Mahmut Çelebi Cami, Bursa ilinin İznik ilçesinde yer alan ve Osmanlı dönemine ait tarihî bir dini yapıdır. Cami, 1422–1423 yıllarında, II. Murad döneminde Mahmut Çelebi tarafından yaptırılmıştır. Yapı, Osmanlı dönemi yerel cami mimarisinin sade ve işlevsel özelliklerini yansıtmakta olup İznik’in tarihî kent dokusu içerisinde değerlendirilen dini yapılardan biridir.
Konum ve Tarihsel Arka Plan
Mahmut Çelebi Cami, İznik ilçe merkezinde Mahmut Çelebi Mahallesi'nde konumlanmaktadır. Osmanlı Devleti’nin erken dönemlerinde inşa edilen yapı, 15. yüzyılın ilk yarısına, 1422–1423 yıllarına tarihlenmektedir. Cami, banisi Sadrazam Çandarlı İbrahim Paşa’nın oğlu Mahmut Çelebi’nin adıyla anılmaktadır ve bu adla günümüze ulaşmıştır.
Mimari Özellikler
Mahmut Çelebi Cami, Osmanlı cami mimarisinde yaygın olarak görülen sade plan anlayışını yansıtmaktadır. Yapı, tek mekânlı bir ibadet alanına sahiptir ve taş ile tuğla malzemenin birlikte kullanıldığı belirtilmektedir. Mimari bezeme unsurları sınırlı olup yapıda süslemeden ziyade işlevsellik ön planda tutulmuştur. Bu yönüyle cami, Osmanlı dönemi yerel cami mimarisinin temel özelliklerini yansıtan örnekler arasında yer almaktadır.
Mahmut Çelebi Cami (Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü)
Cami, kare planlı ana ibadet mekânı ile bu bölümün kuzeyinde konumlanan son cemaat yerinden meydana gelmektedir. Ana mekân, üçgen geçiş elemanları aracılığıyla sekizgen bir kasnağa bağlanan ve bu kasnak üzerine oturan tek kubbe ile örtülüdür. Güney duvarının orta aksında, beş cepheli olarak düzenlenmiş mihrap nişi yer almaktadır. Kuzey cephesinde eksene yerleştirilmiş giriş açıklığı bulunmakta; bu kapının her iki yanında simetrik biçimde düzenlenmiş birer alt ve üst pencere açıklığı yer almaktadır. Kuzeybatı köşede ise, beden duvarı kalınlığı içinde çözülmüş minareye ait merdiven bulunmaktadır. Beden duvarlarının üzerinden yükselen minare; pahlı kaide ve pabuç kısmına sahip, silindirik gövdeli, tek şerefeli olup sivri külahla sonlanmaktadır. Üç birimli olarak tasarlanan son cemaat yerinin beden duvarlarında almaşık duvar tekniği uygulanmış; bir sıra kesme taş ile bunu izleyen üç sıra tuğla örgü dönüşümlü olarak kullanılmıştır.【1】
Dini Yapılar İçindeki Yeri ve Kitabesi
Mahmut Çelebi Cami, İznik’te yer alan camiler arasında sayılmakta olup ilçedeki diğer dinî yapılarla birlikte değerlendirildiğinde, Osmanlı dönemine ait yerleşim düzeni ve inanç hayatına ilişkin önemli veriler sunmaktadır. İznik’in tarihî ve kültürel dokusunu oluşturan unsurlar arasında yer alan yapı, kentin Osmanlı dönemindeki dinî mimari mirasının bir parçası olarak ele alınmakta ve İznik’in kültürel mirası kapsamında korunması hedeflenen tarihî eserler arasında anılmaktadır.
Caminin kitabesinde şu ifadeler geçmektedir:
"Bu mescidi, emirliğin göz bebeği ve vezirlik ağacının meyvası, hayırlı işler ve iyilikler sahibi, sofralar ve sevindirici işler sahibi, büyük ve ulu vezir, merhum, said, mağfur ve şehit İbrahim Paşa, Allah yattığı yeri nurlandırsın, oğlu Mahmut Çelebi, hayırlı işleri devamlı ve devleti yüce olsun.”【2】
Güncel Durum ve Kullanım
Mahmut Çelebi Cami, günümüzde ibadet işlevini sürdürmektedir. Aynı zamanda tarihî bir yapı olarak ziyaret edilebilmekte ve eğitsel içeriklerde İznik’in tarihî mekânları arasında gösterilmektedir. Yapı, resmî kültür, turizm ve eğitim kaynaklarında tanıtılan camiler arasında yer almaktadır. Camide çeşitli zamanlarda içerisinde ve hazire alanında çeşitli düzenlemeler ve restorasyon çalışmaları yapılmaktadır.
