Tanım

Millet (ﻣﻠّﺖ), Arapça kökenli bir kelime olup; dil, tarih, duygu, ülkü, gelenek ve görenek birliği olan insan topluluğunu ifade eder. Türkçede farklı bağlamlarda kullanılan kelimenin başlıca anlamları şunlardır:

1. Genellikle aynı topraklar üzerinde yaşayan, ortak dil, din, tarih, sanat, töre ve dünya görüşüne sahip insan topluluğu; ulus, budun.

2. Demokrasiyle yönetilen bir ülkede, hâkimiyetin sahibi kabul edilen tüm vatandaşların bütünü olarak hukuki bir varlık.

3. Aynı meslek, toplumsal grup veya cinsiyet gibi ortak vasıflara sahip bireyleri tanımlayan bir ifade.

4. Bir yerde toplanan veya orada bulunan kimselerin tamamı, halk, ahali.

5. Eskiden aynı dinden ve inançtan olan topluluklar için kullanılan bir terim; ümmet.

6. Osmanlı döneminde dinî toplulukları tanımlamak için kullanılan kavram.

Köken

Kelime, Arapça millat (ملّة) kökünden türemiş olup, "din, töre, bir dine ve töreye bağlı cemaat" anlamına gelir. Arapça kelimenin kökeni, Aramice/Süryanice millā (מִלָּה) kelimesine dayanır ve bu kelime "söz" anlamını taşır. Aramice mālal, məlal (מלל) fiilinden türeyen kelime, "konuşmak, söylemek" anlamına gelir.

Türkçede 19. yüzyılın sonlarına kadar "din" veya "dinî cemaat" anlamında kullanılmış, Fransızca nation kelimesinin karşılığı olarak modern anlamı 1860’lardan itibaren yaygınlaşmıştır. 1920'den sonra kelimenin dini çağrışımı azalarak ulusal bir kimlik kavramına dönüşmüştür.

Kullanım Alanları

• Osmanlı Dönemi: Millet sistemi çerçevesinde farklı dinî toplulukları (Rum, Ermeni, Yahudi gibi) ifade etmek için kullanılmıştır.
• Modern Kullanım: Türkiye Cumhuriyeti’nde ulus devlet anlayışı ile birlikte "millet" kavramı ulusal kimliği ve demokratik hâkimiyetin sahibini tanımlamak için kullanılmaktadır.
• Toplumsal ve Gündelik Dil: Meslek grupları, toplumsal katmanlar veya genel halk kitlesini ifade etmek için mecazi anlamda kullanılır.
• Edebi ve Siyasi Kullanım: Şiir, edebiyat ve siyasi söylemlerde vatanseverlik, birlik ve beraberlik temalarını anlatmak için sıkça geçer.

Örnek Cümleler

• "O gayret milletin kanında var." – Nâmık Kemal
• "Hâkimiyet, kayıtsız şartsız milletindir." – Mustafa Kemal Atatürk
• "Şoför milletine güven olmaz." – Cahit Sıtkı Tarancı
• "Millet-i İslâm bütün edyânı câmi bir dîn-i ekmeldir." – Elmalılı M. Hamdi Yazır