Latte Baba

Latte Baba, çocuk bakımında aktif rol üstlenen, çocuğuyla kamusal alanda (özellikle gündüz saatlerinde kafelerde) vakit geçiren ve bu yönüyle geleneksel baba imgesine alternatif oluşturan modern babalık anlayışını ifade eden bir kavramdır.

Akademik literatürde bu figür, “ilgili baba” ya da “yeni babalık (new fatherhood)” tartışmaları kapsamında ele alınmakta; babaların, çocuklarının duygusal gelişimi ve gündelik bakımıyla annelerle eş değer düzeyde sorumluluk alabileceğini savunan bir yaklaşımı yansıtmaktadır. Bu yaklaşıma göre baba, çocuğun altını değiştirme, yemek hazırlama, oyun oynama, uyutma gibi bakım pratiklerini düzenli olarak üstlenen ve bu süreçleri görünür kılan bir ebeveyndir.

Kökeni

Kavramın kökeni “latte dad” ifadesine dayanmaktadır. Bu adlandırma, gündüz vakti bebek arabasıyla kafede oturan, çocuğunun bakımını üstlenen babayı sembolik olarak betimler. Özellikle İsveç bağlamında yaygınlaşan kullanım, ülkedeki uzun ve kapsayıcı ebeveyn izinleri sayesinde babaların çocuk bakımına fiilen katılabilmesini görünür kılan bir toplumsal pratiğe işaret etmektedir. Bu nedenle İsveçli babalar için “latte baba” nitelemesi yapılmakta; kavram, iş ve yaşam dengesi tartışmalarıyla birlikte anılmaktadır.

Türkiye’de ise “latte baba” ifadesi, daha çok medya ve sosyal medya üzerinden dolaşıma girmiş; ilgili, şefkatli ve bakım veren baba figürünü tanımlamak için kullanılan popüler bir terim hâline gelmiştir. Bu kullanımda kavram, geleneksel olarak otoriter ve mesafeli biçimde kodlanan baba rolüne karşı, çocuk bakımında görünürlük ve katılımı öne çıkaran yeni bir temsil sunmaktadır. 

İsveç Bağlamı

“Latte baba” kavramının en belirgin biçimde ilişkilendirildiği ülke İsveçtir. Bu bağlamda kavram, bireysel bir babalık tercihinden ziyade, sosyal politika düzenlemeleri ile mümkün hâle gelen bir toplumsal pratiği ifade etmektedir. İsveç’te 1970’lerden itibaren uygulanan kapsayıcı aile politikaları, her iki ebeveynin de çocuk bakımına aktif biçimde katılmasını teşvik etmektedir. Babalara uzun süreli ve ücretli olarak ebeveyn izni kullanma imkânı tanınmaktadır. 

İsveçli ebeveynler, çocuk başına toplam 480 gün izin hakkına sahiptir ve bu sürenin belirli bir bölümü babalar için ayrılmıştır. Babaların izin kullanımı yalnızca yasal olarak güvence altına alınmakla kalmaz, aynı zamanda toplumsal olarak da desteklenmektedir. Nitekim 2017 yılında İsveçli babalar, ülke genelinde ebeveynlere tanınan toplam iznin yüzde 27’sinden fazlasını kullanmıştır.^【1】 

Bu yapısal koşullar sonucunda, bebeklerini askıyla taşıyan ya da küçük çocuklarıyla kamusal alanlarda vakit geçiren babalar İsveç kent yaşamının olağan bir parçası hâline gelmiştir. Özellikle Stockholm gibi büyük şehirlerde, kafelerde çocuklarıyla oturan babaların yaygınlaşması “latte baba” imgesinin doğmasına zemin hazırlamıştır. Kavram bu yönüyle, babalığın özel alanla sınırlı olmayan, kamusal alanda da sergilenen bir bakım pratiği olarak yeniden tanımlandığını göstermektedir. 

Babaların çocuklarıyla daha fazla ve nitelikli zaman geçirmesinin, çocukların sosyal gelişimi üzerinde olumlu etkiler yarattığı; bunun yanı sıra kadınların iş gücüne katılımını destekleyerek toplumsal cinsiyet eşitliğine dolaylı katkı sunduğu düşünülmektedir.

Türkiye Bağlamı

Türkiye’de “latte baba” kavramı, Batı’daki “latte dad” kullanımından devralınarak özellikle medya ve sosyal medya aracılığıyla gündeme taşınmıştır. Ulusal basında babaların sosyal medyada “alışılmadık derecede ilgili ve şefkatli” biçimde sunulduğu; bu babaların kafelerde kahve içerken çocuk bakımı (ör. pişik gibi gündelik bakım konuları) hakkında sohbet ettiğine dair yorumların yer aldığı bilinmektedir.

Bu temsil Türkiye bağlamında geleneksel baba rollerine alternatif bir imge olarak sunulmaktadır. Bu çerçevede baba, yalnızca ev içinde bakım rolünü üstlenen değil, aynı zamanda bu rolü kamusal biçimde sahiplenen bir figürdür.

Sosyal medya (özellikle Instagram), bu yeni babalık imgesinin dolaşıma girmesinde merkezî bir araç konumundadır. Çocuklarıyla etkinlik yapan, günlük bakım rutinlerini paylaşan “içerik üreten babalar” profili; alt değiştirme, yemek yapma, oyun oynama gibi pratikleri görünür kılarak geleneksel “sert ve mesafeli baba” imajını kıran bir sunum üretir.

Bununla birlikte Türkiye’deki medya dili, kavramı çoğu zaman popüler ve esprili bir çerçeveyle işler. Örneğin CNN Türk’te “Instagram anneleri out, latte babaları in!” gibi başlıklarla, artık sahnede babaların olduğu vurgusu yapılmış; kavram güncel bir trend göstergesi olarak dolaşıma sokulmuştur.^【2】  

Influencer Babalık Bağlamı

Latte baba imgesi, dijital kültür içinde pazarlama ve ticarileşme dinamikleriyle de ilişkilidir. Sosyal medyada görünürlük kazanan “influencer babalar”, tıpkı influencer anneler gibi marka iletişiminin bir parçası hâline gelmiş; latte baba figürü pazarlamacıların dikkatini çeken bir temsil alanına dönüşmüştür.

Bu çerçevede bebek arabası, bebek taşıyıcıları, kahve zincirleri veya çocuk kitabı markaları gibi farklı sektörlerin latte baba profilleriyle iş birliği yaptığı; modern, duyarlı ve ilgili baba imgesinin bir pazarlama figürü olarak konumlandığı bilinmektedir. Böylece babalık temsili, sosyal medya içeriklerinde yalnızca ebeveynlik pratiği olarak değil, aynı zamanda ürün tanıtımı ve marka ortaklıkları üzerinden dolaşıma sokulan bir tüketim anlatısına da eklemlenmektedir. Ayrıca dijital platformlarda “gösterişli” ve sürekli olumlu anlara dayalı sunumların, ebeveynliğin gerçek yaşam koşullarındaki zorluklarını perdeleyebileceği uyarısı yapılmaktadır.

Eleştiriler

Latte baba figürü, babaların çocuk bakımına katılımını görünür kılması bakımından olumlu bir dönüşüme işaret etse de bu temsile yönelik eleştiriler de yer almaktadır. Özellikle latte babası imgesinin sosyal medya ve medya anlatılarında çoğunlukla estetikleştirilmiş ve seçilmiş anlar üzerinden sunulduğu vurgulanmaktadır. Bu durum, bakım emeğinin sürekliliğini, fiziksel ve duygusal yükünü arka planda bırakarak, babalığın daha çok keyifli ve alkışlanan yönlerini öne çıkarmaktadır.

Eleştirilerden biri, babaların çocuk bakımına dair gündelik sorumluluklarının hâlâ istisnai bir davranış gibi sunulmasıdır. Annelerin uzun süredir doğal ve olağan kabul edilen bakım emeğinin çoğu zaman görünmez kaldığı, buna karşılık babaların benzer işleri yapmasının sosyal medyada yoğun övgü topladığı belirtilmektedir. Bu durum, toplumsal cinsiyet eşitliğinin gerçek anlamda sağlanmasından ziyade, “düşük beklenti övgüsü” olarak tanımlanabilecek bir algının yeniden üretilmesine yol açabilmektedir.

Ayrıca latte baba temsilinin, aile içindeki eşit iş bölümü mücadelesini tam olarak yansıtmadığı ifade edilmektedir. Babaların çocuklarıyla geçirdiği anların görünür kılınması, bakım sorumluluğunun tamamının ya da büyük bölümünün gerçekten paylaşılıp paylaşılmadığı sorusunu gündeme getirmektedir. Bu nedenle latte baba figürü, eşitlikçi ebeveynliğe dair bir ideal sunmakla birlikte, pratikte bu idealin ne ölçüde hayata geçtiğine dair eleştirilmektedir.