Mitsukuni, Prenses Takiyasha’nın Çağırdığı İskelet Hayaletine Direniyor (Tablo)

Mitsukuni, Prenses Takiyasha’nın Çağırdığı İskelet Hayaletine Direniyor (Japonca: 瀧夜叉姫と大宅太郎光圀), “Cadılar Prensesi Takiyasha ve İskelet Hayaleti” olarak da bilinen bu eser, Japon ukiyo-e sanatçısı Utagawa Kuniyoshi tarafından 1844–1846 yılları civarında yapılmış, büyük beğeni toplayan üç parçalı bir ahşap baskı tablodur.^【1】 Üç adet birleştirilmiş kağıt yaprağı üzerine renkli ahşap baskı (錦絵/nishiki-e) tekniğiyle gerçekleştirilen eser, Japon ortaçağ folklorundaki dramatik bir doruk anını tasvir etmektedir: Bu sahnede Prenses Takiyasha, imparatorluk savaşçısı Oya Taro Mitsukuni’yi korkutmak için yıkık Soma Sarayı’nda devasa, canavarı andıran bir iskelet hayaletini çağırmaktadır.^【2】 10. yüzyıl isyancı savaş lordu Taira no Masakado’nun efsanesine dayanan bu baskı, panoramik kompozisyonu, anatomik gerçekçiliği ve teatral sahnelemesiyle tanınmaktadır. Günümüzde, bu üçlü tablonun önemli nüshaları, British Museum ve Spencer Sanat Müzesi gibi kurumsal koleksiyonlarda muhafaza edilmektedir.

^{Sol Panel (}British Museum⁾

^{Orta Panel (}British Museum⁾

^{Sağ Panel (}British Museum⁾

Bu üçlü tablo, Edo döneminin sonlarında (Tenpo ile Koka dönemleri, yaklaşık 1844–1846) Utagawa Kuniyoshi (1797–1861) tarafından üretilmiştir.^【3】 Kağıt üzerine çok bloklu renkli ağaç baskı tekniği kullanılarak basılan her bir yaprağın yüksekliği yaklaşık 37 ila 38 santimetre, genişliği ise 25 ila 26 santimetre olup, bunlar birleşerek kesintisiz bir yatay kompozisyon oluşturmaktadır. Baskıda, ana karakterleri tanıtan belirgin kırmızı metin kartuşları yer almaktadır: sol panelde Takiyasha-hime (Prenses Takiyasha), orta panelde Oya Taro Mitsukuni ve onun yardımcısı Arai-maru şeklinde yerleştirilmiştir. Her yaprakta Kuniyoshi’nin imzası (Ichiyusai Kuniyoshi ga) ile birlikte, yayıncı işaretleri ve Edo yetkilileri tarafından zorunlu kılınan resmi Japon sansür ve denetim mührü (渡/Watari) yer almaktadır.^【4】

Bu baskıda tasvir edilen hikâye, 10. yüzyıl savaşçısı Taira no Masakado’yu çevreleyen tarihsel olaylardan ve romantikleştirilmiş halk hikâyelerinden esinlenmiştir. MS 939 yılında Masakado, Kyoto’daki merkezi imparatorluk sarayına karşı bir isyan başlatmış ve nihayetinde yenilip hayatını kaybetmeden önce, Shimosa Eyaleti’nde bağımsız bir “Doğu Sarayı”nın hükümdarı olduğunu ilan etmiştir. Daha sonra edebiyata ve Kabuki tiyatrosuna uyarlanan popüler efsanelere göre Masakado’nun hayatta kalan kızı Prenses Takiyasha, Soma’daki babasının yıkık sarayına kaçmış ve burada kara büyü kullanarak isyancı müttefiklerini bir araya getirmiştir.^【5】

İmparator, yıkık kaleyi incelemesi ve doğaüstü olayları araştırması için sadık samuray Oya Taro Mitsukuni’yi gönderdiğinde, Takiyasha başlangıçta onu baştan çıkararak isyanına katılmasını sağlamaya çalışmıştır. Mitsukuni’nin reddetmesinin ardından prenses, bir el parşömeninden bir büyü okumuş ve onu yok etmek için boşluktan dev bir iskelet hayaleti (餓者髑髏/Gashadokuro) çağırmıştır.^【6】 Resmin orta panelinde, devasa iskelet başının üzerinde sallanırken, Mitsukuni Takiyasha’nın yardakçısı Araimaru'nun kılıcının üzerine basarak onu zapt etmekte ve kendi kılıcıyla da karşı koymaktadır.

^{Mitsukuni, Prenses Takiyasha’nın Çağırdığı İskelet Hayaletine Direniyor (}British Museum⁾

Kuniyoshi’nin kompozisyonu, üçlü panel formatını yenilikçi bir şekilde uyarlamasıyla tanınmaktadır. Geleneksel ukiyo-e üçlü panellerinde her bir dikey panele ayrı figürler veya arka plan öğeleri yerleştirilirken, Kuniyoshi tek bir dev iskeleti iki tam sayfaya (orta ve sağ paneller) yaymıştır. Bu geniş kapsamlı düzenleme, hayaletin anıtsal ölçeğini vurgulayan geniş ekranlı, sinematik bir etki oluşturmaktadır.

Kuniyoshi, küçük hayaletlerden (百鬼夜行/hyakki yako) oluşan bir kalabalığı betimlemek yerine, hayaleti anatomik olarak ayrıntılı tek bir dev iskelet olarak resmetmiştir. Sanatçı, zifiri karanlık bir arka planın önünde yırtık bambu panjurların arkasından bakan kemik yapısına hacim kazandırmak için ince gölgelendirmeler ve çizgisel detaylar kullanmıştır. Sol panel ise keskin bir kontrast oluşturmakta; karanlık kafesli tavanın altında, işlenmiş cüppeler giymiş Prenses Takiyasha, yaratık ortaya çıkarken büyü parşömenini elinde tutarken gösterilmiştir.^【5】

Bu baskı, Tenpo Reformları’nın (1841–1842’de başlayan) damgasını vurduğu, Japonya’da siyasi sansürün hüküm sürdüğü bir dönemde üretilmiştir. Bu katı hükümet düzenlemeleri kapsamında, Kabuki oyuncularını (役者絵 /yakusha-e) ve cariyeleri (美人画/bijin-ga) tasvir eden baskılar Tokugawa Şogunluğu tarafnıdan yasaklanmıştır. Halkın ilgisini canlı tutarken yetkililerle çatışmaktan kaçınmak için ukiyo-e sanatçıları giderek daha çok savaşçı öykülerine (武者絵/musha-e), tarihi efsanelere ve doğaüstü canavar folkloruna odaklanmışlardır.^【6】

Mitsukuni’nin “Mitsukuni, Prenses Takiyasha’nın Çağırdığı İskelet Hayaletine Direniyor” adlı eseri, 19. yüzyıl Japon baskı sanatının tanınmış eserlerinden biri olmaya devam etmektedir.