Öğrenci Listesi

Öğrenci Listesi (Sırpça: Studentska lista; oy pusulasındaki resmî adıyla Studentska lista – Studenti pobeđuju / "Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanıyor"), Sırbistan’da Kasım 2024’te başlayan üniversite merkezli yolsuzluk karşıtı protestoların içinden doğan ve 25 Ekim 2026 erken genel seçimlerine katılmak üzere Eylül 2026’da kurulan partiler üstü siyasi oluşum ve yurttaş listesidir.^【1】

Geleneksel siyasi parti hiyerarşisini ve tekil liderlik modelini reddeden hareket; ülke genelindeki üniversite öğrencilerinin doğrudan demokrasi usulüyle işleyen genel kurulları (plenum) tarafından yönetilmiş ancak parlamento aday listesini öğrencilerin kendisi yerine siyasi geçmişi bulunmayan akademisyenler, hekimler, hukukçular, ekonomistler, çiftçiler ve kültür-sanat çalışanları oluşturmuştur.^【2】

Hareket, 25 Ekim 2026 tarihinde düzenlenen parlamento seçimlerinde oyların %52,7'sini alarak 250 sandalyeli Sırbistan Ulusal Meclisinde (Narodna skupština) 139 sandalye kazanmış ve tek başına hükûmet kuracak çoğunluğu elde etmiştir.^【3】Bu sonuçla birlikte, Aleksandar Vučić ve Sırbistan İlerleme Partisi'nin (SNS) 2012 yılından bu yana ülkede devam eden 14 yıllık iktidarı sona ermiştir.

^{Eski Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić (}Anadolu Ajansı⁾

Hareketin ortaya çıkışı, 1 Kasım 2024 tarihinde Sırbistan’ın ikinci büyük kenti Novi Sad’daki merkezî tren istasyonunun yeni tadilattan geçmiş beton sundurmasının çökmesi ve olayda 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle başlamıştır.^【4】İstasyon binasının 2021–2024 yılları arasında Çinli devlet şirketleri ve yerel taşeronlar tarafından yürütülen yenileme çalışmalarındaki yüksek maliyetler, denetim eksiklikleri ve ihale sözleşmelerinin ticari sır gerekçesiyle gizli tutulması, kamuoyunda kurumsal yolsuzluk tartışmalarına yol açmıştır.^【5】

Felaketten önce de ülkede Jadar Vadisi’ndeki lityum madenciliği projelerine, seçim usulsüzlüklerine ve genç işsizliğine karşı toplumsal hoşnutsuzluklar birikmiştir.^【6】 2024 sonu itibarıyla Sırbistan’da işsizlerin %30’undan fazlası bir yılı aşkın süredir iş arayan uzun süreli işsizlerden oluşmuş ve öğrenciler eylemlerini "itaat ve sessizliğe değil, bilgi ve emeğe değer veren bir sistem" talebiyle tanımlamıştır.^【7】

22 Kasım 2024’te Belgrad’daki Drama Sanatları Fakültesi öğrencilerinin hayatını kaybedenleri anmak için düzenlediği 15 dakikalık sessiz nöbet sırasında saldırıya uğramasının ardından öğrenciler, fakülte binalarını işgal ederek ders boykotu ve blokaj eylemleri başlatmıştır. Kısa sürede Belgrad, Novi Sad, Niş ve Kragujevac’taki devlet üniversitelerine blokajlarda öğrenciler; tren istasyonu tadilatına ilişkin tüm belgelerin yayımlanmasını, sorumluların ve göstericilere saldıranların yargılanmasını, gözaltına alınan eylemcilerin serbest bırakılmasını ve yükseköğretim bütçesinin %20 artırılmasını talep etmiştir.^【8】

Öğrencilerin kentler ve köyler arasında düzenlediği yürüyüşlerle öğretmenler, çiftçiler, sendikalar, avukatlar ve yargı mensupları da harekete katılmıştır. 22 Aralık 2024’te Belgrad’daki Slavija Meydanı’nda yaklaşık 100.000 kişinin katıldığı gösteriyi, 15 Mart 2025’te başkentte 275.000 ila 325.000 kişinin bir araya geldiği ülke tarihinin en kalabalık mitingi izlemiştir.^【9】Gösterilerin yarattığı baskı sonucunda Ocak 2025’te Başbakan Miloš Vučević ve Novi Sad Belediye Başkanı istifa etmiş; Nisan 2025’te Đuro Macut başkanlığında yeni bir hükûmet kurulmuşsa da taleplerin yerine getirilmediğini belirten öğrenci kurulları eylemleri sürdürmüştür.^【10】

^{Sırbistan'daki Seçimlerin Ardından Belgrad'da Kutlamalar (}Anadolu Ajansı⁾

Sokak gösterilerinin tek başına dönüşüm sağlamaya yetmeyeceği tartışmalarının ardından öğrenci hareketi, 5 Mayıs 2025 tarihinde Sırbistan Anayasası’nın 109. maddesi uyarınca Ulusal Meclis'in feshedilmesini ve erken genel seçime gidilmesini talep etmiştir.^【11】Yaklaşık iki yıl süren eylemlerin ardından Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić’in Eylül 2026’da parlamentoyu feshederek 25 Ekim 2026 için erken seçim kararı alması üzerine öğrenciler, seçmen imzalarını Cumhuriyet Seçim Komisyonu'na (RIK) teslim etmiş ve komisyon altı gün sonra "Öğrenci Listesi"nin seçime katılmasını resmî olarak onaylamıştır.^【12】

Öğrenci Listesi, Sırbistan seçim mevzuatına göre geleneksel bir siyasi parti olarak değil "yurttaş grubu" statüsünde teşkilatlanmıştır.^【3】Hareketin kimliği, iç işleyiş kuralları ve aday belirleme yöntemi şu esaslar üzerine kurulmuştur:

^{Öğrenci Protestoları (}Anadolu Ajansı⁾

• Lidersiz Örgütlenme ve Plenum Modeli: Hareket, kişi kültünü önlemek ve devlet aygıtının veya hükümet yanlısı medyanın tekil liderleri hedef alarak hareketi yıpratmasını engellemek amacıyla merkezî liderliği reddetmiştir.^【13】Karar alma organı olarak, 2009 yılında Zagreb Üniversitesi Felsefe Fakültesi öğrencilerinin hazırladığı Blokadna kuharica (İşgal Rehberi) adlı kılavuzdaki şablona dayanan "plenum" (öğrenci genel kurulları) sistemi uygulanmıştır. "Plenum nasıl karar verirse!" anlayışıyla her fakültede kurulan ve yalnızca o fakültenin öğrenci kimliğine sahip kişilerin katılabildiği bu kurullarda kararlar, doğrudan demokrasi yöntemiyle alınmıştır. Moderatörlerin konumlarını tekelleştirmesinin yasak olduğu toplantılarda, her öğrencinin eşit söz ve oy hakkı bulunması nedeniyle gündem maddeleri genellikle 20 dakikayla, konuşma süreleri ise 2 dakika konuşma ve 1 dakika yanıt süresiyle sınırlandırılmıştır. Müzakerelerin kesintisiz ilerlemesi için toplantılarda sessiz bir jest dili geliştirilmiş; kolların "X" biçiminde çapraz yapılması konuşmacıya itiraz edildiğini, işaret dilindeki alkış hareketi ise görüşün onaylandığını göstermek üzere kullanılmıştır.^【14】
• Aday Seçim Yönergesi: Öğrenci kurulları tarafından Haziran 2025’te taslağı hazırlanan ve Eylül 2025’te yürürlüğe konulan iç tüzük çerçevesinde, 250 kişilik milletvekili listesi için katı kurallar getirilmiştir:
• 1. Hareketin kişisel siyasi kariyer aracı olarak kullanılmasını engellemek amacıyla, 2024–2025 akademik yılında kayıtlı olan veya kaydını donduran hiçbir üniversite öğrencisi listeye alınmamıştır.
  2. İktidardaki SNS koalisyonunu oluşturan 20 partiden herhangi birine, geçmişte üye olan kişiler ile mevcut muhalefet partilerinde üst düzey görev almış veya daha önce yasama ve yürütme organlarında bulunmuş siyasetçiler aday gösterilmemiştir.^【15】
  3. Sırbistan’da 250 milletvekilinin tamamı ülke genelini kapsayan tek bir seçim çevresinden seçildiği için, her üniversite merkezinin listedeki aday sayısı, o kentteki öğrenci nüfusuna oranla belirlenmiş ve liste sıralamasına eşit aralıklarla dağıtılmıştır. Fakülte kurullarına adayları inceleme ve veto etme yetkisi tanınmış; Ağustos ve Eylül 2026’daki oylamalarda 38 asil ve yedek aday ile Belgrad Üniversitesi Rektörü Vladan Đokić öğrenci meclislerinin salt çoğunluk vetosuyla listeden çıkarılmıştır.
  4. Listenin birinci sırasına Novi Sad Üniversitesinden kardiyolog Prof. Dr. Ilija Srdanović yerleştirilmiştir.^【16】Listede ayrıca doktorlar, avukatlar, çiftçiler, oyuncular ve eski sporcular yer almıştır.

^{Öğrenci Listesi'nin İlk Sırasında Yer Alan Ilija Srdanović Oy Kullanırken (}Anadolu Ajansı⁾

Öğrenci Listesi’nin Haziran 2025’te ilan ettiği ve 2026 seçim kampanyasında savunduğu program; "devlet ele geçirilmesini" sonlandırmak, hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek ve sosyal refahı artırmak üzerine odaklanmıştır:^【17】

1. Yolsuzlukla Mücadele ve Yargı Reformu: Yargı ve savcılık organlarının yürütmenin etkisinden kurtarılması, doğrudan savcılığa bağlı bağımsız bir "Özel Savcılık Polisi" biriminin kurulması ve İçişleri Bakanlığında protestoculara yönelik hukuk dışı müdahalelerde bulunan veya organize suçla bağlantılı olan yetkililerin görevden alınması hedeflenmiştir. Ayrıca kamu görevlilerinin mal varlıklarının kaynağını inceleyecek bir "Mal Varlığı Kökeni Yasası" çıkarılarak yasa dışı edinilen servetin devlet bütçesine iade edilmesi ve büyük altyapı ihalelerinin kamu denetimine açılması öngörülmüştür.
2. Medya ve Seçim Düzeni: Elektronik Medya Düzenleme Kurulunun (REM) bağımsızlaştırılması, kamu yayıncısı RTS’nin siyasi denetimden çıkarılması, kamu iktisadi teşebbüslerine partizan yönetici atamalarının durdurulması ve seçmen kütüklerinin denetlenmesi programa alınmıştır.
3. Ekonomi, Eğitim ve Sosyal Politikalar: Yükseköğretim kurumlarının özerkliğinin korunması, bilimsel araştırmalara ayrılan fonların artırılması, genç göçünü önlemek amacıyla genç çiftler, öğretmenler ve sağlık çalışanları için sosyal konut projelerinin başlatılması, ücretsiz okul ders kitapları sağlanması ve ilaç fiyatlarının devlet tarafından sübvanse edilmesi vaat edilmiştir.
4. Dış Politika ve Güvenlik Yaklaşımı: Hareket, geniş seçmen tabanını bir arada tutmak amacıyla Avrupa Birliği ve Rusya ile ilişkiler gibi kutuplaştırıcı dış politika başlıklarını kampanya sürecinde geri planda tutmuştur.^【18】Bununla birlikte liste adayları, Sırbistan’ın Ukrayna dahil olmak üzere çatışma bölgelerine doğrudan veya Batılı aracılar üzerinden silah ve mühimmat ihracatını tamamen durduracağını açıklamıştır.^【19】Kosova konusunda ise "Kosova Sırbistan’ın ayrılmaz parçasıdır" ilkesini koruyan hareket, Kosova’yı geçici olarak işgal edilmiş bir bölge olarak tanımlamış; Priştine yönetimiyle enerji, araç plakaları ve dinar kullanımı üzerine yapılan önceki mutabakatlara karşı çıkarak bölgedeki Sırp toplumu için özerklik ve barışçıl diplomatik diyalog savunusunda bulunmuştur.^【20】

25 Ekim 2026 seçimleri öncesinde Sırbistan’daki geleneksel demokratik muhalefet partilerinin toplam desteği gerilerken, birçok muhalefet partisi oyların bölünmemesi için seçim yarışından çekilmiş ve sandık kurullarındaki gözlemci haklarını Öğrenci Listesi’ne devretmiştir. Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić ise başbakanlık görevine geçmek ve SNS liderliğindeki "Birleşik Sırbistan" (Ujedinjena Srbija) listesinin başında seçime girmek üzere Eylül 2026 sonunda cumhurbaşkanlığından istifa etmiştir.^【21】

^{Sırbistan Seçim Sonuçları (}Anadolu Ajansı⁾

25 Ekim 2026 Pazar günü yapılan seçimlerde katılım oranı sandıkların kapanmasıyla birlikte yaklaşık %70 seviyesine ulaşarak 1992’den bu yana kaydedilen en yüksek düzeye çıkmıştır.^【22】 Seçim sonuçları şu şekilde gerçekleşmiştir:

• Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanıyor: Yaklaşık 2,2 milyon oy alarak 250 sandalyeli parlamentoda 138 ila 141 milletvekilliği kazanmıştır.^【23】
• Aleksandar Vučić – Birleşik Sırbistan (SNS Koalisyonu): Yaklaşık 1,72 milyon oy alarak 103 ila 105 milletvekilliği elde etmiştir.^【24】

Seçim gecesi SNS genel merkezinde açıklama yapan Aleksandar Vučić, seçimleri kaybettiklerini kabul etmiş; ancak yenilgiyi "Avrupa ülkeleri ve Amerikan derin devletinin desteklediği bir devrim" olarak nitelendirmiştir.^【25】

Uluslararası alanda Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve AB Genişlemeden Sorumlu Komiseri Marta Kos, Öğrenci Listesi’ni tebrik ederek hukukun üstünlüğü ve medya özgürlüğü reformlarında yeni hükûmetle çalışmaya hazır olduklarını açıklamıştır. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise Rusya ile iş birliğinin Sırbistan’ın çıkarına olduğunu yeni yönetimin anlayacağını umduklarını belirtmiştir. Ayrıca Macaristan Başbakanı Péter Magyar da hareketi tebrik etmiştir.^【26】