Mütekabiliyet İlkesi

​ Mütekabiliyet, milletlerarası hukukun temel prensiplerinden biridir ve devletler arasındaki ilişkilerde maruz kalınan bir davranışa aynı şekilde karşılık verilmesini ifade eder. Hukuk terminolojisinde "karşılıklılık" olarak da adlandırılan bu ilke, bir devletin diğer bir devletin vatandaşlarına veya hukukuna uyguladığı muameleyi, kendisine de aynı şekilde uygulanacağını bilerek belirlemesi esasına dayanır. 

​Mütekabiliyet, devletlerin egemen eşitliği ilkesinin bir yansımasıdır. Bir devletin, başka bir devletten talep ettiği hak veya imtiyazı, kendisinin de o devlete veya vatandaşlarına tanımaya hazır olması anlamına gelir. Bu ilke, hukukun ideali olan adalet ile sıkı bir ilişki içerisindedir; zira hak ve yükümlülüklerde denge kurulmasını sağlar.

​ Mütekabiliyet ilkesi, milletlerarası hukukun çok çeşitli alanlarında belirleyici bir role sahiptir:
​Andlaşmalar Hukuku: Uluslararası andlaşmaların tarafları arasındaki hak ve borçların karşılıklı olması esastır. 

​Diplomasi ve Konsolosluk Hukuku: Diplomatik temsilciliklere tanınan ayrıcalık ve bağışıklıklar genellikle karşılıklılık esasına göre yürütülür. 
​İnsan Hakları ve Azınlık Hakları: Azınlıkların korunmasına yönelik andlaşmalarda devletler, kendi vatandaşlarına tanınan hakların benzerinin diğer devletteki soydaşlarına da tanınmasını bekler.

​Yabancıların Hakları: Bir devletin ülkesindeki yabancılara tanıyacağı haklar (örneğin mülk edinme), genellikle o yabancının kendi devletinin de ilgili devlet vatandaşlarına aynı hakları tanımasına bağlıdır. 

​Uygulamada mütekabiliyet farklı biçimlerde karşımıza çıkabilir:
​Siyasi Mütekabiliyet: Devletlerin birbirlerine yönelik siyasi jestleri veya diplomatik tavırları kapsar.
​Kanuni (Hukuki) Mütekabiliyet: Devletlerin iç hukuk düzenlemelerinde, diğer devlet vatandaşlarına tanınacak hakların karşılıklı olmasına dair hükümler bulunmasıdır.
​Fiili Mütekabiliyet: Yazılı bir kural olmasa dahi, devletlerin birbirlerine yönelik uygulamada (de facto) gösterdikleri karşılıklı tutumdur.
​

​ Modern milletlerarası hukukta mütekabiliyet ilkesi bazı alanlarda esnemeye başlamıştır. Özellikle mutlak insan hakları söz konusu olduğunda, bir devletin hak ihlali yapması, diğer devlete kendi vatandaşlarına yönelik hak ihlali yapma yetkisi vermez. Bu durum, mütekabiliyetin "insani mülahazalar" karşısında geri plana itildiği yeni bir hukuki gelişmedir.