Mekke Ortak Savunma Anlaşması

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Türkiye Cumhuriyeti, Suudi Arabistan Krallığı ve Pakistan İslam Cumhuriyeti arasında 7 Ağustos 2026 (24 Safer 1448) tarihinde Suudi Arabistan'ın Mekke şehrinde imzalanan üçlü savunma anlaşmasıdır. Anlaşma, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Bakanlar Kurulu Başkanı Muhammed bin Selman ile Pakistan Başbakanı Muhammed Şahbaz Şerif tarafından Mekke'deki Safa Sarayı'nda imzalanmıştır. Anlaşma, üç devletten herhangi birine karşı gerçekleştirilecek bir silahlı saldırının hepsine karşı yapılmış sayılacağını hükme bağlamakta ve taraflar arasındaki kolektif caydırıcılığın güçlendirilmesini amaçlamaktadır.^【1】

Suudi Arabistan Kralı ve İki Kutsal Caminin Hadimi Selman bin Abdülaziz Al Suud'un daveti üzerine, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Pakistan Başbakanı Muhammed Şahbaz Şerif, 7 Ağustos 2026 tarihinde Suudi Arabistan'a ziyarette bulunmuştur. Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Bakanlar Kurulu Başkanı Muhammed bin Selman, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Pakistan Başbakanı Şerif'i Mekke'deki Safa Sarayı'nda kabul etmiştir. Mekke Ortak Savunma Zirvesi kapsamında gerçekleştirilen görüşmelerde, Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan arasındaki münasebetler ile karşılıklı çıkar alanına giren bir dizi konu ele alınmıştır.^【2】

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, anlaşmanın imzalanmasından bir gün önce, Pakistan Ordu Komutanı Mareşal Asim Münir ile birlikte Suudi Arabistan'a gelerek Mekke'de umre ziyaretinde bulunmuştur. Anlaşmanın, yaklaşık bir yıl süren müzakerelerin ardından imzalandığı bildirilmiştir.^【3】

^{Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Suudi Arabistan'ın Mekke şehrinde üçlü savunma anlaşması imzalıyor, 7 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Mekke Ortak Savunma Zirvesi'nden yayımlanan resmi ortak açıklamada anlaşmanın kapsamına dair şu ifadelere yer verilmiştir: “Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Pakistan İslam Cumhuriyeti Başbakanı Muhammed Şahbaz Şerif, üç devlet arasındaki derin tarihi ilişkiler, köklü kardeşlik ve İslami dayanışma bağları, müşterek stratejik çıkarları ve köklü savunma işbirlikleri temelinde, kolektif güvenliklerini daha da güçlendirmek, bölgede ve ötesinde barış, güvenlik ve istikrarı teşvik etmek, güvenli ve müreffeh bir geleceği birlikte inşa etmek yönündeki ortak iradelerini yansıtan Ortak Savunma Anlaşması'nı imzalamışlardır. Anlaşma, her türlü saldırganlığa karşı kolektif caydırıcılığı güçlendirmeyi amaçlamakta ve üç devletten herhangi birine karşı gerçekleştirilecek bir silahlı saldırının hepsine karşı yapılmış sayılacağını hükme bağlamaktadır. Anlaşma ayrıca, üç devlet arasındaki savunma işbirliğinin tüm boyutlarıyla geliştirilmesini öngörmektedir.”^【4】

^{Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Suudi Arabistan'ın Mekke şehrinde üçlü savunma anlaşması imzalıyor, 7 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Mekke Anlaşması'nın, herhangi bir ülkeyi hedef almayan, külfet paylaşımı ve ortak güvenlik anlayışı temelinde bölgesel ve küresel barış, istikrar ve refahın korunmasına yönelik taahhütleri güçlendirmeyi amaçlayan savunma odaklı bir işbirliği niteliği taşıdığı belirtilmiştir. Anlaşmanın, üç ülkenin birbirlerinin güvenliğini destekleme taahhüdünün yanı sıra savunma sanayisi işbirliğini ve askeri birlikte çalışabilirliği geliştirmeyi amaçlayan savunma odaklı bir düzenleme niteliği taşıdığı ifade edilmiştir. Herhangi bir ittifak veya anlaşmadan kopuş anlamına gelmeyen Mekke Anlaşması'nın, mevcut müttefiklik ilişkilerini tamamlayarak bölgesel güvenliği güçlendirdiği ve diğer bölge ülkelerinin katılımına açık bir işbirliği zemini oluşturduğu kaydedilmiştir.^【5】

Yetkililer, anlaşmanın taraflardan birine yönelik silahlı saldırıyı tümüne yapılmış sayarak Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51'inci maddesi uyarınca ortak savunma, meşru müdafaa ve karşılıklı güvenlik taahhüdünü teyit ettiğini bildirmiştir. Türkiye açısından, anlaşmaya katılımın Türk askerinin her bölgesel krize gönderileceği anlamına gelmediği; kuvvet kullanımı ve askeri harekat kararlarının anayasal düzen ile ulusal karar mekanizmaları çerçevesinde alınacağı belirtilmiştir.^【6】

^{Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Suudi Arabistan'ın Mekke şehrinde üçlü savunma anlaşması imzalıyor, 7 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Suudi Arabistan Kamu Diplomasisinden Sorumlu Bakan Yardımcısı Rayed Krimly, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, anlaşmanın bir askeri eksen veya mezhepsel/dini blok oluşturma girişimini temsil etmediğini, nükleer emeller veya silahlanma yarışıyla bağlantılı olmadığını, sürdürülebilir ve kendi kendine yeten kapasiteler inşa etmeye yönelik olduğunu belirtmiştir.^【7】 Türkiye tarafı da anlaşmanın saldırgan bir askeri cephe, çevreleme girişimi veya saldırı planlaması olmadığını, bölgesel istikrarı sağlamaya yönelik bir adım olduğunu değerlendirmiştir.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda “Kolektif caydırıcılığı temel alan bu anlaşma, güvenlik ve savunma işbirliğimizin ilerletilmesine, savunma sanayisinde ortak projeler geliştirilmesine ve terörizmle mücadeleye katkı sağlayacaktır. BM Şartı'nın 51'inci maddesinde tanımlanan savunma hakkını da teyit eden anlaşma, hiçbir ülkeyi hedef almadığı gibi bölgemizin huzurunu, refahını ve istikrarını amaçlayan tüm kardeş ülkelerin katılımına açıktır. Türkiye, bölgesel sahiplenme vizyonu doğrultusunda çatışma ve krizlerin uluslararası hukuka saygı temelinde, diyalog ve diplomasiyle çözüme kavuşturulmasına yönelik ilkeli tutumunu kararlılıkla sürdürecektir. Ziyaretimizin, istişarelerimizin ve imzaladığımız anlaşmanın tüm bölgemiz için hayırlara vesile olmasını Rabb'imden niyaz ediyorum.” demiştir.^【8】

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, NSosyal hesabından yaptığı paylaşımda “Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, ortak tarihimizin, köklü kardeşlik bağlarımızın ve güçlü dayanışma irademizin stratejik bir zeminde daha da tahkim edilmesi bakımından tarihi bir adımdır. Herhangi bir ülkeyi hedef almayan Mekke Anlaşması, üç ülkenin ortak güvenliğini ve kolektif caydırıcılığını güçlendirirken savunma sanayisi işbirliğini ve askeri birlikte çalışabilirliği ileri taşıyacak, bölgemizde barış ve istikrarın korunmasına önemli katkılar sağlayacaktır. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın ortaya koyduğu bu güçlü irade, zor zamanlarda omuz omuza duran kardeş milletlerin ortak değerlerine sahip çıkmasının ve geleceğin güvenlik mimarisini dayanışma içerisinde inşa etme kararlılığının somut bir tezahürüdür.” ifadelerini kullanmıştır.^【9】

Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, anlaşmanın belirli bir ülkeyi hedef almadığını açıklamıştır.

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada “Bu anlaşma, 3 ülke arasındaki savunma işbirliği sürecinde önemli bir dönüm noktası olup, bölgenin güvenliğini, istikrarını tehdit eden zorluklar ve tehditlerle mücadelede için güç birliği yapma yönündeki ortak arzunun bir tezahürüdür.” demiştir. Bin Ferhan, anlaşmanın bölgenin tamamı üzerinde olumlu bir etki göstereceğini ve kalkınma ile refah fırsatlarının artırıldığı güvenli bir geleceğin yolunun açılacağını ifade etmiştir.^【10】

Suudi Arabistan Savunma Bakanı Halid bin Selman, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda “Mekke Ortak Savunma Anlaşması, bölgenin ve dünyanın güvenlik ile istikrarına katkı sağlayan uzun vadeli bir savunma ortaklığının çerçevesini oluşturmaktadır.” demiştir. Suudi Arabistan tarafından yapılan bir başka açıklamada, anlaşmanın bir askeri pakt anlamına gelmediği ve Krallığın mevcut ortaklıklarını etkilemeyeceği belirtilmiştir.

Pakistan Başbakanı Muhammed Şahbaz Şerif, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Bin Selman ile “Mekke Ortak Savunma Anlaşması”nı imzalamaktan onur duyduğunu belirtmiş ve şu ifadeleri kullanmıştır: “Haremeyn'in gölgesinde imzalanan bu tarihi anlaşmanın, gelecek nesiller için bir barış kalkanı olarak kalmasını ve üç kardeş ülkenin yanı sıra ümmete de refah getirmesini diliyorum.”^【11】

Şerif ayrıca anlaşmayı “tarihi bir girişim” olarak nitelendirmiş, anlaşmanın vatanlarının çıkarlarına hizmet ettiğini ve bölgenin güvenlik ile istikrarını artırdığını belirtmiştir.^【12】 Şerif, bu anlaşmanın imzalanmasının, karşılıklı güven, ortak kader ve bölgesel barışı koruma inancına dayanan üç kardeş ülke arasındaki işbirliği sürecinde “önemli bir dönüm noktası” olduğunu vurgulamıştır. Şerif, Pakistan Ordu Komutanı Mareşal Asim Münir'in “yorulmak bilmez çabaları ve azami özverisinin” anlaşmaya önemli katkı sağladığını ifade etmiştir.^【13】

Pakistan Cumhurbaşkanı Asif Ali Zerdari, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın imzalanmasını memnuniyetle karşılamış, anlaşmayı bölge ve ötesinde barış, güvenlik ve istikrar için önemli bir gelişme olarak nitelendirmiştir. Zerdari, anlaşmanın toplu savunma kapasitesini güçlendireceğini, savunma işbirliğini daha da geliştireceğini ve üç kardeş ülkenin güvenli ve müreffeh bir geleceğe yönelik ortak kararlılığını yansıttığını belirtmiştir. Zerdari, anlaşmanın gerçekleştirilmesinde Başbakan Muhammed Şahbaz Şerif ile Mareşal Seyyid Asim Münir'in oynadığı role dikkat çekmiştir.^【14】

Bahreyn Dışişleri Bakanlığı, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın imzalanmasını memnuniyetle karşılamış; üç ülkenin sahip olduğu savunma kapasiteleri ve askeri tecrübelerine, bölge güvenliği ve istikrarındaki rollerine ve taahhütlerine bağlılıklarına dikkat çekmiştir. Bakanlık, anlaşmayı bölgesel ve küresel güvenlik ile istikrarın korunmasına katkı sağlayan ve kolektif caydırıcılığı güçlendiren stratejik bir ortaklık olarak nitelendirmiş; anlaşmanın Körfez Arap Ülkeleri İşbirliği Konseyi'nin ortak savunma sistemini tamamlayan nitelikli bir katkı olduğunu belirtmiştir.^【15】

Filistin Yönetimi, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın imzalanmasını memnuniyetle karşıladığını açıklamış, üç ülke liderliklerine bu adımdan dolayı takdirlerini sunmuştur. Anlaşmayı İslam dünyası ülkeleri arasında güvenlik, istikrar ve işbirliğini güçlendirecek önemli stratejik bir adım olarak nitelendirmiş; anlaşmanın Arap ve İslam ortak güvenlik sistemini güçlendirmeye yönelik bir başlangıç noktası oluşturmasını ve Filistin halkının haklarını desteklemesini temenni etmiştir.^【16】

Dünya İslam Birliği (Rabıtatü'l-Alemi'l-İslami) Genel Sekreteri Şeyh Muhammed bin Abdülkerim el-İsa, Mekke Ortak Savunma Zirvesi'nden yayımlanan ortak bildiriyi ve Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı takdirle karşıladığını, anlaşmanın kardeşlik bağları ve İslami dayanışma temelinde ortak güvenliği güçlendirmeye, bölgede ve uluslararası toplumda barış, istikrar ve refahı sağlamaya yönelik olduğunu belirtmiştir.^【17】

İran tarafında, İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu üyesi Ebrahim Rezaei, anlaşmayı eleştirerek sosyal medya hesabından şu ifadeleri kullanmıştır: “Suudiler, Türkiye ve Pakistan ile yapılan kağıt üzerinde bir anlaşmanın kendilerine güvenlik getirmeyeceğini, Amerikalılara yıllarca tek taraflı yağ çekmenin de güvenlik getirmediği gibi bilmelidir. Başkalarından güvenlik dilenmek zorunda kalmamak için politikalarınızı değiştirin.”^【18】

Mekke Ortak Savunma Anlaşması ve içeriği, bölgesel ve küresel basında geniş yer bulmuştur. Reuters, “Orta Doğu'daki kargaşa tırmanırken Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan karşılıklı savunma taahhüdünde bulundu” başlıklı haberinde, anlaşmanın bölgesel çatışmadan endişe duyan Sünni ve Müslüman ABD müttefiklerini bir araya getirdiği değerlendirmesinde bulunmuştur. Reuters'ın haberinde, açıklamanın her bir tarafın kabul ettiği taahhütlere ilişkin ayrıntı içermediği ve anlaşmanın tarafları hangi ölçüde belirli bir askeri eyleme bağlayacağının net olmadığı belirtilmiştir.

BBC, “Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan savunma anlaşması imzaladı” başlıklı haberinde konuya ilişkin ayrıntılara, yetkili açıklamalarına ve uzman görüşlerine yer vermiştir. CNN, anlaşmayı “İran ile savaş yaklaşırken Suudi Arabistan, tarihi bir savunma anlaşmasıyla askeri güçlerini önde gelen Müslüman ülkelere yöneltiyor” başlığıyla haberleştirmiş; Riyad'ın, İran savaşı yaklaşırken ülkenin savunması için İslam dünyasının en kuvvetli askeri güçlerine yöneldiğini aktarmıştır.

New York Times, “Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan ortak savunma anlaşması imzaladı” başlıklı haberinde, üç ülke yetkililerinin anlaşmanın savunma amaçlı olduğuna, herhangi bir ülkeyi hedef almadığına ve diğer ülkelerin de anlaşmaya katılabileceğine dair benzer açıklamalar yaptığını aktarmıştır. The Associated Press, “Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan, önemli bir savunma anlaşması imzaladı” başlıklı haberinde, anlaşmanın güvenlik endişelerinin arttığı bir dönemde üç bölgesel güç arasındaki işbirliğini pekiştirdiği değerlendirmesini yapmıştır. AP'nin haberinde, anlaşmanın, gazeteci Cemal Kaşıkçı'nın İstanbul'da Suudi ajanları tarafından öldürülmesi nedeniyle birkaç yıl önce oldukça gergin bir seyir izleyen Suudi Arabistan-Türkiye ilişkilerinin ittifak ve ortaklığa doğru ne denli değiştiğini ortaya koyduğu belirtilmiştir.

Financial Times, “Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan, Mekke'de bir savunma anlaşması imzaladı” başlıklı haberinde, üç müttefik ülkenin savaşlar ve istikrarsızlıkla başa çıkmak amacıyla bölgesel güvenlik işbirliğini derinleştirmeyi hedeflediği yorumunda bulunmuştur. Amerikan Wall Street Journal gazetesi, üç ülkenin bölgede bir süredir devam eden kargaşanın ardından güvenliği sağlamak için daha yakın askeri bağların temelini oluşturduğunu kaydetmiş; anlaşmanın, ABD ve İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaşın bölge için yeni riskler oluşturduğu ve ABD güvenlik şemsiyesine yönelik yeni belirsizliklerin ortaya çıktığı bir dönemde imzalandığını belirtmiştir.

Middle East Eye, “Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan savunma anlaşması imzaladı” başlıklı haberinde, anlaşmanın dünyanın en büyük üç Müslüman ülkesini ilk kez tek bir güvenlik şemsiyesi altında birleştirdiğine dikkat çekmiştir. Haberde, Suudi analistlerin daha önce Riyad'ın İran savaşına girmesi durumunda Pakistan ile mevcut savunma paktını devreye sokabileceğini belirttikleri aktarılmıştır. Katar merkezli Al Jazeera, anlaşmanın imzalanmasını “Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye, bölgede karışıklıklar sürerken bir savunma anlaşması imzaladı” başlığıyla duyurmuş; anlaşmanın bölgedeki krizlerin ve askeri gerilimin arttığı bir dönemde güvenlik işbirliğini derinleştireceğini vurgulamıştır.^【19】

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, ABD ve İsrail'in 28 Şubat 2026 tarihinde İran'a yönelik saldırı başlatmasının ardından bölgede yaşanan çatışma ortamında imzalanmıştır. İran, söz konusu saldırının ardından Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkelerini hedef alan füze ve İHA saldırıları düzenlemiş, enerji ihracatını ablukaya almıştır. Yemen'deki İran destekli Husi güçleri, Suudi Arabistan'a karşı bir “deniz ablukası” ilan etmiş, Kızıldeniz'de Suudi havalimanlarını, petrol tesislerini ve tankerlerini hedef almıştır.

Suudi Arabistan ve Pakistan, Mekke Anlaşması'ndan önce, Eylül 2025'te Riyad'da, taraflardan birine yönelik saldırının her ikisine yönelik saldırı sayılacağını öngören bir ortak savunma paktı imzalamıştır. Pakistan, 2025 yılında Suudi Arabistan ile imzaladığı pakt hakkında, nükleer caydırıcılığının müttefiklere genişletilebileceği yönündeki önerilerin “gündemde olmadığını” belirtmiştir.^【20】

Anlaşmanın taraflarından biri olan Türkiye, NATO'nun ikinci büyük ordusuna sahiptir. Pakistan ise, Müslüman dünyasının nükleer silaha sahip tek ülkesidir.^【21】 Suudi Arabistan, petrol zengini bir ülke olup Arap dünyasının tek G20 ekonomisi konumundadır ve İslam'ın iki kutsal şehri Mekke ile Medine'ye ev sahipliği yapmaktadır. Pakistan ve Türkiye'nin her ikisi de önemli silah üreticileri ve ihracatçıları olarak öne çıkmaktadır.^【22】