Nijerya’nın Zamfara Eyaletindeki Hava Saldırısı (Mayıs, 2026)

Nijerya’nın Zamfara eyaletinde bir pazar yerine düzenlenen askeri hava saldırısı, çok sayıda sivilin hayatını kaybettiği iddiasıyla uluslararası insan hakları kuruluşları ve Birleşmiş Milletler’in tepkisine yol açan bir güvenlik ve insan hakları olayıdır. Uluslararası Af Örgütü, saldırıda en az 100 sivilin yaşamını yitirdiğini ileri sürerken Nijerya ordusu sivillerin öldüğüne ilişkin iddiaları reddetmiştir. 

Saldırı, Nijerya’nın kuzeybatısındaki Zamfara eyaletine bağlı Zurmi bölgesinde bulunan Tumfa pazarında meydana gelmiştir. Bölge, son yıllarda silahlı çeteler, fidye amaçlı adam kaçırma olayları ve silahlı baskınlarla anılan güvenlik krizinin merkezlerinden biri olarak bilinmektedir. 

Nijerya’nın kuzey bölgelerinde faaliyet gösteren silahlı gruplar, köylere saldırılar düzenlemekte, sivilleri kaçırmakta ve kırsal alanlarda geniş çaplı güvenlik sorunlarına yol açmaktadır. Ülke aynı zamanda Boko Haram ve diğer cihatçı örgütlerin faaliyet gösterdiği çok katmanlı bir güvenlik tehdidiyle karşı karşıya bulunmaktadır. 

Uluslararası Af Örgütü tarafından yapılan açıklamada, Nijerya ordusunun 10 Mayıs tarihinde Tumfa pazarına hava saldırısı düzenlediği belirtilmiştir. Açıklamada saldırıda kadın ve çocukların da aralarında bulunduğu en az 100 sivilin yaşamını yitirdiği, onlarca kişinin ise yaralandığı ifade edilmiştir. 

Bölgedeki yerel kaynaklar ve Kızılhaç yetkilileri de saldırıda çok sayıda sivilin öldüğünü doğrulamıştır. Kızılhaç yetkilisi İbrahim Bello Garba, sivillerin silahlı grupların tehdidi altında yaşadığını belirterek bölgedeki güvenlik durumunun kritik seviyede olduğunu ifade etmiştir. 

Yerel toplum temsilcileri, pazarda yalnızca sivillerin değil, bölgede faaliyet gösteren silahlı kişilerin de bulunduğunu belirtmiş; ancak saldırının yoğun sivil nüfusun bulunduğu bir alana isabet ettiğini aktarmıştır. Yaralıların çevredeki hastanelerde tedavi altına alındığı bildirilmiştir. 

Uluslararası Af Örgütü, saldırının bağımsız şekilde soruşturulması çağrısında bulunmuştur. Örgüt açıklamasında, hava saldırılarının sivillere karşı “hukuka aykırı ve kabul edilemez” sonuçlar doğurduğu belirtilmiştir. 

Af Örgütü ayrıca Nijerya’nın kuzey bölgelerinde sivillerin uzun süredir askeri operasyonlar ile silahlı grup saldırıları arasında kaldığını vurgulamıştır. Açıklamada, sivillerin çatışmaların en ağır yükünü taşıdığı ifade edilmiştir. 

Nijerya ordusu ise saldırıda sivillerin öldüğüne ilişkin iddiaları reddetmiştir. Ordu sözcüsü Tümgeneral Michael Onoja, medyada yer alan sivil kayıp haberlerinin “doğru olmadığını” savunmuştur. 

Associated Press’e yapılan ayrı bir açıklamada ise ordunun hava operasyonunu doğruladığı ancak sivillerin öldüğüne dair “doğrulanabilir bir kanıt bulunmadığı” belirtilmiştir. 

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, saldırıya ilişkin haberler karşısında “şoke olduğunu” açıklamıştır. Türk, Zamfara’daki pazara düzenlenen hava saldırılarında çok sayıda sivilin öldüğü yönündeki haberlerin ciddi endişe yarattığını belirtmiştir. 

BM İnsan Hakları Ofisi, Nijerya’da sivillerin korunmasına yönelik yükümlülüklere dikkat çekmiş ve olayın kapsamlı şekilde soruşturulması gerektiğini ifade etmiştir. 

Zamfara’daki saldırı, Nijerya’da son dönemde sivillerin hedef olduğu iddia edilen ilk olay değildir. Nijerya ordusunun geçen ay Yobe-Borno eyaletleri sınırındaki Jilli pazarına yanlışlıkla düzenlediği hava saldırısında da 100’den fazla kişinin hayatını kaybettiği bildirilmiştir. 

Son yıllarda ülkede yürütülen hava operasyonlarında sivillerin yaşamını yitirdiği çeşitli olaylar yaşanmış; bu durum askeri operasyonların hedef doğrulama süreçleri ve sivillerin korunmasına ilişkin tartışmaları artırmıştır. 

Nijerya, uzun süredir hem cihatçı örgütlerin saldırıları hem de “banditry” olarak tanımlanan silahlı çete faaliyetleri nedeniyle ciddi güvenlik sorunları yaşamaktadır. Özellikle kuzeybatı bölgelerinde köylere yönelik baskınlar, toplu kaçırma olayları ve silahlı çatışmalar yaygın hale gelmiştir. 

Hükümet, bu tehditlere karşı hava operasyonları ve askeri müdahaleler yürütmektedir. Ancak insan hakları kuruluşları, operasyonların zaman zaman siviller açısından ağır sonuçlar doğurduğunu ve hesap verebilirlik mekanizmalarının yetersiz kaldığını savunmaktadır.