Kuştepe Mahallesi

Kuştepe, İstanbul'un Şişli ilçesinde yer alan ve şehrin ilk sosyal mesken bölgesi olma özelliğini taşıyan bir mahalledir. Günümüzde merkezi iş alanlarına, plazalara ve alışveriş merkezlerine yakın stratejik konumuyla dikkat çekmesine karşın, sosyo-ekonomik olarak kentin çeperinde kalmış bir yerleşim yeri olarak değerlendirilmektedir.^【1】

^{Kuştepe Mahallesi (}AA⁾

Kuştepe'nin kentsel tarihi, 1950'li yıllarda kırdan kente yönelik iç göç dalgalarıyla şekillenmiştir. Mahalle, 1953 tarihli ve 6188 sayılı "Bina Yapımını Teşvik ve İzinsiz Binalar Hakkında Kanun" kapsamında gecekondu yıkımları mağdurlarına arsa tahsis edilmesiyle kurulan ilk sosyal mesken bölgesidir.^【2】 1950'lerden itibaren aralıksız göç alan bölge; Romanlar, Ermeniler, Ordulular ve Güneydoğu Anadolu'dan gelen göçmenlerin bir arada yaşadığı çok kültürlü ve kozmopolit bir demografik yapıya sahiptir.^【3】

Mahalle, metropoliten alan içerisinde yer almasına rağmen sosyolojik araştırmalarda sıklıkla "varoş" veya "çöküntü alanı" kavramlarıyla anılmaktadır.^【4】 Bölge halkının gelir düzeyi genellikle düşük olup, istihdam yapısı esnek, düzensiz ve güvencesiz işlerden oluşmaktadır. Yoksulluk, mahallenin temel dinamiklerinden biridir. ^【5】Sosyolojik saha araştırmaları ve mahalle sakinlerinin beyanlarına göre, Kuştepe'nin sosyo-ekonomik yapısı şu özelliklerle öne çıkmaktadır:

• Sosyal İzolasyon ve Etiketlenme: Mahallede uyuşturucu madde kullanımı, hırsızlık ve çeşitli gayrimeşru faaliyetler gibi sosyal sorunların varlığı, bölgenin dışarıdan tekinsiz bir yer olarak algılanmasına yol açmaktadır. Bu durum, taksi ve toplu taşıma gibi hizmetlerin bölgeye girmekte isteksiz davranmasına neden olarak mekânsal izolasyonu derinleştirmektedir.^【6】
• Kurumsal İhtiyaçlar: Mahalle sakinleri yoksulluk ve beraberinde getirdiği sosyal sorunların kalıcı çözümü için, yalnızca kentsel dönüşümün yeterli olmayacağını; kaliteli bir eğitim sistemi, bölgeye entegre bir hastane ve asayişi sağlamak üzere geniş yetkili kolluk kuvveti merkezlerinin inşa edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.^【7】

Kuştepe, çevresindeki ana ulaşım aksları ve ticari merkezler nedeniyle yüksek bir ekonomik ve mekânsal dönüşüm baskısı altındadır. Mahallede kentsel dönüşüm tartışmaları iki ana eksende ilerlemektedir:^【8】

1. Mülksüzleşme Kaygısı: Rantsal kaygılarla bölge halkının yerinden edilmesi ve yoksulluğun başka bir bölgeye transfer edilmesi endişesi.
2. Yerinde Dönüşüm: Yaşam standartlarının mahalle kültürü korunarak, eğitim ve sosyal desteklerle yerinde iyileştirilmesi beklentisi.

Bu eylem araştırmalarında, Sherry Arnstein'ın "Katılım Merdiveni" modeli temel alınarak mahalle sakinlerinin karar alma mekanizmalarına ne ölçüde dahil olduğu ölçülmüştür. "İkimiz" projesi gibi uygulamalarla yerel genç liderler tespit edilmiş, algı haritaları ve Sosyal Etki Değerlendirmesi (SED) yöntemleri kullanılarak mahallenin mekânsal dönüşüm sürecine kültürel ve toplumsal bir perspektifle yaklaşılması hedeflenmiştir.^【9】

Yerel yönetimin sosyal sorunları çözme kapasitesini artırmak ve halkın sürece katılımını sağlamak amacıyla, Şişli Belediyesi Kentsel Dönüşüm Müdürlüğü bünyesinde 2018 yılında Kuştepe Kent Atölyesi kurulmuştur. Kent Atölyeleri Merkezi (KAM) aracılığıyla yürütülen çalışmalarda mimarlar, şehir plancıları, akademisyenler ve sosyologlar yerel halkla bir araya gelmiştir.^【10】