Oltu Rus Kilisesi

Oltu Rus Kilisesi, Erzurum’un Oltu ilçesinde yer alan ve Rus hâkimiyeti döneminde inşa edilmiş bir kilisedir. Yapının üzerinde kitabe bulunmamakla birlikte, Yapı çoğunlukla 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasına, özellikle 1885-1890 yıllarına tarihlendirilmekle birlikte, bazı akademik çalışmalarda mevcut kilisenin 20. yüzyıl başında Rus alay kiliseleri projesi kapsamında, 1908-1909 civarında inşa edilmiş olabileceği ileri sürülmektedir.

Tarihçe

Oltu, tarih boyunca Erzincan, Erzurum ve Kars güzergâhı üzerinde yer alması nedeniyle stratejik bir konuma sahip olmuştur. Ticaret, konaklama ve tedarik açısından önemli bir merkez olan ilçe, özellikle Karadeniz Bölgesi ile iç kesimler arasında bir geçiş noktası işlevi görmüştür. Bu konumu nedeniyle farklı dönemlerde çeşitli siyasi güçlerin hâkimiyetine girmiştir.

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Oltu, savaş tazminatı kapsamında Rusların elinde kalmış ve 1917 yılına kadar Kars’a bağlı olarak yönetilmiştir. Bu dönemde Ruslar, bölgede çeşitli imar faaliyetlerinde bulunmuş; Oltu Rus Kilisesi de bu süreçte inşa edilen dini yapılardan biri olmuştur. Yapının üzerinde inşa tarihini gösteren herhangi bir kitabe bulunmadığından, tarihlendirme konusunda farklı görüşler vardır.

Genel kabul gören bilgilere göre kilise, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında, 1885-1890 yılları arasında Ruslar tarafından inşa edilmiştir. Bazı kaynaklarda ise mevcut yapının, Rus mimar Fyodor Mihayloviç Verjbitskiy tarafından geliştirilen alay kiliseleri projesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir. Bu görüşe göre günümüzdeki kilise, 19. yüzyıl sonundan ziyade 20. yüzyıl başlarında, özellikle 1908-1909 yılları civarında inşa edilmiş veya kutsanmış olmalıdır.

Mimari Özellikler

Oltu Rus Kilisesi (T.C. Erzurum Valiliği)

Oltu Rus Kilisesi, yaklaşık 32 x 15 metre ölçülerinde dikdörtgen planlı bir yapıdır. Yapı, dikdörtgen ayaklar tarafından taşınan kiborion tarzında bir kubbe ile örtülüdür. Kubbenin iki yanında dikdörtgen planlı mekânlar yer almaktadır.

Kuzey ve güney cepheleri nispeten kısa tutulmuş, batı cephesinin ortasında ise süslemeli, yuvarlak kemerli ve hafif dışa taşkın giriş kapıları yerleştirilmiştir. Bu giriş düzeni ile doğudaki apsisin yükseltilmesi, yapının üst örtüsünde haç planının daha belirgin hale gelmesini sağlamaktadır.

Restorasyon ve Güncel Durum

Oltu Rus Kilisesi’nin restorasyonu, yerel yönetimlerin girişimi ve Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı’nın desteğiyle başlatılan proje kapsamında 2019 yılında başlamıştır. Çalışmalar dört yıl sürmüş ve 2023 yılında tamamlanmıştır. Yapı, restorasyon sonrasında turizme kazandırılmak üzere hazır hale getirilmiştir.

Konum ve Ulaşım

Kilise, Erzurum ilinin Oltu ilçe merkezinde, Yusuf Ziya Bey Mahallesi’nde yer almaktadır. Erzurum şehir merkezine yaklaşık 117 kilometre uzaklıktadır. Ulaşım, Erzurum merkezde bulunan Batı Semt Garajı’ndan hareket eden Oltu ilçesi toplu taşıma araçları ile sağlanabilmektedir.