M+ Müzesi

M+ Müzesi, Hong Kong’un West Kowloon Kültür Bölgesi’nde yer alan ve 20. ile 21. yüzyıl görsel kültürüne odaklanan bir müze ve kültür kurumudur. Müze; görsel sanat, tasarım ve mimarlık, hareketli görüntü ile Hong Kong görsel kültürü alanlarında koleksiyon oluşturma, araştırma, sergileme ve yorumlama faaliyetlerini yürütmektedir.

Victoria Limanı kıyısında konumlanan yapı, Herzog & de Meuron tarafından TFP Farrells ve Arup iş birliğiyle tasarlanmıştır.^【1】 Toplam 65.000 m² büyüklüğündeki müze kompleksi; otuz üç galeri, öğrenme merkezi, araştırma merkezi, hareketli görüntü merkezleri, sinema salonları, çatı bahçesi ve çeşitli kamusal kullanım alanlarından oluşmaktadır.^【2】 Yapının tasarımı, müze arazisinin altından geçen Airport Express demiryolu tüneli ile alanın fiziksel özellikleri doğrultusunda şekillendirilmiş; sergileme, araştırma, eğitim ve kamusal kullanım işlevlerini bir araya getiren bütüncül bir mekânsal kurgu geliştirilmiştir.^【3】

M+ Müzesi, Hong Kong’un yeni kültür bölgesi olarak geliştirilen West Kowloon Kültür Bölgesi'nin (WestK) temel projelerinden biri olarak planlanmıştır. WestK’nin gelişimi, Foster + Partners tarafından 2010 yılında hazırlanan ve Kowloon ile Victoria Limanı arasında bütünleşik bir kent parkı oluşturmayı amaçlayan "City Park" kavramsal planına dayanmaktadır. Bölgenin kültürel odak noktası olarak şekillenmesi ise 2009–2011 yılları arasında gerçekleştirilen üç aşamalı kamu katılım süreci sonucunda belirlenmiştir.^【4】

M+ binasının inşa edildiği alan, 1990–2003 yılları arasında gerçekleştirilen deniz dolgusu çalışmalarıyla elde edilmiştir. Hong Kong’un en büyük arazi kazanım projelerinden biri olan bu uygulama sonucunda Kowloon Yarımadası'nın yüzölçümü yaklaşık üçte bir oranında genişlemiş, kıyı şeridi ise yaklaşık 1 kilometre uzatılmıştır.^【5】

Müzenin mimari tasarımı, bulunduğu alandaki mevcut fiziksel koşullar doğrultusunda geliştirilmiştir. Özellikle yapı alanının altından geçen Airport Express demiryolu tüneli, tasarım sürecinde dikkate alınan temel unsurlardan biri olmuş; başlangıçta bir planlama kısıtı olarak değerlendirilen bu altyapı elemanı, daha sonra yapının biçimlenmesini yönlendiren ana tasarım girdilerinden birine dönüşmüştür. 2013 yılının Haziran ayında düzenlenen uluslararası mimari yarışma sonucunda, bu koşullara geliştirdiği tasarım yaklaşımı nedeniyle Herzog & de Meuron, TFP Farrells ve Arup iş birliğiyle müzenin tasarım danışmanı olarak seçilmiştir.^【6】

Yaklaşık 65.000 m² büyüklüğünde tasarlanan müze yapısının inşaatına 2014 yılında başlanmış, yapı 2018 yılında en yüksek kotuna ulaşmış ve 2021 yılında WestK' nin ilk önemli kültür yapılarından biri olarak ziyarete açılmıştır.^【7】 Müze, kuruluşundan itibaren 20. ve 21. yüzyıl görsel kültürüne odaklanan ilk kurum olarak tasarlanmış; görsel sanat, tasarım, mimarlık ve hareketli görüntü alanlarını kapsayan disiplinler arası yaklaşımı doğrultusunda gelişimini sürdürmüştür.

^{M+ Müzesi dış mekan görseli (}flickr⁾

M+ Müzesi, bulunduğu arazinin fiziksel koşulları ile müzenin işlevsel gereksinimlerini bütünleştiren bir mimari anlayış doğrultusunda tasarlanmıştır. Yapı, Hong Kong'un West Kowloon Kültür Bölgesi'nde Victoria Limanı kıyısında yer almakta olup, tasarımında alanın altından geçen Airport Express demiryolu tüneli belirleyici bir unsur olarak değerlendirilmiştir. Başlangıçta tasarım açısından bir kısıt olarak görülen bu altyapı elemanı, yapının mekânsal organizasyonunu biçimlendiren temel tasarım girdisine dönüştürülmüş ve müzenin karakteristik mekânlarından biri olan Found Space bu doğrultuda oluşturulmuştur.^【8】

Müze binası, kare planlı geniş bir podyum ile bu podyumun merkezinden yükselen ince bir kuleden oluşmaktadır. Birlikte değerlendirildiğinde bu iki kütle, ters çevrilmiş "T" biçiminde bütünleşik bir kompozisyon meydana getirmektedir. Podyum kütlesi zemin seviyesinin üzerinde konsol oluşturarak yükselmekte ve böylece yapının çevresinde yıl boyunca gölgelik sağlayan geniş yarı açık alanlar oluşturmaktadır.

Mekânsal kurgu, farklı sergileme biçimlerine uyum sağlayacak esneklikte planlanmıştır. Yapıda geleneksel beyaz küp galerilerin yanı sıra yeniden düzenlenebilir sergi alanları, sinema salonları, çok amaçlı mekânlar, eğitim ve araştırma birimleri ile endüstriyel karaktere sahip büyük hacimli sergi alanları bulunmaktadır. Galeriler ortogonal bir plan şeması doğrultusunda düzenlenmiş; merkezde yer alan kamusal meydan, sergi mekânlarının tamamına erişim sağlayan ana dağıtım alanı olarak tasarlanmıştır. Bu merkezden dört farklı galeri dizisine ulaşılmakta; gün ışığı alan galeri, avlu, geniş açıklıklı sergi mekânı ve oditoryum gibi farklı mekânsal öğeler dolaşım kurgusunu çeşitlendirmektedir.

Yapının giriş organizasyonu, podyum ile Found Space arasında oluşturulan geniş ve geçirgen kamusal platform etrafında şekillendirilmiştir. Farklı kotlardan erişilebilen bu alan; müze mağazası, geçici sergi alanı, öğrenme merkezi, oditoryum, bilet ve danışma birimleri gibi kamusal işlevleri bir araya getirirken iç ve dış mekân arasında süreklilik sağlamaktadır. Yapının çoklu giriş sistemi ve geçirgen mekânsal kurgusu, ziyaretçilerin farklı yönlerden müzeye ulaşmasına olanak tanımaktadır.

Cephe tasarımında, geleneksel Çin çatı sistemlerinden esinlenen modüler terakota kaplama panelleri kullanılmıştır. Podyum ve kule için farklı biçimlerde geliştirilen bu paneller, cepheye güneş kontrolü sağlarken aynı zamanda mekanik sistem açıklıklarını bütüncül bir yüzey içerisinde gizlemektedir. Victoria Limanı'na bakan kule cephesinde ise LED sistemlerinin yerleştirildiği özel oluklu paneller kullanılmıştır.^【9】

M+ Müzesi'nin taşıyıcı sistemi, yapı alanının altından geçen Airport Express demiryolu tüneline herhangi bir yük aktarılmaması amacıyla geliştirilmiş özel bir mühendislik çözümüne dayanmaktadır. Yapının yükleri, yüksek dayanımlı beş adet mega kafes kiriş (mega-truss) aracılığıyla tünelin dışındaki taşıyıcı noktalara aktarılmaktadır. Böylece yer altındaki mevcut ulaşım altyapısı korunurken yapı güvenli biçimde taşınabilmiştir.

Mega kafes kiriş sistemi yalnızca yük aktarımını sağlamakla kalmamış, aynı zamanda büyük açıklıklı ve kolonsuz sergi mekânlarının oluşturulmasına da olanak vermiştir. Bu sistem sayesinde sergi alanları ihtiyaçlara göre yeniden düzenlenebilmekte, farklı ölçeklerde sergiler için esnek mekânsal organizasyonlar oluşturulabilmektedir.

Yapının biçimlenmesinde belirleyici olan Found Space, Airport Express tünelinin izlediği hat boyunca kazılarak oluşturulmuş üç kat yüksekliğinde bir sergi mekânıdır. Bodrum ve zemin katı birbirine bağlayan geniş diyagonal açıklık sayesinde farklı katlar arasında görsel ilişki kurulmakta; çok yönlü izleme noktaları oluşturulmaktadır. Mekânda kullanılan brüt beton yüzeyler ile açıkta bırakılan taşıyıcı elemanlar, alanın endüstriyel karakterini vurgulamaktadır.

Taşıyıcı sistem, mimari tasarımla bütünleşecek biçimde sergilenmiştir. Mega kafes kirişlerin bazı diyagonal ve ana taşıyıcı elemanları atrium ile ikinci ve üçüncü katlardaki çatı bahçesinden görülebilmekte; böylece mühendislik sistemi yapının mekânsal deneyiminin bir parçası hâline gelmektedir.

^{M+ Müzesi iç mekan görseli (}flickr⁾

M+ Müzesi’nin iç mekânı, farklı sergileme biçimlerine uyum sağlayan esnek bir kurguya sahiptir. Yapıda beyaz küp galeriler, yeniden düzenlenebilir sergi alanları, sinema salonları, çok amaçlı mekânlar, eğitim birimleri ve geniş hacimli sergi alanları birlikte yer almaktadır.

Sergi alanları ortogonal bir plan içinde düzenlenmiştir. Merkezdeki kamusal meydan, galerilere dağılım sağlayan ana dolaşım alanı niteliğindedir. Buradan ulaşılan dört galeri dizisi, gün ışığı alan galeri, çatı bahçesine açılan avlu, geniş açıklıklı sergi mekânı ve oditoryum gibi farklı mekânsal öğelerle başlamaktadır.

Galeriler, sergilenecek eserin niteliğine göre farklı aydınlatma ve mekânsal koşullar sunacak biçimde tasarlanmıştır. Bazıları üstten gün ışığı alırken, bazıları yanal açıklıklarla aydınlatılmakta; üçüncü mekânlar aracılığıyla gerektiğinde birbirine bağlanabilmektedir.

Zemin kattaki giriş alanı, sergi katlarıyla kamusal kullanım alanları arasında geçiş sağlayan bir ara mekân olarak düzenlenmiştir. Müze mağazası, geçici sergi alanı, öğrenme merkezi, oditoryum, bilet ve danışma birimleri bu alanda bir araya getirilmiştir.

Üst bölümdeki kulede ise araştırma merkezi, sanatçı çalışma alanları, küratör çalışma mekânları, ofisler, restoran ve üye salonu yer almaktadır. Bu alanlar, gün ışığı ve kent manzarasından yararlanacak biçimde tasarlanmıştır.

^{M+ Müzesi cephe tasarımı (}unsplash⁾

M+ Müzesi'nin cephe tasarımı, mimari kimlik ile işlevsel gereksinimleri bütünleştiren bir anlayış doğrultusunda geliştirilmiştir. Yapının cephesi ve zemin katının bazı bölümleri, modüler terakota kaplama sistemi ile kaplanmıştır. Herzog & de Meuron'un mimari yaklaşımını yansıtan bu kaplama sistemi, geleneksel Çin çatı mimarisinden esinlenerek tasarlanmıştır. Sırlı seramik karolar için özel olarak hazırlanan kil karışımı İtalya'nın Chianti bölgesinde üretilmiş, paneller Shenzhen'de prefabrike elemanlar hâline getirildikten sonra Hong Kong'a taşınmıştır.^【10】

Cephe panelleri podyum ve kule bölümü için iki farklı tipte tasarlanmıştır. Podyum cephesinde yarı silindirik terakota elemanlar kullanılarak duvarlar, kolonlar ve cephede bulunan pencere, havalandırma ile mekanik sistem açıklıkları bütüncül bir yüzey içerisinde düzenlenmiştir. Kule cephesinde ise beton içerisine yerleştirilen terakota dikmeler ve seramik karolar, alüminyum çerçeveli pencere sistemiyle birlikte güneş kırıcı olarak işlev görmektedir. Victoria Limanı'na bakan cephede yer alan paneller, LED aydınlatma sisteminin yerleştirilmesine olanak sağlayacak biçimde tasarlanmıştır.

Kule cephesine entegre edilen LED sistemi, yapının medya cephesi olarak kullanılmasını sağlamaktadır. Dünyanın en büyük medya cephelerinden biri olarak tanımlanan M+ Cephesi, 65 m yüksekliğe ve 110 m genişliğe sahip olup Hong Kong Adası'ndan yaklaşık 1,5 km uzaklıktan görülebilmektedir.^【11】 Binlerce LED ile donatılan cephede her akşam hareketli görüntü çalışmaları ve müze için üretilen sanat eserleri gösterime sunulmaktadır. Enerji tüketiminin azaltılması ve ışık kirliliğinin önlenmesi amacıyla cephe aydınlatması her gün saat 22.00'de kapatılmaktadır.^【12】

M+ Müzesi, 20. ve 21. yüzyıl görsel kültürüne odaklanan disiplinler arası bir müze ve kültür kurumu olarak faaliyet göstermektedir. Müzenin temel çalışma alanlarını görsel sanat, tasarım ve mimarlık, hareketli görüntü ile Hong Kong görsel kültürü oluşturmaktadır. Bu doğrultuda kurum; koleksiyon oluşturma, araştırma, koruma, sergileme ve görsel kültürün yorumlanmasına yönelik faaliyetler yürütmektedir.

Müzenin kalıcı koleksiyonu, Asya başta olmak üzere dünyanın farklı bölgelerinden eserleri kapsayan disiplinler arası bir yapıya sahiptir. Koleksiyon; sanatçı, tasarımcı ve mimarların üretimlerini bir araya getirerek farklı coğrafyalar ve disiplinler arasında gelişen görsel kültür ilişkilerini belgelemeyi amaçlamaktadır. 2012 yılında koleksiyon oluşturma sürecinin başlamasından itibaren müze, sanat tarihi anlatılarının hem içinde hem de dışında kalan farklı üretim pratiklerini kapsayan eserleri bünyesine katmıştır.

Müzenin öne çıkan koleksiyonlarından biri, Çin çağdaş sanatına ilişkin en kapsamlı koleksiyonlardan biri olarak kabul edilen M+ Sigg Koleksiyonudur. Bunun yanı sıra müze; araştırma, öğrenme ve kamusal programlar aracılığıyla çağdaş görsel kültürün incelenmesine ve sunulmasına yönelik çok yönlü bir işlev üstlenmektedir. Bünyesinde yer alan galeriler, Öğrenme Merkezi, Hareketli Görüntü Merkezi, Araştırma Merkezi ve diğer etkinlik alanları, müzenin sergileme ve eğitim faaliyetlerini destekleyen temel mekânsal bileşenleri oluşturmaktadır.