Madun

Madun (İngilizce: subaltern), sosyal bilimlerde egemen iktidar yapıları dışında bırakılmış, tahakküm altında olan ve marjinalleştirilmiş toplumsal grupları ifade eden bir kavramdır. Terim, ilk olarak İtalyan Marksist düşünür Antonio Gramsci tarafından hapishane yazılarında siyasi literatüre kazandırılmıştır. Gramsci, faşist yönetimin hapishane sansüründen kaçınmak amacıyla "proletarya" kelimesi yerine "madun" terimini kullanmış ve bu kavramı, siyasi temsil araçlarından büyük ölçüde yoksun bırakılmış tabi sınıfları tanımlamak için genişletmiştir.^【1】

Kavram, 1980'lerde Ranajit Guha öncülüğündeki Madun Çalışmaları kolektifi tarafından yeniden kavramsallaştırılarak küresel bir analitik araca dönüştürülmüştür.^【2】 Bu erken dönem yaklaşımda madun; salt ezilen bir kitle değil, elitlerin eylemlerinden bağımsız olarak kendi tarihinin öznesi ve sömürgeci/postkolonyal devlete karşı direniş üretebilen aktif bir fail olarak kabul edilmiştir.^【3】

Kavramın teorik sınırları ve iyimser direniş anlatısı, Gayatri Chakravorty Spivak'ın yapıbozumcu ve feminist eleştirileriyle köklü bir değişime uğramıştır. Spivak, Madun Konuşabilir mi? (Can the Subaltern Speak?) adlı metninde, madunun (özellikle madun kadının) kendi koşulları ve kendi sesiyle konuşabileceği bir alandan yoksun olduğunu ileri sürer. Spivak'a göre maduniyetin temel sorunu, "kendini temsil etme hakkından yoksunluk"tur; zira kadınlar ataerkil hegemonya ve sömürgeci güçler karşısında bütünüyle sessizleştirilmiş ve kendi seslerini duyurabilecekleri bir zeminden mahrum bırakılmışlardır.^【4】 Bu "epistemik şiddet" devresinde madunun sesi, ancak başkaları (sömürgeciler, yerel elitler veya Batılı radikal entelektüeller) tarafından ve çoğu zaman çarpıtılarak temsil edilebilir.^【5】

İlerleyen yıllarda kavramın sabit ve sınırları mutlak bir kimlik olup olmadığı tartışmaya açılmıştır. Fernando Coronil, madunluğun verili veya sabit bir varoluş değil, güç ilişkileri ağı içinde belirlenen "ilişkisel" ve "durumsal" bir tabi olma hali olduğunu belirtir. Buna göre bir aktör, bir bağlamda madun konumundayken, başka bir bağlamda ve başka bir aktöre karşı egemen konumda olabilir.^【6】 Benzer şekilde Gail Hershatter, madunluğun tek tip bir baskı hali olmadığını; ırk, etnisite, din, milliyet ve toplumsal cinsiyet gibi kimlik belirleyicilerinin üst üste binerek ve iç içe geçerek (stacked, doubled, intertwined) farklı madunluk deneyimleri yarattığını vurgular.^【7】