiştir. Ürdün, 4 Ağustos 2026 tarihinde yaptığı açıklamada, toplantının 5 Ağustos akşamı Amman'da gerçekleştirileceğini duyurmuştur.^【2】

Toplantıya, Arap Bakanlar Komitesi üyesi olan Ürdün, Tunus, Cezayir, Suudi Arabistan, Somali, Irak, Filistin Devleti, Katar, Mısır ve Fas'ın dışişleri bakanları ile Arap Birliği Genel Sekreteri Ahmed Ebu'l-Gayt katılmıştır. Ayrıca Endonezya, Pakistan, Türkiye ve Malezya'nın dışişleri bakanları da toplantıda yer almıştır.^【3】

Toplantının açılışında konuşan Ürdün Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Eymen es-Safedi, Kudüs'ün ve kentteki İslami ile Hristiyan kutsal mekanlarının benzeri görülmemiş bir tehditle karşı karşıya olduğunu belirtmiştir. Safedi, İsrail'i yerleşim inşası, toprak ilhakı, mülklere el koyma, Filistinlilere yönelik kısıtlamalar ve kenti Filistin topraklarının geri kalanından izole etme politikalarıyla Doğu Kudüs üzerindeki denetimini güçlendirmeye çalışmakla suçlamış; bu uygulamaların Kudüs'ün kimliğini, tarihini ve geleceğini hedef alan bir planın parçası olduğunu ifade etmiştir.^【4】

Safedi ayrıca İsrail'i İslami ve Hristiyan kutsal mekanlarının dokunulmazlığını ihlal etmek, Müslümanlar ile Hristiyanların ibadet özgürlüğünü kısıtlamak ve özellikle Mescid-i Aksa'nın tarihi ve hukuki statükosunu değiştirmeye çalışmakla suçlamıştır. Hristiyan din adamları ile kiliselerin de mülklerine yönelik yasa dışı düzenlemeler ve aşırılıkçı saldırılar nedeniyle baskı altında olduğunu dile getirmiştir.^【5】

Konuşmasında, "Mescid-i Aksa, tüm alanıyla Müslümanlara mahsus bir ibadet yeridir. İsrail, kutsalların mahremiyetini ihlal ediyor ve ibadet özgürlüğünü kısıtlıyor." diyen Safedi, uluslararası toplumu İsrail'in Kudüs ve kutsal mekanlara yönelik uygulamalarını durdurmak için kararlı adımlar atmaya çağırmıştır. İşgal altındaki topraklarda işgalci gücün egemenlik hakkı bulunmadığını belirten Safedi, Kudüs'ün egemenliğinin Filistin'e ait olduğunu, Ürdün Haşimi Krallığı'nın Mescid-i Aksa üzerindeki vesayetini vurgulamıştır. Ayrıca Kudüs'ün ve kutsal mekanların korunmasının Arap ve Müslüman ülkelerin yanı sıra uluslararası toplumun da sorumluluğu olduğunu ifade etmiştir.^【6】

^{Kudüs ve Kutsal Mekanları Destekleme Bakanlar Toplantısı, 5 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Petra Haber Ajansı'nın aktardığına göre Safedi, çatışmanın temel nedeninin din değil, İsrail'in Filistin topraklarını işgali olduğunu belirterek iki devletli çözüm perspektifinin korunması ve bölgesel istikrarın desteklenmesi için uluslararası toplumu acil adımlar atmaya davet etmiştir.

Toplantı öncesinde ise katılımcı bazı dışişleri bakanlarıyla Kudüs'teki gelişmeler hakkında ikili görüşmeler gerçekleştirmiş, ayrıca Ürdün-Irak-Mısır üçlü iş birliği mekanizması kapsamında Irak ve Mısır dışişleri bakanlarıyla bir araya gelmiştir.^【7】

Toplantıda söz alan Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdulatti, Kudüs'ün Arap, İslam ve Hristiyan kimliğini değiştirmeyi amaçlayan uygulamaları reddetmiş ve Kahire'nin Ürdün'ün Kudüs'teki kutsal mekanlar üzerindeki Haşimi Vesayeti'ne desteğini yinelemiştir. Yerleşim faaliyetlerinin genişlemesi ve yerleşimci şiddetinin iki devletli çözümü zayıflattığı uyarısında bulunan Abdulatti, Mısır'ın Gazze Şeridi'nden veya işgal altındaki Batı Şeria'dan (Doğu Kudüs dahil) Filistinlilerin herhangi bir şekilde yerinden edilmesine karşı olduğunu bir kez daha vurgulamıştır.^【8】

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan, İsrail'in Filistin topraklarındaki tek taraflı uygulamalarının tümünün, kutsal mekanların statüsünü değiştirme girişimleri dahil olmak üzere geçersiz olduğunu belirtmiştir. Bin Ferhan, “Kudüs'ün korunması, adil ve kalıcı bir barışa ulaşmanın en önemli faktörlerinden biridir. İsrail'in Filistin topraklarındaki tek taraflı uygulamalarının tümü geçersizdir.” demiştir. Ayrıca, “Mescid-i Aksa dahil olmak üzere Kudüs'ün kesintisiz ihlallere maruz kaldığı bir dönemde toplanmış durumdayız. İsrail'in devam eden ihlalleri, Kudüs'ün mevcut tarihi ve hukuki durumunu değiştirmeyi, şehrin kimliğini, Arap, İslam ve Hristiyan yapılarını zayıflatmayı amaçlıyor.” ifadelerini kullanmıştır. Doğu Kudüs'ün Filistin Devleti'nin başkenti olduğunu vurgulayan Bin Ferhan, uluslararası topluma ihlalleri durdurmak ve kutsal mekanları korumak için somut adımlar atma çağrısında bulunmuştur.^【9】

Cezayir Dışişleri Bakanı Ahmed Attaf, İsrail'i Kudüs'ü “Yahudileştirmeyi” ve kentin Arap, İslam ve Hristiyan kimliğini silmeyi amaçlayan politikalar izlemekle suçlamış; kenti korumak ve Filistin halkına destek olmak amacıyla koordineli Arap ve uluslararası diplomatik girişimler çağrısında bulunmuştur.^【10】

Tunus Dışişleri Bakanı Muhammed Ali Nafti, Kudüs'ün kimliğinin korunmasının ve İslami ile Hristiyan kutsal mekanlarının muhafazasının ortak bir sorumluluk olduğunu belirtmiştir. Tunus'un yerleşim faaliyetlerinin genişletilmesini, zorla yerinden etmeyi ve kentin tarihi, hukuki ve demografik statüsünü değiştirmeye yönelik girişimleri reddettiğini yinelemiştir.

^{Kudüs ve Kutsal Mekanları Destekleme Bakanlar Toplantısı, 5 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Pakistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı İshak Dar, aşırılıkçı İsrailli yerleşimcilerin Mescid-i Aksa/Harem-i Şerif'e yönelik devam eden baskınlarını kınamış, bu baskınların Kudüs'ün dinî ve tarihi statüsünü zayıflattığını ve daha geniş bir çatışmayı körükleme riski taşıdığını belirtmiştir. İşgal altındaki Doğu Kudüs'ün veya İslami ve Hristiyan kutsal mekanlarının karakterini ya da statüsünü değiştirmeye yönelik tüm önlemlerin “geçersiz ve hükümsüz” olduğunu ifade etmiştir. Dar ayrıca yasa dışı yerleşimlerin genişlemesi, yerleşimci şiddeti ve özellikle işgal altındaki Batı Şeria'da Filistinlilere yönelik baskının sürmesinden duyduğu endişeyi dile getirmiştir. Arap ve Müslüman ülkeleri birlik içinde hareket etmeye, Kudüs'ü ve kutsal mekanlarını korumaya, İsrail'in yerleşim faaliyetlerini reddetmeye, Gazze barış planının ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 2803 sayılı kararının uygulanmasını desteklemeye ve Filistin halkını korumaya yönelik diplomatik çabaları güçlendirmeye çağırmıştır.^【11】

Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin, Mescid-i Aksa'ya yönelik baskınlar, yerleşim faaliyetlerinin genişletilmesi ve zorla yerinden etme dahil olmak üzere İsrail'in Kudüs'teki devam eden uygulamalarını kınamıştır. Kentin tarihi ve hukuki statüsünün korunması için daha güçlü Arap ve uluslararası diplomatik çabalar çağrısında bulunan Hüseyin, Doğu Kudüs'ü başkent olarak kabul eden bağımsız bir Filistin devletine Irak'ın desteğini yinelemiştir.^【12】

Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Amman ziyareti kapsamında Ürdün Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Eymen es-Safedi ile bir araya gelmiştir. Fidan ayrıca Cezayir Dışişleri Bakanı Ahmed Attaf ile de görüşme gerçekleştirmiştir.^【13】

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan, toplantı kapsamında Ürdünlü mevkidaşı Eymen es-Safedi ile bir araya gelmiştir. Taraflar, ikili ilişkilerin yanı sıra Batı Şeria ve Gazze Şeridi'ndeki gelişmeleri ve bu konudaki diplomatik çabaları ele almıştır. Bin Ferhan, düzenlediği basın toplantısında Kudüs'ün korunmasının adil ve kalıcı bir barışın temel unsurlarından biri olmaya devam ettiğini vurgulamış, İsrail'in Filistin topraklarındaki tek taraflı uygulamalarının geçersiz ve hükümsüz olduğunu ifade etmiştir.^【14】

Toplantının ardından katılımcı ülkeler tarafından 15 maddelik ortak bildiri kabul edilerek yayımlanmıştır. Bildiride, Ürdün Haşimi Krallığı'nın davetiyle, işgal altındaki Kudüs'teki yasa dışı İsrail politika ve uygulamalarına karşı uluslararası eylemi harekete geçirmekle görevli Arap Bakanlar Komitesi üyesi devletlerin dışişleri bakanları, Arap Birliği Genel Sekreteri ile Endonezya, Pakistan, Türkiye ve Malezya'nın dışişleri bakanları ve temsilcilerinin 5 Ağustos 2026 tarihinde Amman'da bir araya geldiği belirtilmiştir.

^{Kudüs ve Kutsal Mekanları Destekleme Bakanlar Toplantısı, 5 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Bildiride, işgal altındaki Kudüs'ün Arap, İslami ve Hristiyan kimliği ile hukuki ve demografik statüsünü değiştirmeyi amaçlayan İsrail politika ve uygulamaları kınanmış; bu uygulamaların geçersiz, hükümsüz ve uluslararası hukukun açık bir ihlali olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca Doğu Kudüs'ün işgal altındaki Filistin topraklarının ayrılmaz bir parçası olduğu ve İsrail'in bu topraklar üzerinde egemenliği bulunmadığı yinelenmiş; 4 Haziran 1967 sınırları temelinde, başkenti Doğu Kudüs olan özgür, bağımsız ve egemen bir Filistin Devleti'nin kurulmasının adil ve kalıcı barışın tek yolu olduğu vurgulanmıştır.

Bildiride, Mescid-i Aksa/Harem-i Şerif'teki İsrail ihlalleri, mekanın tarihi ve hukuki statükosunu değiştirme ile zamansal ve mekansal bölünme oluşturma girişimleri ve aşırılıkçı yerleşimciler ile İsrailli yetkililerin artan baskınları kınanmıştır. Mescid-i Aksa/Harem-i Şerif'in 144 dönümlük tüm alanıyla münhasıran Müslümanlara ait bir ibadet yeri olduğu, Kudüs Evkaf ve Mescid-i Aksa İşleri Dairesi'nin ise mekanın yönetimi ve girişlerinin düzenlenmesi konusunda tek yasal yetkili kurum olduğu teyit edilmiştir.

Ayrıca Kutsal Kabir Kilisesi'ne erişimin kısıtlanması da dâhil olmak üzere Hristiyan kutsal mekanlarını hedef alan İsrail uygulamaları kınanmış; Ürdün Haşimi Krallığı'nın Kudüs'teki İslami ve Hristiyan kutsal mekanları üzerindeki tarihi vesayetine destek yinelenmiştir. Bildiride, Kudüslülerin kentteki varlığının korunması ve Filistin kurumlarının güçlendirilmesinin önemi vurgulanırken, El-Kuds Komitesi ile Beytü'l-Mal el-Kudsü'ş-Şerif Ajansı'nın rolüne dikkat çekilmiştir.

Ortak bildiride, İsrail'in Kudüs'teki İslami kutsal mekanlara yönelik uygulamalarının dünya genelindeki yaklaşık iki milyar Müslümanın duygularını tahrik ettiği ve bölgesel ile uluslararası barış ve güvenliği tehdit edebilecek dini gerilimlere yol açabileceği uyarısında bulunulmuştur. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve uluslararası toplum, İsrail'in Kudüs'teki yasa dışı uygulamalarını derhal durdurmaya çağrılmıştır. Kudüs'e diplomatik misyon kurulması veya taşınması dahil olmak üzere kentin hukuki statüsünü değiştirmeye yönelik tek taraflı kararlar reddedilmiş ve ilgili devletlerden bu kararları geri almaları istenmiştir.

Bildiride ayrıca, İsrail'in tarihi ve hukuki statükoya uymasını sağlamak amacıyla ortak uluslararası girişimlerin başlatılması, kutsal mekanlara ve ibadet edenlere yönelik ihlalleri belgelemek üzere bir medya platformu da içeren sürdürülebilir ve kurumsal bir mekanizma oluşturulması kararlaştırılmıştır. Bunun yanı sıra, Eylül 2026'da Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun üst düzey haftasında İslam İşbirliği Teşkilatı ile Arap Birliği tarafından ortak bir bakanlar toplantısı düzenlenmesi çağrısı yapılmış, toplantıya ev sahipliği yapan Ürdün Haşimi Krallığı'na teşekkür edilmiştir.^【15】