Mekke Ortak Savunma Anlaşması

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Türkiye Cumhuriyeti, Suudi Arabistan Krallığı ve Pakistan İslam Cumhuriyeti arasında 7 Ağustos 2026 (24 Safer 1448) tarihinde Suudi Arabistan'ın Mekke şehrinde imzalanan üçlü savunma anlaşmasıdır. Anlaşma, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Bakanlar Kurulu Başkanı Muhammed bin Selman ile Pakistan Başbakanı Muhammed Şahbaz Şerif tarafından Mekke'deki Safa Sarayı'nda imzalanmıştır. Anlaşma, üç devletten herhangi birine karşı gerçekleştirilecek bir silahlı saldırının hepsine karşı yapılmış sayılacağını hükme bağlamakta ve taraflar arasındaki kolektif caydırıcılığın güçlendirilmesini amaçlamaktadır.^【1】

Suudi Arabistan Kralı ve İki Kutsal Caminin Hadimi Selman bin Abdülaziz Al Suud'un daveti üzerine, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Pakistan Başbakanı Muhammed Şahbaz Şerif, 7 Ağustos 2026 tarihinde Suudi Arabistan'a ziyarette bulunmuştur. Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Bakanlar Kurulu Başkanı Muhammed bin Selman, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Pakistan Başbakanı Şerif'i Mekke'deki Safa Sarayı'nda kabul etmiştir. Mekke Ortak Savunma Zirvesi kapsamında gerçekleştirilen görüşmelerde, Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan arasındaki münasebetler ile karşılıklı çıkar alanına giren bir dizi konu ele alınmıştır.^【2】

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, anlaşmanın imzalanmasından bir gün önce, Pakistan Ordu Komutanı Mareşal Asim Münir ile birlikte Suudi Arabistan'a gelerek Mekke'de umre ziyaretinde bulunmuştur. İlk açıklamalarda anlaşmanın, yaklaşık bir yıl süren müzakerelerin ardından imzalandığı bildirilmiştir.^【3】Daha sonra Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, anlaşmaya yönelik hazırlıkların 2 yıl 8 aydır kesintisiz sürdürüldüğünü belirtmiştir.

^{Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Suudi Arabistan'ın Mekke şehrinde üçlü savunma anlaşması imzalıyor, 7 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Mekke Ortak Savunma Zirvesi'nden yayımlanan resmi ortak açıklamada anlaşmanın kapsamına dair şu ifadelere yer verilmiştir: “Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Pakistan İslam Cumhuriyeti Başbakanı Muhammed Şahbaz Şerif, üç devlet arasındaki derin tarihi ilişkiler, köklü kardeşlik ve İslami dayanışma bağları, müşterek stratejik çıkarları ve köklü savunma işbirlikleri temelinde, kolektif güvenliklerini daha da güçlendirmek, bölgede ve ötesinde barış, güvenlik ve istikrarı teşvik etmek, güvenli ve müreffeh bir geleceği birlikte inşa etmek yönündeki ortak iradelerini yansıtan Ortak Savunma Anlaşması'nı imzalamışlardır. Anlaşma, her türlü saldırganlığa karşı kolektif caydırıcılığı güçlendirmeyi amaçlamakta ve üç devletten herhangi birine karşı gerçekleştirilecek bir silahlı saldırının hepsine karşı yapılmış sayılacağını hükme bağlamaktadır. Anlaşma ayrıca, üç devlet arasındaki savunma işbirliğinin tüm boyutlarıyla geliştirilmesini öngörmektedir.”^【4】

^{Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Suudi Arabistan'ın Mekke şehrinde üçlü savunma anlaşması imzalıyor, 7 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Mekke Anlaşması'nın, herhangi bir ülkeyi hedef almayan, külfet paylaşımı ve ortak güvenlik anlayışı temelinde bölgesel ve küresel barış, istikrar ve refahın korunmasına yönelik taahhütleri güçlendirmeyi amaçlayan savunma odaklı bir işbirliği niteliği taşıdığı belirtilmiştir. Anlaşmanın, üç ülkenin birbirlerinin güvenliğini destekleme taahhüdünün yanı sıra savunma sanayisi işbirliğini ve askeri birlikte çalışabilirliği geliştirmeyi amaçlayan savunma odaklı bir düzenleme niteliği taşıdığı ifade edilmiştir. Herhangi bir ittifak veya anlaşmadan kopuş anlamına gelmeyen Mekke Anlaşması'nın, mevcut müttefiklik ilişkilerini tamamlayarak bölgesel güvenliği güçlendirdiği ve diğer bölge ülkelerinin katılımına açık bir işbirliği zemini oluşturduğu kaydedilmiştir.^【5】

Yetkililer, anlaşmanın taraflardan birine yönelik silahlı saldırıyı tümüne yapılmış sayarak Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51'inci maddesi uyarınca ortak savunma, meşru müdafaa ve karşılıklı güvenlik taahhüdünü teyit ettiğini bildirmiştir. Türkiye açısından, anlaşmaya katılımın Türk askerinin her bölgesel krize gönderileceği anlamına gelmediği; kuvvet kullanımı ve askeri harekat kararlarının anayasal düzen ile ulusal karar mekanizmaları çerçevesinde alınacağı belirtilmiştir.^【6】

^{Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Suudi Arabistan'ın Mekke şehrinde üçlü savunma anlaşması imzalıyor, 7 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Suudi Arabistan Kamu Diplomasisinden Sorumlu Bakan Yardımcısı Rayed Krimly, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, anlaşmanın bir askeri eksen veya mezhepsel/dini blok oluşturma girişimini temsil etmediğini, nükleer emeller veya silahlanma yarışıyla bağlantılı olmadığını, sürdürülebilir ve kendi kendine yeten kapasiteler inşa etmeye yönelik olduğunu belirtmiştir.^【7】 Türkiye tarafı da anlaşmanın saldırgan bir askeri cephe, çevreleme girişimi veya saldırı planlaması olmadığını, bölgesel istikrarı sağlamaya yönelik bir adım olduğunu değerlendirmiştir.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda “Kolektif caydırıcılığı temel alan bu anlaşma, güvenlik ve savunma işbirliğimizin ilerletilmesine, savunma sanayisinde ortak projeler geliştirilmesine ve terörizmle mücadeleye katkı sağlayacaktır. BM Şartı'nın 51'inci maddesinde tanımlanan savunma hakkını da teyit eden anlaşma, hiçbir ülkeyi hedef almadığı gibi bölgemizin huzurunu, refahını ve istikrarını amaçlayan tüm kardeş ülkelerin katılımına açıktır. Türkiye, bölgesel sahiplenme vizyonu doğrultusunda çatışma ve krizlerin uluslararası hukuka saygı temelinde, diyalog ve diplomasiyle çözüme kavuşturulmasına yönelik ilkeli tutumunu kararlılıkla sürdürecektir. Ziyaretimizin, istişarelerimizin ve imzaladığımız anlaşmanın tüm bölgemiz için hayırlara vesile olmasını Rabb'imden niyaz ediyorum.” demiştir.^【8】

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, NSosyal hesabından yaptığı paylaşımda “Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, ortak tarihimizin, köklü kardeşlik bağlarımızın ve güçlü dayanışma irademizin stratejik bir zeminde daha da tahkim edilmesi bakımından tarihi bir adımdır. Herhangi bir ülkeyi hedef almayan Mekke Anlaşması, üç ülkenin ortak güvenliğini ve kolektif caydırıcılığını güçlendirirken savunma sanayisi işbirliğini ve askeri birlikte çalışabilirliği ileri taşıyacak, bölgemizde barış ve istikrarın korunmasına önemli katkılar sağlayacaktır. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın ortaya koyduğu bu güçlü irade, zor zamanlarda omuz omuza duran kardeş milletlerin ortak değerlerine sahip çıkmasının ve geleceğin güvenlik mimarisini dayanışma içerisinde inşa etme kararlılığının somut bir tezahürüdür.” ifadelerini kullanmıştır.^【9】

Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, anlaşmanın belirli bir ülkeyi hedef almadığını açıklamıştır.

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada “Bu anlaşma, 3 ülke arasındaki savunma işbirliği sürecinde önemli bir dönüm noktası olup, bölgenin güvenliğini, istikrarını tehdit eden zorluklar ve tehditlerle mücadelede için güç birliği yapma yönündeki ortak arzunun bir tezahürüdür.” demiştir. Bin Ferhan, anlaşmanın bölgenin tamamı üzerinde olumlu bir etki göstereceğini ve kalkınma ile refah fırsatlarının artırıldığı güvenli bir geleceğin yolunun açılacağını ifade etmiştir.^【10】

Suudi Arabistan Savunma Bakanı Halid bin Selman, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda “Mekke Ortak Savunma Anlaşması, bölgenin ve dünyanın güvenlik ile istikrarına katkı sağlayan uzun vadeli bir savunma ortaklığının çerçevesini oluşturmaktadır.” demiştir. Suudi Arabistan tarafından yapılan bir başka açıklamada, anlaşmanın bir askeri pakt anlamına gelmediği ve Krallığın mevcut ortaklıklarını etkilemeyeceği belirtilmiştir.

Pakistan Başbakanı Muhammed Şahbaz Şerif, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Bin Selman ile “Mekke Ortak Savunma Anlaşması”nı imzalamaktan onur duyduğunu belirtmiş ve şu ifadeleri kullanmıştır: “Haremeyn'in gölgesinde imzalanan bu tarihi anlaşmanın, gelecek nesiller için bir barış kalkanı olarak kalmasını ve üç kardeş ülkenin yanı sıra ümmete de refah getirmesini diliyorum.”^【11】

Şerif ayrıca anlaşmayı “tarihi bir girişim” olarak nitelendirmiş, anlaşmanın vatanlarının çıkarlarına hizmet ettiğini ve bölgenin güvenlik ile istikrarını artırdığını belirtmiştir.^【12】 Şerif, bu anlaşmanın imzalanmasının, karşılıklı güven, ortak kader ve bölgesel barışı koruma inancına dayanan üç kardeş ülke arasındaki işbirliği sürecinde “önemli bir dönüm noktası” olduğunu vurgulamıştır. Şerif, Pakistan Ordu Komutanı Mareşal Asim Münir'in “yorulmak bilmez çabaları ve azami özverisinin” anlaşmaya önemli katkı sağladığını ifade etmiştir.^【13】

Pakistan Cumhurbaşkanı Asif Ali Zerdari, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın imzalanmasını memnuniyetle karşılamış, anlaşmayı bölge ve ötesinde barış, güvenlik ve istikrar için önemli bir gelişme olarak nitelendirmiştir. Zerdari, anlaşmanın toplu savunma kapasitesini güçlendireceğini, savunma işbirliğini daha da geliştireceğini ve üç kardeş ülkenin güvenli ve müreffeh bir geleceğe yönelik ortak kararlılığını yansıttığını belirtmiştir. Zerdari, anlaşmanın gerçekleştirilmesinde Başbakan Muhammed Şahbaz Şerif ile Mareşal Seyyid Asim Münir'in oynadığı role dikkat çekmiştir.^【14】

Bahreyn Dışişleri Bakanlığı, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın imzalanmasını memnuniyetle karşılamış; üç ülkenin sahip olduğu savunma kapasiteleri ve askeri tecrübelerine, bölge güvenliği ve istikrarındaki rollerine ve taahhütlerine bağlılıklarına dikkat çekmiştir. Bakanlık, anlaşmayı bölgesel ve küresel güvenlik ile istikrarın korunmasına katkı sağlayan ve kolektif caydırıcılığı güçlendiren stratejik bir ortaklık olarak nitelendirmiş; anlaşmanın Körfez Arap Ülkeleri İşbirliği Konseyi'nin ortak savunma sistemini tamamlayan nitelikli bir katkı olduğunu belirtmiştir.^【15】

Filistin Yönetimi, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın imzalanmasını memnuniyetle karşıladığını açıklamış, üç ülke liderliklerine bu adımdan dolayı takdirlerini sunmuştur. Anlaşmayı İslam dünyası ülkeleri arasında güvenlik, istikrar ve işbirliğini güçlendirecek önemli stratejik bir adım olarak nitelendirmiş; anlaşmanın Arap ve İslam ortak güvenlik sistemini güçlendirmeye yönelik bir başlangıç noktası oluşturmasını ve Filistin halkının haklarını desteklemesini temenni etmiştir.^【16】

Dünya İslam Birliği (Rabıtatü'l-Alemi'l-İslami) Genel Sekreteri Şeyh Muhammed bin Abdülkerim el-İsa, Mekke Ortak Savunma Zirvesi'nden yayımlanan ortak bildiriyi ve Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı takdirle karşıladığını, anlaşmanın kardeşlik bağları ve İslami dayanışma temelinde ortak güvenliği güçlendirmeye, bölgede ve uluslararası toplumda barış, istikrar ve refahı sağlamaya yönelik olduğunu belirtmiştir.^【17】

İran tarafında, İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu üyesi Ebrahim Rezaei, anlaşmayı eleştirerek sosyal medya hesabından şu ifadeleri kullanmıştır: “Suudiler, Türkiye ve Pakistan ile yapılan kağıt üzerinde bir anlaşmanın kendilerine güvenlik getirmeyeceğini, Amerikalılara yıllarca tek taraflı yağ çekmenin de güvenlik getirmediği gibi bilmelidir. Başkalarından güvenlik dilenmek zorunda kalmamak için politikalarınızı değiştirin.”^【18】

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, 10 Ağustos 2026 tarihinde düzenlediği haftalık basın toplantısında, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nda Tahran'ı endişelendirecek bir durumun söz konusu olmadığını belirtmiştir. Bekayi “Aramızda derin dini, tarihi ve medeniyet bağları bulunan üç ülke Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan söz konusu olduğundan, bu anlaşmanın İran'a karşı olduğuna dair endişe duymamız için bir neden bulunmuyor.” demiştir. İran'a komşu Türkiye ve Pakistan halkları arasındaki dostluk ve kültürel bağlara işaret ederek, anlaşmanın bölge ülkelerinin ABD'nin ve bölge dışındaki bazı aktörlerin güvenlik sağlama iddiasına itimat edemeyecekleri sonucuna vardıklarının bir göstergesi olduğunu ifade etmiştir.

Mekke Ortak Savunma Anlaşması ve içeriği, bölgesel ve küresel basında geniş yer bulmuştur. Reuters, “Orta Doğu'daki kargaşa tırmanırken Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan karşılıklı savunma taahhüdünde bulundu” başlıklı haberinde, anlaşmanın bölgesel çatışmadan endişe duyan Sünni ve Müslüman ABD müttefiklerini bir araya getirdiği değerlendirmesinde bulunmuştur. Reuters'ın haberinde, açıklamanın her bir tarafın kabul ettiği taahhütlere ilişkin ayrıntı içermediği ve anlaşmanın tarafları hangi ölçüde belirli bir askeri eyleme bağlayacağının net olmadığı belirtilmiştir.

BBC, “Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan savunma anlaşması imzaladı” başlıklı haberinde konuya ilişkin ayrıntılara, yetkili açıklamalarına ve uzman görüşlerine yer vermiştir. CNN, anlaşmayı “İran ile savaş yaklaşırken Suudi Arabistan, tarihi bir savunma anlaşmasıyla askeri güçlerini önde gelen Müslüman ülkelere yöneltiyor” başlığıyla haberleştirmiş; Riyad'ın, İran savaşı yaklaşırken ülkenin savunması için İslam dünyasının en kuvvetli askeri güçlerine yöneldiğini aktarmıştır.

New York Times, “Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan ortak savunma anlaşması imzaladı” başlıklı haberinde, üç ülke yetkililerinin anlaşmanın savunma amaçlı olduğuna, herhangi bir ülkeyi hedef almadığına ve diğer ülkelerin de anlaşmaya katılabileceğine dair benzer açıklamalar yaptığını aktarmıştır. The Associated Press, “Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan, önemli bir savunma anlaşması imzaladı” başlıklı haberinde, anlaşmanın güvenlik endişelerinin arttığı bir dönemde üç bölgesel güç arasındaki işbirliğini pekiştirdiği değerlendirmesini yapmıştır. AP'nin haberinde, anlaşmanın, gazeteci Cemal Kaşıkçı'nın İstanbul'da Suudi ajanları tarafından öldürülmesi nedeniyle birkaç yıl önce oldukça gergin bir seyir izleyen Suudi Arabistan-Türkiye ilişkilerinin ittifak ve ortaklığa doğru ne denli değiştiğini ortaya koyduğu belirtilmiştir.

Financial Times, “Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan, Mekke'de bir savunma anlaşması imzaladı” başlıklı haberinde, üç müttefik ülkenin savaşlar ve istikrarsızlıkla başa çıkmak amacıyla bölgesel güvenlik işbirliğini derinleştirmeyi hedeflediği yorumunda bulunmuştur. Amerikan Wall Street Journal gazetesi, üç ülkenin bölgede bir süredir devam eden kargaşanın ardından güvenliği sağlamak için daha yakın askeri bağların temelini oluşturduğunu kaydetmiş; anlaşmanın, ABD ve İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaşın bölge için yeni riskler oluşturduğu ve ABD güvenlik şemsiyesine yönelik yeni belirsizliklerin ortaya çıktığı bir dönemde imzalandığını belirtmiştir.

Middle East Eye, “Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan savunma anlaşması imzaladı” başlıklı haberinde, anlaşmanın dünyanın en büyük üç Müslüman ülkesini ilk kez tek bir güvenlik şemsiyesi altında birleştirdiğine dikkat çekmiştir. Haberde, Suudi analistlerin daha önce Riyad'ın İran savaşına girmesi durumunda Pakistan ile mevcut savunma paktını devreye sokabileceğini belirttikleri aktarılmıştır. Katar merkezli Al Jazeera, anlaşmanın imzalanmasını “Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye, bölgede karışıklıklar sürerken bir savunma anlaşması imzaladı” başlığıyla duyurmuş; anlaşmanın bölgedeki krizlerin ve askeri gerilimin arttığı bir dönemde güvenlik işbirliğini derinleştireceğini vurgulamıştır.^【19】

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, ABD ve İsrail'in 28 Şubat 2026 tarihinde İran'a yönelik saldırı başlatmasının ardından bölgede yaşanan çatışma ortamında imzalanmıştır. İran, söz konusu saldırının ardından Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkelerini hedef alan füze ve İHA saldırıları düzenlemiş, enerji ihracatını ablukaya almıştır. Yemen'deki İran destekli Husi güçleri, Suudi Arabistan'a karşı bir “deniz ablukası” ilan etmiş, Kızıldeniz'de Suudi havalimanlarını, petrol tesislerini ve tankerlerini hedef almıştır.

Suudi Arabistan ve Pakistan, Mekke Anlaşması'ndan önce, Eylül 2025'te Riyad'da, taraflardan birine yönelik saldırının her ikisine yönelik saldırı sayılacağını öngören bir ortak savunma paktı imzalamıştır. Pakistan, 2025 yılında Suudi Arabistan ile imzaladığı pakt hakkında, nükleer caydırıcılığının müttefiklere genişletilebileceği yönündeki önerilerin “gündemde olmadığını” belirtmiştir.^【20】

Anlaşmanın taraflarından biri olan Türkiye, NATO'nun ikinci büyük ordusuna sahiptir. Pakistan ise, Müslüman dünyasının nükleer silaha sahip tek ülkesidir.^【21】 Suudi Arabistan, petrol zengini bir ülke olup Arap dünyasının tek G20 ekonomisi konumundadır ve İslam'ın iki kutsal şehri Mekke ile Medine'ye ev sahipliği yapmaktadır. Pakistan ve Türkiye'nin her ikisi de önemli silah üreticileri ve ihracatçıları olarak öne çıkmaktadır.^【22】

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 8 Ağustos 2026 tarihinde Anadolu Ajansı Editör Masası'na konuk olarak Mekke Ortak Savunma Anlaşması'na ilişkin değerlendirmelerde bulunmuştur. Fidan, anlaşmanın teknik olarak NATO Antlaşması'nın kolektif savunmaya ilişkin 5. maddesiyle aynı olduğunu belirterek, “Bize saldırmayan hiçbir ülke hedefimizde değil.” demiştir. Fidan, anlaşmanın imzalanmasını “gerçekten tarihi bir gün” olarak nitelendirmiş ve bunun, Cumhurbaşkanı Erdoğan liderliğinde yürütülen dış politikada uzun yıllardır hedeflenen köşe taşlarından birinin gerçekleşmesi olduğunu ifade etmiştir.

Fidan, anlaşmaya yönelik hazırlıkların 2 yıl 8 aydır kesintisiz sürdürüldüğünü belirtmiştir. İttifaka imza atan ülkelerin birbirlerinin güvenliğine tehdit değil, tersine güvence olacaklarını taahhüt ettiklerini; bunun bir güvenlik ittifakına girmenin başlangıç noktası olduğunu ifade etmiştir. Fidan, bir ülkenin yardım çağrısında bulunması halinde yardımın niteliğini (istihbarat, lojistik, mühimmat veya askeri ünite) çağrıda bulunan ülkenin kendisinin tanımlayacağını belirtmiştir.

Fidan, anlaşma kapsamında NATO'daki modele benzer şekilde dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanlarından oluşan bir siyasi ve askeri komite kurulduğunu, bu komitenin liderlerin ortaya koyduğu vizyonu karara bağlayacağını belirtmiştir. Bu vizyonu hayata geçirecek bir Genel Sekreterlik kurulacağını, sekretaryanın merkezinin Suudi Arabistan'da olacağının kararlaştırıldığını, ilk komite toplantısının ardından sekretaryanın yapısı ve işleyişine ilişkin hususların netleştirileceğini ifade etmiştir. Fidan ayrıca, ortak çalışılabilirliğin sağlanması için tatbikatlar ve eğitimler yapılacağını belirtmiştir.

Fidan, anlaşmaya katılmak isteyen, adını açıklamadığı başka ülkeler bulunduğunu; imzacı üç ülkenin kurucu çekirdek ülke olarak kalması, diğer ülkelerin ise bu çekirdek ülkelerin onayıyla anlaşmaya katılması yönünde bir tercih oluştuğunu belirtmiştir. Fidan, Mısır'ın da bir sonraki aşamada ittifaka katılacağına inandığını, bölgesel dörtlünün (Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan, Mısır) önemini koruduğunu ifade etmiştir. İttifakın isminin şu an için “Mekke İttifakı” ya da “Mekke Savunma İttifakı” olarak anıldığını, kesin ismin zamanla oturacağını belirtmiştir.^【23】

Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar, 9 Ağustos 2026 tarihinde sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın nitelik olarak tamamen savunma amaçlı olduğunu, herhangi bir ülkenin hedef alınmadığını ve anlaşmanın ilkelerini benimsemeye hazır tüm bölge ülkelerine açık olduğunu belirtmiştir. Dar şu ifadeleri kullanmıştır: “Mekke Anlaşması nitelik olarak tamamen savunma amaçlıdır. Herhangi bir ülke hedef alınmamaktadır ve tek amacı, geniş bölgede barış, istikrar ve refaha yönelik devam eden çabalarımızı daha da güçlendirmektir. Mekke Anlaşması, temel ilkelerini benimsemeye ve farklılıkları karşılıklı saygı, işbirliği ve barışçıl yollarla çözmeye istekli olan herhangi bir bölge ülkesine açıktır.”

Dar, anlaşmanın imzacı ülkeler arasındaki ve diğer ülkeler veya kuruluşlarla yapılan ikili veya çok taraflı anlaşmaları yürürlükten kaldırmayacağını veya değiştirmeyeceğini ifade etmiştir. Ayrıca anlaşmanın Pakistan'ın dış politikasının temel ilkeleriyle tutarlı olduğunu vurgulamıştır.^【24】

Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdulaziz, 11 Ağustos 2026'da Cidde'de düzenlenen Bakanlar Kurulu toplantısına başkanlık ederek Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın sonuçlarından övgüyle söz etmiştir. Kral Selman, Veliaht Prens Muhammed bin Selman, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Pakistan Başbakanı Şerif'e anlaşmadaki çalışmalarından dolayı teşekkür etmiş; zirvenin, Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan arasında uzun vadeli savunma ortaklığının temellerini güçlendirdiğini belirtmiştir. Kral Selman, bu ortaklığın üç ülke arasındaki işbirliği, koordinasyon ve entegrasyonun geliştirilmesine, bölgesel tehditlerle mücadele ile uluslararası güvenlik ve istikrarın korunmasına katkı sağlayacağını ifade etmiştir. Suudi Arabistan Bakanlar Kurulu'nun toplantı sonrasında yayımladığı sonuç bildirisinde, “Mekke Zirvesi”nin üç ülke arasındaki köklü tarihi ilişkilerin derinliğini ortaya koyduğu ve kardeşlik ile İslami dayanışma bağlarının güçlendirilmesi yönündeki iradeyi teyit ettiği kaydedilmiştir.^【25】

Dünya Müslüman Alimler Birliği, 9 Ağustos 2026 tarihinde yayımladığı yazılı açıklamada Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı memnuniyetle karşıladığını belirterek, anlaşmayı İslam aleminin birliği ve bağımsızlığı yolunda önemli bir adım olarak nitelendirmiştir. Açıklamada, üç ülkenin birbirini tamamlayan güçler olduğu vurgulanarak şu ifadelere yer verilmiştir: “Suudi Arabistan dini, tarihi, siyasi ve ekonomik ağırlığıyla, Türkiye siyasi, askeri, sanayi ve ekonomik gücüyle, Pakistan ise askeri yetkinliği ve stratejik konumuyla İslam dünyasında birbirini tamamlayan önemli güçlerdir. Bu üç ülkenin ortak hareketi, ümmetin birliği ve işbirliğinin güçlenmesi adına sağlam bir çekirdek oluşturacaktır.”

Birlik, anlaşmanın sadece askeri ve güvenlik alanlarıyla sınırlı kalmaması, gelecekte siyasi, ekonomik, sosyal, bilimsel ve kalkınma alanlarını da kapsayan kurumsal bir işbirliğine dönüşmesi temennisinde bulunmuştur. Açıklamada ayrıca, bu adımın üç ülkeyle sınırlı kalmayıp, başta Filistin davası ve Mescid-i Aksa'nın korunması olmak üzere İslam dünyasının temel meselelerine inanan diğer Müslüman ülkelerin de katılımıyla daha geniş bir ittifaka dönüşmesi çağrısı yapılmıştır.^【26】

Suudi Arabistan'ın çeşitli kentlerindeki simge yapılar ve kuleler, 8 Ağustos 2026'da Mekke Ortak Savunma Anlaşması vesilesiyle Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan bayraklarının renkleriyle aydınlatılmıştır. Suudi Arabistan'ın resmi haber ajansı SPA'ya göre, bu görsel gösterinin üç ülke arasındaki köklü tarihi bağları ve güçlü ilişkileri simgelediği, ortak stratejik çıkarlara ve yakın savunma işbirliğine vurgu yaptığı belirtilmiştir. Aynı gün, Pakistan'ın başkenti İslamabad'daki simge yapılar da üç ülkenin bayrak renkleriyle aydınlatılmış; çeşitli yerlere üç ülkenin bayrakları asılırken bazı yerlerde ülke liderlerinin portrelerinin yer aldığı afişler asılmıştır.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığınca, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın taşıdığı birlik, dayanışma ve işbirliği mesajının kamuoyuna ulaştırılması amacıyla Ankara ve İstanbul'un simgesel noktalarında bir iletişim kampanyası yürütülmüştür. Kampanya kapsamında Ankara'da Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı binası, Türk Telekom binası ve Atakule'nin dijital ekranlarında anlaşmaya ilişkin özel içerikler yayımlanmış; İstanbul'da ise içerikler Atatürk Kültür Merkezi'nin dijital ekranında yer almıştır. İstanbul'un simge yapılarından 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ülke bayraklarının renkleriyle aydınlatılmış, anlaşmaya özel hazırlanan içerikler Galata Kulesi'nde gösterime sunulmuştur.

2026 Global Firepower Endeksi verilerine göre Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan birlikte yaklaşık 1,4 milyon aktif askeri personel, 3.400 uçak, 6.000 tank ve 340'tan fazla deniz unsuru bünyesinde barındırmaktadır. Söz konusu endeks, 145 ülkenin savunma kapasitesini insan gücü, teçhizat, doğal kaynaklar, mali imkanlar ve coğrafya gibi etkenlere dayanarak sıralamaktadır.^【27】

Personel: Üç ülke toplamda yaklaşık 1,4 milyon aktif personele sahiptir. Pakistan 660 bin ile en yüksek aktif personel sayısına sahipken, bunu 481 bin ile Türkiye ve 247 bin ile Suudi Arabistan izlemektedir.

Hava gücü: Üç ülke birlikte savaş uçakları, helikopterler, nakliye ve eğitim uçakları dahil 3.415 askeri uçak işletmektedir. Pakistan 1.397, Türkiye 1.101 ve Suudi Arabistan 917 uçağa sahiptir.

Kara kuvvetleri: Üç ülke 6.046 tank ve 179 binden fazla zırhlı araç ile binlerce topçu sistemi ve çok namlulu roket fırlatma sistemi bulundurmaktadır. Pakistan 2.677 tankla en yüksek sayıya sahipken, Türkiye 2.284 ve Suudi Arabistan 1.085 tanka sahiptir.

Deniz gücü: Birleşik filolar 33 firkateyn, 24 korvet ve 22 denizaltı dahil 344 deniz unsurunu kapsamaktadır. Türkiye 192 deniz unsuruyla ilk sırada yer alırken, Pakistan 120 ve Suudi Arabistan 32 deniz unsuruna sahiptir.

Savunma harcamaları: Üç ülkenin toplam savunma bütçesi yıllık yaklaşık 124,4 milyar dolardır. Global Firepower verilerine göre Suudi Arabistan 2026'da 63,9 milyar dolarla en yüksek savunma bütçesine sahipken, Türkiye 51,4 milyar dolar ve Pakistan 9,1 milyar dolar ayırmıştır.^【28】

Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında tesis edilen Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesinin ilk toplantısı, 31 Ağustos 2026 tarihinde Türkiye'nin ev sahipliğinde İstanbul'da, Çırağan Sarayı'nda gerçekleştirilmiştir. Anlaşma kapsamında yürütülecek faaliyetlere stratejik yön vermek amacıyla kurulması öngörülen komite, üç ülkenin dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarından oluşmaktadır.

^{Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında tesis edilen Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesinin ilk toplantısı, 31 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Toplantıya Türk heyetinde Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu katılmıştır. Pakistan heyetinde Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar, Federal Savunma Bakanı Khawaja Muhammad Asif ve Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir yer almıştır^[4]. Suudi Arabistan heyetinde ise Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan, Savunma Bakanı Halid bin Selman ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Fayyadh Bin Hamed Al-Ruwaili bulunmuştur. Toplantı, heyetlerin aile fotoğrafı çekilmesinin ardından başlamıştır.

Toplantıda uluslararası güvenlik konularının değerlendirilmesinin yanı sıra, savunma kapasitelerinin geliştirilmesi, üç ülkenin silahlı kuvvetleri arasında birlikte çalışabilirliğin artırılması, ortak üretim ile araştırma ve geliştirmeyi kapsayan savunma sanayisi işbirliğinin derinleştirilmesi ve terörle mücadelede müşterek çabaların güçlendirilmesi konularının ele alınması öngörülmüştür. Toplantıda ayrıca, komitenin belirleyeceği ortak faaliyet alanlarındaki çalışmaları yönlendirecek sekretarya ile diğer ilgili mekanizmaların çerçevesinin çizilmesi ve ilerleyen dönemde atılacak adımlara ilişkin bir yol haritasının belirlenmesi planlanmıştır.

Komite toplantısının ardından düzenlenen basın toplantısında konuşan Dışişleri Bakanı Fidan, şu ifadeleri kullanmıştır: “Bugün itibarıyla anlaşmayla öngörülen kurumsal yapının oluşturulması için çalışmalarımıza da başlamış olduk. Her şeyden önce, ittifakımızın resmi adı üzerinde mutabık kaldık. İttifakımızın resmi adı Mekke Savunma İttifakı.” Fidan, ittifakın sekretaryasının Riyad'da kurulmasının öngörüldüğünü ve ilk genel sekreterin Pakistanlı olması konusunda mutabık kalındığını belirtmiştir.

^{Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında tesis edilen Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesinin ilk toplantısı, 31 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Fidan, “Güvenli, istikrarlı ve müreffeh bir gelecek vizyonuyla imzalanan bu ittifak, savunma temellidir. İttifak, devletlerin egemenliği ve toprak bütünlüğüne saygı ile içişlerine müdahale etmeme gibi uluslararası hukuk ilkelerine dayanmaktadır. İttifakın herhangi bir devlete karşı olmadığını, aksine bu temel ilkelere riayet eden bölgemizdeki tüm devletlere açık olduğunu bir kez daha burada vurgulamak istiyoruz.” ifadelerini kullanmıştır. İttifakın, ülkemizin NATO başta olmak üzere diğer ittifak ve anlaşmalardan kaynaklanan yükümlülüklerini ortadan kaldırmadığını ve bunların yerini almadığını, bunların tamamlayıcısı olduğunu belirtmiştir.

İttifaka başka ülkelerin katılımının anlaşma gereği mümkün olduğuna işaret eden Fidan, bunun şartları, süreçleri ve standartları konusunda hem katılmak isteyen ülkelerle hem de ittifaktaki diğer ülkelerle görüşmelerin yapılması gerektiğini belirtmiş ve “İttifak, zaten genişlemek için kurulmuş bir ittifaktır. Ama başlangıç itibarıyla temellerin çok iyi atılması gerekiyor, kurumsallaşmasının da çok iyi yapılması gerekiyor.” demiştir.

^{Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında tesis edilen Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesinin ilk toplantısı, 31 Ağustos 2026 - (Anadolu Ajansı)}

Toplantının ardından yayımlanan ortak açıklamada, üç ülkenin bölgelerinde sürdürülebilir barış ve istikrarın sağlanmasını teminen, bölgesel sahiplenme anlayışıyla, Mekke Anlaşması'nın sunduğu çerçeve dahilinde birlikte çalışma kararlılığını teyit ettiği belirtilmiştir. Açıklamada, krizlerin barışçıl çözümünü teşvik etmek üzere gerilimin düşürülmesine ve itidali sağlamaya yönelik gayretlere verilecek desteğin sürdürüleceği vurgulanmıştır.

Açıklamada, üç ülkenin, dayanışmalarını güçlendirecek, kolektif caydırıcılık ve savunmalarının muteberliğini ve etkinliğini sağlayacak, adil, kapsayıcı ve kalıcı barışa yönelik bölgesel gayretlere ve işbirliğine dayalı güvenliğe katkıda bulunacak şekilde, Mekke Anlaşması kapsamındaki işbirliğinin daha da kurumsallaştırılması için adımlar atma hususunda mutabık kaldığı aktarılmıştır. Açıklamada, Mekke Anlaşması çerçevesinde yürütülecek çalışmaları desteklemek üzere Suudi Arabistan'da bir genel sekreterin başkanlığında Sekretarya kurulacağı, buna ilk olarak Pakistan'dan üç yıl süreyle görev yapacak bir Genel Sekreterin başkanlık edeceği kaydedilmiştir.

Açıklamada, üç ülkenin müşterek faaliyetler aracılığıyla savunma sanayi işbirliği, ortak teknoloji geliştirilmesi ve ortak üretim yoluyla savunma yeteneklerini ve silahlı kuvvetlerin uyumunu güçlendirmek üzere çalışacakları belirtilmiş ve Mekke Anlaşması'nın kurumsallaştırılarak kararlı bir şekilde uygulanacağı ve böylece bölgesel barış ve istikrara gerekli katkıların sağlanacağı bildirilmiştir.

Suudi Arabistan Savunma Bakanı Halid bin Selman, toplantıya ilişkin sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada toplantıya katılmaktan duyduğu memnuniyeti ifade etmiş; “ortak savunma entegrasyonunu güçlendirme, güvenlik ve istikrarın desteklenmesi” konularında ilerleme sağladıklarını duyurmuştur. Suudi Savunma Bakanı Halid bin Selman, ayrıca komite toplantısının kenarında Pakistan Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir ile bir araya gelerek İslamabad ile Riyad arasındaki askeri ve savunma işbirliği potansiyelini gözden geçirdiklerini ve bölgesel duruma ilişkin gelişmeleri ele aldıklarını bildirmiştir.

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında, üç ülkenin genelkurmay başkanları 25 Eylül 2026'da Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'da acil bir toplantı gerçekleştirmiştir. Toplantıda, Suudi Arabistan'a yönelik artan tehditler karşısında anlaşma kapsamında alınabilecek tedbirler ve Riyad'a sağlanabilecek destek ele alınmıştır.

Toplantıya Türkiye Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu, Pakistan Savunma Kuvvetleri ve Kara Kuvvetleri Komutanı Mareşal Syed Asim Münir ve Suudi Arabistan Genelkurmay Başkanı Orgeneral Fayyadh Bin Hamed Al-Ruwaili katılmıştır. Türkiye Savunma Bakanlığı, Bayraktaroğlu'nun toplantı kapsamında Suudi Arabistan'a gideceğini önceden duyurmuş ancak toplantının Riyad'da gerçekleştirileceğini açıklamamıştır.

Toplantı, Yemen'deki Husiler ile Yemen hükümeti arasındaki çatışmaların yeniden yoğunlaştığı ve Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik saldırılarının arttığı bir dönemde gerçekleştirilmiştir. Pakistan ordusunun açıklamasına göre, üç ülkenin genelkurmay başkanları, silahlı kuvvetler arasındaki işbirliğinin daha da geliştirilmesi için atılabilecek adımları da görüşmüştür.