Nuri el-Maliki

Nuri el-Maliki, 20 Haziran 1950’de Kerbela yakınlarındaki Tuvayriç’te doğmuş Iraklı siyasetçidir. İslami Davet Partisi üyesidir. 2006–2014 yılları arasında iki dönem Irak başbakanlığı yapmıştır. 2026 yılında Şii Koordinasyon Çerçevesi tarafından yeniden başbakan adayı olarak gösterilmiştir.

Erken Dönemi ve Ailesi

Nuri Kamil el-Maliki, 20 Haziran 1950 tarihinde Irak’ın orta bölgesinde yer alan Kerbela yakınlarındaki Tuvayriç kasabasında doğmuştur. Şii Müslüman bir aileye mensuptur. Bağdat’taki Usulü’d-Din Koleji’nde öğrenim görmüş ve 1973 yılında İslami İlimler alanında lisans derecesiyle mezun olmuştur. Üniversite öğrenimi sırasında siyasi faaliyetlerle ilgilenmiş ve 1970 yılında İslami Davet Partisi’ne (Hizb al-Da‘wa al-İslāmiyya) katılmıştır.

Nuri el-Maliki’nin ailesi, dini değerlere bağlı ve milliyetçi bir geçmişe sahiptir. Dedesi, 1920 yılında İngiliz yönetimine karşı gerçekleştirilen Irak Devrimi’ne katılmıştır. Bu süreçte şiirleriyle tanınmış bir isim olmuş ve daha sonra Irak monarşisi döneminde bakanlık görevinde bulunmuştur.

Politik Hayata Girişi ve Sürgün Yılları (1970–2003)

Nuri el-Maliki, 1970 yılında İslami Davet Partisi’ne (Hizb al-Da‘wa al-İslāmiyya) katılmıştır. Bu dönem, Baas Partisi’nin 1968 yılındaki darbesinin ardından Irak’ta siyasi partiler üzerindeki baskının arttığı yıllardır. 1978 yılında Irak hükümeti, Davet Partisi üyelerine yönelik geniş çaplı tutuklama kampanyaları başlatmıştır. Nuri el-Maliki, 1979 yılında tutuklanma tehlikesi nedeniyle Suriye’ye kaçmıştır. Aynı yıl Irak yönetimi tarafından gıyabında idam cezasına çarptırılmıştır.

Nuri el-Maliki, 1979 yılında Suriye’ye gitmiştir ve 1982 yılına kadar bu ülkede kalmıştır. Maliki, daha sonra İran’a gitmiş ve 6 yıl İran'da durduktan sonra 1989 yılında yeniden Suriye’ye dönmüş ve burada İslami Davet Partisi’nin Suriye kolunu kurmuştur.

1980’li ve 1990’lı yıllar boyunca Irak muhalefeti içinde faaliyet göstermiştir. Irak muhalefetinin Şam ve diğer bölgelerde düzenlenen konferans ve toplantılarına katılmıştır. Ayrıca, 1990 yılında Irak Muhalefeti Konferansı’nın yürütme komitesinde yer almıştır.

Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesine kadar sürgünde kalmış ve 2003 yılında Irak’a dönmüştür.

Irak’a Dönüşü ve İlk Siyasi Görevler (2003–2006)

Nuri el-Maliki, 2003 Nisan ayında Saddam Hüseyin yönetiminin devrilmesinin ardından Irak’a dönmüştür. Dönüşünden sonra Irak Geçici Yönetim Konseyi’nde görev almıştır. 2003–2004 yılları arasında oluşturulan Geçici Hükümet Konseyi’nin bir üyesi olmuştur. Ayrıca 2004 yılında kurulan Irak Ulusal Meclisi’nde milletvekili olarak yer almıştır.

Bu dönemde De-Baasifikasyon Komisyonu’nda görev yapmıştır. Komisyon, Saddam Hüseyin döneminde Baas Partisi üyesi olan kişilerin kamu görevlerinden uzaklaştırılması sürecini yürütmüştür.

2005 parlamento seçimleri sonrasında Birleşik Irak İttifakı (United Iraqi Alliance) iktidara gelmiştir. Bu ittifakta yer alan İslami Davet Partisi’nin lideri İbrahim Caferi başbakan olmuş, Nuri el-Maliki ise yardımcısı olarak görev almıştır.

Başbakanlık Dönemi (2006–2014)

İlk Dönem (2006–2010)

Nuri el-Maliki, 20 Mayıs 2006 tarihinde Irak başbakanı olarak göreve başlamıştır. Göreve başladığı dönem ülkede mezhep temelli şiddet olaylarının yaşadığı bir dönem olarak bilinmektedir. 2006 yılı Şubat ayında Samarra’daki el-Askeri türbesine yönelik bombalı saldırı sonrasında mezhepler arası çatışmalar yoğunlaşmıştır. Aynı dönemde çeşitli Şii milis gruplar ve Sünni silahlı gruplar arasında karşılıklı saldırılar gerçekleşmiştir.

2007 yılında güvenlik durumunun kısmen iyileşmeye başlamasıyla birlikte Nuri el-Maliki, Sünni bölgeler olarak bilinen Anbar ve Musul vilayetlerine ziyaretlerde bulunmuştur. Aynı dönemde, Sahva (Uyanış) adı verilen Sünni aşiret grupları Irak’ta el-Kaide bağlantılı unsurlara karşı silahlı mücadele başlatmıştır. Bu süreçte hükümet güçleri, Şii lider Mukteda es-Sadr’a bağlı Mehdi Ordusu’na karşı geniş çaplı operasyonlar düzenlemiştir.

İkinci Dönem (2010–2014)

Nuri el-Maliki, 2010 yılında yapılan parlamento seçimleri sonrasında uzun süren müzakerelerin ardından yeniden başbakan olmuştur. İkinci döneminde hükümet, Şii, Sünni ve Kürt partiler arasında yetki paylaşımı görüşmeleri yürütmüştür. 2010 sonrası yıllarda devlet kurumlarının yönetimi konusunda yetki tartışmaları yaşanmıştır.

2014 yılının Haziran ayında IŞİD terör örgütünün Musul kentini ele geçirmesiyle Irak’ta güvenlik durumu bozulmuştur. Aynı yıl 11 Ağustos’ta Cumhurbaşkanı Fuad Masum tarafından Haydar el-İbadi hükümeti kurmakla görevlendirilmiştir. 14 Ağustos 2014 tarihinde Nuri el-Maliki başbakanlık görevinden çekildiğini açıklamıştır.

Başbakanlık Sonrası Dönemi (2014–2026)

Nuri el-Maliki, 2014 yılında başbakanlık görevinden ayrıldıktan sonra Kanun Devleti Koalisyonu (State of Law Coalition) liderliğini sürdürmüştür. Aynı yıl Irak Parlamentosu’nda milletvekili olarak yer almaya devam etmiştir. 2015 yılında Irak Parlamentosu’nda 35 üye ile temsil edilmiştir. Bu dönemde İslami Davet Partisi’ndeki liderlik konumunu da korumuştur.

2025 yılı Kasım ayında Irak’ta yapılan parlamento seçimleri sonrasında Şii partiler arasında hükümet kurma görüşmeleri yürütülmüştür. 24 Ocak 2026 tarihinde Şii partilerden oluşan Koordinasyon Çerçevesi (Coordination Framework) tarafından Nuri el-Maliki başbakan adayı olarak gösterilmiştir. Koordinasyon Çerçevesi, aday gösterme gerekçesi olarak Nuri el-Maliki’nin “siyasi ve idari deneyimini” belirtmiştir.

Nuri el-Maliki, 2003 yılındaki ABD öncülüğündeki işgalin ardından iki dönem başbakanlık yapmış tek Irak başbakanıdır.

Öne Çıkan Siyasal Yapılar ve Görevleri

• İslami Davet Partisi (Hizb al-Da‘wa al-İslāmiyya): Nuri el-Maliki, 1970 yılında İslami Davet Partisi’ne katılmıştır. Partinin Suriye kolunun kuruluşunu 1989 yılında gerçekleştirmiştir. Saddam Hüseyin yönetiminin devrilmesinden sonra parti içinde üst düzey görevlerde bulunmuştur.

• Kanun Devleti Koalisyonu (State of Law Coalition): 2009 yılında Nuri el-Maliki tarafından kurulmuştur. 2010 parlamento seçimlerine bu koalisyonun lideri olarak katılmıştır. 2014 sonrasında da koalisyonun liderliğini sürdürmüştür.

• Şii Koordinasyon Çerçevesi (Coordination Framework): 2026 yılı itibarıyla Nuri el-Maliki, Şii partilerden oluşan bu ittifak içinde yer almıştır. 24 Ocak 2026 tarihinde aynı ittifak tarafından başbakan adayı olarak gösterilmiştir.