Mehmet Akif İnan (12 Temmuz 1940, Şanlıurfa – 6 Ocak 2000, Şanlıurfa), Türk edebiyatında şiir ve deneme türlerindeki eserleri; eğitimcilik faaliyeti; kamu görevlileri sendikacılığı alanındaki kurucu ve yönlendirici rolleriyle tanınan şair, yazar, öğretmen ve sendikacıdır.

Hayatı ve Aile Çevresi

Mehmet Akif İnan 12 Temmuz 1940’ta Şanlıurfa’da, Balıklıgöl Mahallesi’nde dünyaya geldi; çocukluğu ve ilk gençlik yılları Su Meydanı Mahallesi’ndeki evde geçti. Babası Mirza Ali aşiretinden gümrük memuru Hacı Müslim İnan, annesi Maraşlı Dedeoğullarından Mehmet Tevfik Bey’in kızı Şakire Hanım’dır. Aile kökenine ilişkin anlatımlarda, Mirza Ali adlı bir beyin yaklaşık 600 yıl önce Konya’dan Urfa’nın Suruç kazası yakınına göç ederek yerleştiği; soyun zamanla çoğalıp köyler oluşturduğu ve bir kolunun Urfa’ya geldiği belirtilir.^【1】 

Eğitim Süreci

İnan, eğitim hayatına Şanlıurfa Cumhuriyet İlkokulu’nda başladı; 1952’de ilkokulu bitirdi ve aynı yıl ortaokula geçti. Lise öğrenimine Şanlıurfa’da devam ederken, son sınıfta yaşadığı bir sorun nedeniyle okuldan tasdikname alarak Kahramanmaraş Lisesi’ne kayıt yaptırdı; 1959’da Maraş Lisesi’nden mezun oldu.

1959’da yükseköğrenim için Ankara’ya giderek Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’ne kaydoldu. Üniversite öğrenimine bir süre ara verdi; daha sonra yeniden devam ederek 1972’de mezun oldu.

Erken Dönem Yazı Faaliyetleri ve Yayın Deneyimi

İnan’ın ilk yazı ve şiirleri, 1950’li yılların başlarından itibaren Şanlıurfa’da yayımlanan yerel gazetelerde yer aldı. Bu dönemde “Reha” ve “Rehavî” gibi müstearlar kullandığı; hem şiir hem düzyazı türünde denemeler yaptığı kaydedilir.^【2】  Kahramanmaraş Lisesi yıllarında, henüz lise öğrencisiyken 1959’da Derya adlı bir gazeteyi yayımlaması, erken yaşta yayıncılık ve yazarlık tecrübesi edinmesi bakımından dikkat çekici bir aşama olarak görülür.^【3】 

Edebî Çevre, Tanışmalar ve “Yedi Güzel Adam” Bağlamı

Kahramanmaraş Lisesi döneminde, 1950 sonrası Türk edebiyat ve düşünce dünyasında öne çıkan isimlerle tanışma ve dostluk kurma imkânı buldu; bu çevrede Rasim Özdenören, Cahit Zarifoğlu, Erdem Bayazıt ve Alaeddin Özdenören gibi isimlerle ilişkileri anılır.^【4】  Lise yıllarında Nuri Pakdil ile tanışmasının da edebî ve kültürel hayatında belirleyici bir dönüm noktası oluşturduğu; okuma tercihlerini ve dikkat alanlarını genişlettiği belirtilir.^【5】 

1960’ta Kahramanmaraş’ta Necip Fazıl Kısakürek ile tanışması, biyografik anlatımlarda ayrıca dönüm noktası olarak yer alır.^【6】  İnan’ın adı, aynı dönemin edebî çevresi içinde “Yedi Güzel Adam” ifadesiyle birlikte anılan kadro bağlamında da zikredilir; Nuri Pakdil, Sezai Karakoç ve Cahit Zarifoğlu gibi isimlerle aynı kültürel iklimde görünürlük kazandığı vurgulanır.^【7】 

Kurumsal Görevler ve Çalışma Hayatı

Mehmet Akif İnan’ın çalışma hayatının ilk safhası, Türk Ocakları bünyesinde başladı.^【8】  Türk Ocakları Kütüphane ve Müze Müdürlüğü’nde göreve başladı; daha sonra Türk Ocakları Genel Merkezi’nde müdürlük yaptı (1964–1969).^【9】  Öğrencilik yıllarında Hilal dergisi ve yayınlarını yönettiği (1962–1964) ve bu süreçte yayıncılık tecrübesini kurumsal düzleme taşıdığı ifade edilir.^【10】  1969–1972 arasında Türk Taşıt İşverenleri Sendikası’nda eğitim uzmanı olarak çalıştı.^【11】 

Öğretmenlik ve Eğitimcilik Faaliyeti

Mezuniyetinin ardından öğretmenliğe yönelen İnan, 1972’de Uşak İmam-Hatip Lisesi’ne öğretmen olarak atandı.^【12】  Sonraki yıllarda Gazi Eğitim Enstitüsü’nde edebiyat dersleri verdi; 1980’de Ankara Fen Lisesi’ne atandı ve vefatına kadar burada Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni olarak görev yaptı.^【13】 

Dergicilik, Gazete Yazıları ve Medya Çalışmaları

İnan’ın yazarlık faaliyetleri dergiler ve gazeteler üzerinden genişledi. 1969’da Nuri Pakdil ile Edebiyat dergisinin kuruluş sürecinde yer aldığı; 1970’li yılların ortalarında Ankara’da yayımlanan Mavera dergisinde yazı ve şiirlerinin yayımlandığı, dergide çeşitli görevler üstlendiği belirtilir.^【14】  Ayrıca 1977’den itibaren Yeni Devir, Millî Gazete ve hayatının son döneminde Yeni Mesaj gibi gazetelerde günlük fikir ve sanat yazıları yazdı; farklı dönemlerde “Mehmet Reha”, “Akif Reha”, “Müslimoğlu” ve “Mithat Mirzali” gibi takma adlar da kullandı.^【15】 

1998’de Kanal 7’de kültür ve sanat programı hazırlayıp sunduğu; çeşitli yazılarının Türk Ruhu, Türk Yurdu, Filiz, Yeni İstiklal ve Hilal gibi yayınlarda yer aldığı da kayıtlıdır.^【16】 

Eserleri

Mehmet Akif İnan’ın eserleri şiir, deneme ve eğitim alanlarında yoğunlaşır. Bazı eserleri sağlığında, bazıları ise ölümünden sonra kitaplaştırılarak yayımlanmıştır.

Şiir Kitapları

• Hicret (1974): Şiir kitabı.
• Tenha Sözler (1991): Şiir kitabı.

Deneme ve Fikir Yazıları

• Edebiyat ve Medeniyet Üzerine (1972): Deneme.
• Din ve Uygarlık (1985): Deneme.

Eğitim ve Edebiyat Tarihi Alanındaki Çalışmalar

• Yeni Türk Edebiyatı (1977): Edebiyat tarihi/ders kitabı (Oktay Çağlar ile birlikte hazırlanmıştır).^【17】 

Ölümünden Sonra Kitaplaştırılan Derlemeler

İnan’ın geride bıraktığı yazılarının ve söyleşilerinin işlenerek kitaplaştırıldığı; bu çerçevede Mirası Kuşanmak, Edebiyat, Kültür ve Sanata Dair, Aydınlar, Batı ve Biz, Söyleşiler, Siyaset Kokan Yazılar, İslam Dünyası ve Ortadoğu, Cumhuriyet’ten Sonra Türk Şiiri gibi başlıklarla yayımlar gerçekleştirildiği belirtilir.^【18】 

Şiir Anlayışı ve Temel İzlekler

Mehmet Akif İnan’ın şiir anlayışı, edebî gelenekle ilişki kurma ve bu geleneği çağdaş bir ifade düzeni içinde sürdürme çabasıyla birlikte ele alınır.^【19】  Şiirlerinde divan edebiyatının hayal sistemi ve sembollerinden yararlanmakla birlikte, bu unsurları bütünüyle “olduğu gibi” aktarmadığı; bazen aynı hayali farklı sembollerle ifade ettiği, bazen de sembollere yeni anlamlar yüklediği belirtilir.^【20】  Hece vezniyle yazdığı şiirler ve halk edebiyatının türkü formuna yaklaşan manzumelerinin, geleneğin içinde “millî” olanı yerleştirme eğilimini yansıttığı ifade edilir.^【21】 

Bu çizgi, İnan’ın edebiyat ve medeniyet ilişkisini düşünce düzleminde önemseyen yaklaşımıyla birlikte anılır; şiire, kültürün taşıyıcısı olan insanı aydınlatmada ve düşüncelerini ifade etmede bir işlev yüklediği vurgulanır.^【22】 

“Mescid-i Aksa” Şiiri ve “Kudüs Şairi” Niteliği

Mehmet Akif İnan, 1979’da kaleme aldığı “Mescid-i Aksa” şiiriyle “Kudüs Şairi” olarak anılır.^【23】  Şiirin, Kudüs’e yönelik saldırılar ve Kudüs’ün İslam dünyasındaki yeri etrafında şekillenen duyarlılığı yansıttığı; bu şiir dolayısıyla İnan’ın geniş bir tanınırlık kazandığı belirtilir. Kızı Banu İnan’ın aktarımlarında, İnan’ın Kudüs’e ilişkin duyarlılığının süreklilik taşıdığı ve şiirin bu duyarlılığı görünür kılan metinler arasında yer aldığı vurgulanır.^【24】 

Ödüller ve Edebî Takdirler

İnan’ın 1982’de KASD Deneme Ödülünü aldığı; 1995’te Türkmenistan’ın başkenti Aşkabat’ta yapılan Türkçe’nin Üçüncü Uluslararası Şiir Şöleninde kendisine Mahdum Kulu Şiir Ödülü verildiği kaydedilir.^【25】 

Sendikal Faaliyetler: Eğitim-Bir-Sen ve Memur-Sen

Mehmet Akif İnan, 1990’lı yıllardan itibaren sendikal faaliyetlerde aktif rol aldı. 1992’de kurucusu olduğu Eğitimciler Birliği Sendikası (Eğitim-Bir-Sen)’in ve ardından Memur-Sen’in genel başkanlığını yürüttü; bu görevleri vefatına kadar sürdürdü.^【26】 

Hastalığı, Vefatı ve Defni

İnan, 1999 Haziranında Memur-Sen Konfederasyonu’nun açık hava toplantısında rahatsızlanarak hastaneye kaldırıldı; yapılan tetkiklerde kendisine kanser teşhisi konuldu. Hastalık sürecinin ilerlemesi üzerine 1999 Aralık ayının sonlarına doğru Şanlıurfa’ya götürüldü ve 6 Ocak 2000’de sabaha karşı saat 02.00’de vefat etti. Naaşı 7 Ocak 2000’de Şanlıurfa’da Harran Kapı Aile Mezarlığı’na defnedildi.

Aile Hayatı

Mehmet Akif İnan 1965 yılında evlendi; 1967’de tek çocuğu Şakire Banu’nun dünyaya geldi.^【27】  Banu İnan’ın anlatımlarında, ev ortamında kitaplarla çevrili bir çalışma düzeni, daktilo sesiyle yürüyen yazı mesaisi ve evin sohbet halkalarına açık bir mekân oluşu öne çıkar; öğretmenlik yönüyle öğrencileriyle ilgilendiği ve kitap hediye etme alışkanlığının bulunduğu ifade edilir.^【28】 

Mirası ve Anılma Biçimleri

Mehmet Akif İnan, vefatının ardından her yıl anma etkinlikleriyle gündeme gelir; özellikle kurucusu olduğu sendikal yapıların organizasyonları ve farklı şehirlerdeki etkinliklerle adı yaşatılır.^【29】  Kardeşi Ahmet İnan’ın anlatımlarında, İnan’ın hayatı boyunca farklı şehirlerde eğitim ve çalışma nedeniyle bulunduğu; edebiyat çevreleriyle Ankara’da sık görüşmeler yaptığı; “Mescid-i Aksa” şiiri dolayısıyla “Kudüs Şairi” olarak hafızalarda yer ettiği vurgulanır.^【30】