NEVÂ

Nevâ makamının seyrine güçlü civarından başlanır. Bu perdenin iki tarafında diziyi meydana getiren çeşnilerde karışık gezinildikten sonra güçlü perdesinde rastlı, nâdiren bûselik çeşnili yarım karar yapılır. Bu arada gerekli yerlerde asma kararların belirtilmesinin ardından yine karışık gezinilip genişlemiş bölgede de dolaşıldıktan sonra ana diziyle inilip dügâh perdesinde uşşak çeşnili tam karar yapılır. Nevâ makamının icrasından sonra yerinde bûselik beşli veya dizisiyle karar verilirse nevâ-bûselik, kürdî dörtlüsü veya dizisiyle karar verilirse nevâ-kürdî makamları oluşur.

Solakzâde Mehmed Hemdemî’nin darb-ı fetih, Zeki Mehmed Ağa ile Tanbûrî Cemil Bey’in devr-i kebîr usulündeki peşrevleri; II. Gazi Giray Han’ın aksak semâi usulündeki saz semâisi; Itrî’nin, “Gülbün-i iyş mîdemed sâkī-i gül‘izâr kû?” mısraıyla başlayan nîm-sakīl, değişmeli kârı; Hamâmîzâde İsmâil Dede’nin muhammes usulünde, “Zeyn eden bâğ-ı cihânı gül müdür bülbül müdür” mısraıyla başlayan bestesi; Kadri Efendi’nin, “Sevdi bu gönül seni, yaman eylemedi” mısraıyla başlayan aksak semâisi; Şerif İçli’nin, “Birlikte bu akşam çıkalım seyre civânım” mısraıyla başlayan yürük semâisi; Tanbûrî Mustafa Çavuş’un aksak usulünde, “Muntazırım teşrîfine, reftâr ile revişine”; Zekâi Dede’nin yürük semâi usulünde, “Yine bağlandı dil bir nevnihâle” mısraıyla başlayan şarkılarıyla Hâfız Post’un, “Vakt-i seherde açıla perde” ve Muallim İsmâil Hakkı Bey’in, “Bir tahta yaratmışsın” mısraıyla başlayan sofyan ilâhileri, Zekâi Dede’nin, “Rabbünallāhüllezî lâ ilâhe illâ hû” mısraıyla başlayan sofyan şuğulü bu makamın en güzel örneklerindendir.