Mardin Ceviz Çeşmesi

Ceviz Çeşmesi; kaynaklarda geçen diğer isimleriyle Babessor veya Ayn'Cevz Çeşmesi, Mardin ilinin merkez Artuklu ilçesine bağlı Savurkapı Mahallesi'nde konumlanan tarihi bir su yapısıdır. Günümüzde doğa ve kültür turizmi rotalarında yer alan yapı, bağımlı çeşmeler mimari grubunda sınıflandırılmaktadır.

^{Mardin Ceviz Çeşmesi} (Kültür Portalı)

Artuklu dönemi eserlerinden biri olan çeşmenin, büyük oranda tahribata uğramış olan inşa kitabesinin son satırında Hicri 610 yılı tespit edilmiştir. Yapının inşasında kullanılan malzemeler, yapım tekniği ve mimari üslubu göz önüne alındığında, çeşmenin 13. veya 14. yüzyıla tarihlendiği akademik olarak kabul görmektedir.^【1】

Fiziki konum olarak 1. Cadde üzerinde bulunan Artuklu Kervansarayı'nın yaklaşık 100 metre güneydoğusunda yer alır. Mardin'deki çeşmelerin hidrolojik beslenme yapısı; kale altındaki kayalıklara açılan tüneller vasıtasıyla su damlama metoduyla elde edilen suların, kanallar aracılığıyla çeşmelere aktarılması prensibine dayanır. Şehirdeki geleneksel su dağıtımında her mahallenin kendine ait bir çeşmesi bulunmakta ve bu çeşmeler barındırdıkları suyun mineral yapısına göre sınıflandırılmaktadır; bu bağlamda Ceviz Çeşmesi tatlı su kaynağına sahip olmasıyla öne çıkmaktadır.

Yığma yapım tekniğiyle inşa edilen çeşmede, yapı malzemesi olarak kesme ve düzgün kesme taş kullanılmıştır. Mimari planı sivri kemerli bir niş ve iki bölümlü bir havuzdan oluşmaktadır. Yapının çeşme nişi 2,85 metre genişliğe, 1,80 metre derinliğe ve 3,0 metre yüksekliğe sahiptir. Çeşmenin üst örtü sistemi iç mekanda beşik tonozla, dış mekanda ise düz dam ile kapatılmıştır. Güney yönündeki duvarda, zeminden 0,70 metre yükseklikte su lüleleri yer almaktadır.^【2】

^{Mardin Ceviz Çeşmesi} (Kültür Portalı)

Çeşmenin mimari plastiği zengin bitkisel ve nesnel motiflerle bezenmiştir. Yapının üç dilimli kemeri, aynı zamanda su tası yuvası olarak da işlev gören asma yaprakları ve üzüm salkımları ile dekore edilmiştir. Su lülelerinin arasına ve ikinci havuzun yan cephelerine kabartma tekniğinde işlenmiş su testisi motifleri yerleştirilmiştir. Havuzun ön cephesi ise her iki köşeye eklenen topuz formlarıyla hareketlendirilmiştir. Yapının alınlık bölümünde, iki sıra bordürle çevrelenmiş, Celî Sülüs hat stiliyle kaleme alınmış üç satırlık Arapça bir kitabe bulunmaktadır.^【3】

Günümüze ulaşan fiziki durumuna bakıldığında; çeşmenin üst kısımlarındaki tonoz bölümünde kirlenme, renk dalgalanmaları ve sonradan yapılmış çimento bazlı müdahaleler gözlemlenmektedir.