Oktay Sinanoğlu, 25 Şubat 1935’te İtalya’nın Bari kentinde doğmuş, kimya mühendisliği ve akademik alandaki çalışmalarıyla dünya çapında tanınmış bir bilim insanıdır. Kimya, moleküler biyofizik, biyokimya ve matematik gibi alanlarda dersler vermiştir. 1975 yılında, özel bir yasa ile Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk ve tek "Cumhuriyet Profesörü" unvanını almıştır. Akademik başarılarının yanı sıra, Türk dili ve eğitimi konusundaki görüşleriyle de Türkiye’de geniş yankı uyandırmıştır.

Hayatı ve Eğitimi

Sinanoğlu’nun babası Nüzhet Haşim Sinanoğlu, İtalya'nın Bari kentinde başkonsolos olarak görev yapıyordu. 1939 yılında, II. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla birlikte ailesiyle Türkiye’ye döndü.

1953 yılında TED Ankara Yenişehir Lisesi’nden birincilikle mezun olan Sinanoğlu, aynı yıl bir okul bursu ile ABD’ye gitti. 1956’da, Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley’den kimya mühendisliği lisans derecesiyle mezun oldu. Ardından 1957’de, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde (MIT) yüksek lisansını tamamladı ve Sloan Ödülü’ne layık görüldü.

1958-1959 yılları arasında doçentlik tezini tamamladıktan sonra, Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley’de teorik kimya alanında doktora yaptı. Doktora sürecinde Kenneth Pitzer danışmanlığında çalıştı.

Akademik Kariyeri

1960 yılında, Yale Üniversitesi'nde öğretim üyesi olarak akademik kariyerine başladı. 1 Temmuz 1963’te, kimya alanında tam profesörlük unvanı aldı ve 20. yüzyılda Yale’de bu unvana en genç yaşta sahip olan öğretim üyesi oldu. Daha sonra, Yale’in son 100 yılında tam profesör olan en genç ikinci akademisyen, 300 yıllık tarihinde ise üçüncü en genç profesör olduğu belirtildi.

1964 yılında, Yale Üniversitesi'nde teorik kimya bölümünü kurdu. Akademik kariyeri boyunca:

• 1961’de, atom ve moleküllerin çok-elektron teorisini,
• 1964’te, çözgeniter teorisini,
• 1974’te, kimyasal tepkime mekanizmaları teorisini,
• 1981’de, mikrotermodinamiği,
• 1983’te, değerlik kabuğu etkileşim teorisini geliştirdi.^【1】 

1988 yılında, laboratuvar ortamında birleştirilecek kimyasalların nasıl tepkime vereceğini öngörmek için kendi geliştirdiği matematiksel modellere dayanan ve "Sinanoğlu İndirgemesi" olarak adlandırılan yöntemini yayımladı. 

37 yıl boyunca Yale Üniversitesi’nde görev yapan Sinanoğlu, 1997’de emekliye ayrıldı. Yale’deki çalışmaları sırasında, çeşitli Türk üniversitelerine, TÜBİTAK’a ve Japonya Bilimi Geliştirme Derneği’ne (JSPS) danışmanlık yaptı. 1962’de, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) tarafından danışman profesör unvanı verildi. 1975’te, özel bir yasayla Türkiye Cumhuriyeti Profesörü unvanı aldı.^【2】 

Sinanoğlu, 1966’da TÜBİTAK Bilim Ödülü’nü, 1973’te Alexander von Humboldt Araştırma Ödülü’nü ve 1975’te Japonya’nın Uluslararası Üstün Bilim İnsanı Ödülü’nü kazandı. 1973 yılında, "fahri büyükelçi" olarak Japonya’ya gönderildi. Kendisi, iki kez Nobel Kimya Ödülü’ne aday gösterildiğini ifade etmiştir. 

Yale’den ayrıldıktan sonra Yıldız Teknik Üniversitesi’ne profesör olarak atandı ve 2002 yılına kadar burada çalışmalarını sürdürdü.

Bilimsel Katkıları ve Çalışmaları

Sinanoğlu, kuantum mekaniği ve teorik kimya alanında önemli çalışmalar yaptı. Paul Dirac’ın üzerinde çalışıp çözemediği, Hilbert uzayının topolojisi ve yüksek simetrileri konusundaki problemi çözdü. Ayrıca çok sayıda bilimsel kitap ve makale yayımladı.

Bunun yanı sıra, "Hedef Türkiye" ve "Bye Bye Türkçe" (2005) gibi eserleriyle Türkiye’de dil bilinci ve kültürel kimlik konularında da etkili oldu.

Türkçe ile İlgili Görüşleri ve Çalışmaları

Oktay Sinanoğlu, Türkiye'de bulunduğu dönemde bilimsel çalışmalarının yanı sıra, Türk dili ve kültürüne dair fikirleriyle de dikkat çekti. Türkçenin yabancı dillerin etkisi altında kaldığını ve giderek yozlaştığını savunarak, Türkçenin bilim ve eğitim dili olarak güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Sinanoğlu’na göre, eğitim dili mutlaka Türkçe olmalı, ancak yabancı diller destekleyici bir şekilde öğretilmeliydi. Özellikle üniversitelerde tamamen yabancı dille eğitim verilmesine karşı çıkarak, bunun bilimsel gelişmeyi değil, batılı ülkelere bağımlılığı artırdığını ifade etti.

Dil konusundaki görüşlerini "Bye Bye Türkçe" adlı kitabında topladı. Bu kitapta, Türkçenin zaman içinde yabancı kelimelerle dolarak kimliğini kaybettiğini savundu ve bazı yabancı kökenli kelimelere karşılıklar önerdi. Ayrıca, Türkçe ve Japonca arasında köken bakımından bir akrabalık olabileceği tezini ortaya attı.

Sinanoğlu, dilin sadece bir iletişim aracı değil, milli kimliğin ve bağımsızlığın temel unsurlarından biri olduğunu belirterek, Türk halkını Türkçeye sahip çıkmaya çağırdı.

"Yabancı Dilden Türkçeye Geçirilebilecek Kelimeler İçin Türkçe Öneriler" tablosu. (Kaynak: Oktay Sinanoğlu - "Türk Aynştaynı Oktay Sinanoğlu")

Kişisel Hayatı ve Ölümü

21 Aralık 1963’te, Yale Üniversitesi öğrencilerinden Paula Armbruster ile evlendi. Düğün, Branford College Şapeli’nde gerçekleştirildi. Daha sonra boşandı ve Dilek Sinanoğlu ile evlendi. Bu evlilikten ikiz çocukları oldu.

19 Nisan 2015’te, Florida, Miami’de yaşamını yitirdi. Ünlü sanatçı Esin Afşar’ın ağabeyiydi. Cenazesi, annesi Rüveyde Sinanoğlu ve kız kardeşi Esin Afşar Aral’ın yanına, Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi. ^【3】 

Kaleme Aldığı Kitaplar

Akademik Kitaplar

• Modern Quantum Chemistry: Istanbul Lectures (Academic Press, 1965)
• Sigma Molecular Orbital Theory (Yale Press, 1970)
• Three Approaches to Electron Correlation in Atoms and Molecules (with K. Brueckner, Yale Press, 1971)
• New Directions in Atomic Physics (with E. Condon, Yale Press, 1971)

Diğer Kitaplar

• Göçmen Hamamı (ISBN 9786054569014)
• 2050'ye 5 Kala Dünyanın 105 Yıllık Tarihi (ISBN 9944090674)
• İlerisi İçin (ISBN 9944090611, ISBN 9944090612)
• Türkçe Giderse Türkiye Gider (ISBN 9944090605)
• Bye Bye Türkçe / Bir Nev-York Rüyası (ISBN 9752977634, ISBN 9752977631)
• Büyük Uyanış (ISBN 975841027X, ISBN 9752977669)
• Hedef Türkiye (ISBN 9758410229, ISBN 9752977648)
• Ne Yapmalı / Yeniden Diriliş ve Kurtuluş İçin (ISBN 9752977626)
• Yeni Bilim Ufukları I (ISBN 9789944090)
• Yeni Bilim Ufukları 2 - Yeni Bir Matematik Kuramı ve Onunla Bazı Fizik Kimya İlkelerinin Bulunması (ISBN 9789789944095)
• Yeni Bilim Ufukları 3 - Hayatın Örgüsü Elli Yıllık Biyolojinin Temellerini Sarsan Sorular (ISBN 9944090681)
• Açıklamalı Fizik, Kimya, Matematik Ana Terimleri Sözlüğü (ISBN 9789751619679)