Oltu Taşı

Oltu Taşı, Erzurum’un Oltu ilçesinde çıkarılan ve "Siyah Kehribar" olarak da bilinen değerli bir madendir. Sedimenter teşekküller içerisinde oluşan bu taş, Neojen yaşlı birimlerde 70-80 cm kalınlığındaki marıngrozu tabakası içerisinde birkaç cm kalınlığında mercekler halinde bulunur. Marın ve killerden oluşan bu mercekler, tektonik hareketler sonucu kırılmalar göstermiştir. Oltu Taşı, genellikle siyah renkte olup nadiren kahverengi, gri ve yeşilimsi tonlarda da görülebilir. Çıkarıldığı anda yumuşak olan bu taş, hava ile temas ettiğinde sertleşir. İşlenmesi kolay olan bu özellik, onu süs eşyası yapımında eşsiz kılar.

Fiziksel ve Kimyasal Özellikler

Oltu Taşı'nın en dikkat çekici özelliklerinden biri, yer altından çıkarıldığında yumuşak, hava ile temas ettiğinde ise sertleşen yapısıdır. Bu özelliği sayesinde, usta ellerde rahatlıkla işlenebilir ve şekillendirilebilir. Oltu Taşı, sürtünme ile elektriklenir ve hafif cisimleri çeker. Bu nedenle, tarih boyunca mistik anlamlar yüklenmiş ve bazı kültürlerde nazara karşı koruyucu bir obje olarak kabul edilmiştir. Mors sertlik cetveline göre sertliği 3, özgül ağırlığı 1,26'dır.

Kimyasal olarak %77,95 karbon içeren Oltu Taşı, 8064 kcal/kg'lik bir kalorifik değere sahiptir. Ayrıca kristal yapısı amorftur ve kimyasal formülü C (karbon) olarak belirtilmiştir. Hava gazına tutulduğunda alev alarak yanar ve sürtünme ile elektriklenir. Yanma esnasında ortaya çıkan is, tarihsel süreçte mürekkep yapımında kullanılmıştır. Ayrıca, taşın parlatıldığında yüksek bir parlaklık kazanması, takı ve aksesuar yapımında tercih edilmesinin başlıca sebeplerindendir.

Çıkarılması ve İşlenmesi

Oltu Taşı, yer altındaki "galeri" adı verilen küçük ocaklardan insan gücüyle çıkarılır. Çıkarıldıktan sonra taş, sertleşmemesi için toprak altında muhafaza edilir. Kullanılacağı zaman toprağın altından çıkarılarak ustalar tarafından büyük bir özenle işlenir. Oltu Taşı'nın çıkarılması oldukça zahmetlidir ve genellikle elle kazılarak yapılır. Galeri tipi ocaklardan çıkarılan taşlar, yüzeylerinin çatlamaması ve hava ile temas etmemesi için özenle korunur.

İşleme sürecinde taşın yüzeyinin pürüzsüz olması için cilalama işlemi uygulanır. Bu işlemde polisaj makinesi, odun kömürü, tebeşir, yağ ve bez gibi malzemeler kullanılır. Polisaj işlemi sırasında taşın yüzeyi pürüzsüz hale getirilir ve doğal parlaklığı ortaya çıkar. Cilalanan Oltu Taşı, estetik bir görünüm kazanır.

İşleme sırasında taşın içindeki yabancı maddeler ve çatlaklar da büyük bir ustalıkla ayıklanır. Oltu Taşı, keser yardımıyla ağaç kütük üzerinde küçük prizmatik şekillerde kırılır ve yontulur. Bu aşamada mümkün olduğunca az fire verilmesine dikkat edilir. Parlatma işlemi ise genellikle polisaj makineleri ile gerçekleştirilir ve taşın yüzeyi son derece parlak bir hal alır.

Kullanım Alanları

Oltu Taşı, tespih, takı ve süs eşyalarının yapımında geniş bir kullanım alanına sahiptir. Özellikle tespih üretiminde, taşın pürüzsüz ve parlak yapısı tercih edilir. Oltu Taşı’ndan yapılan tespihler, elde tutuş kolaylığı ve hoş dokunuş hissi sağlar. Ayrıca kolyeler, yüzükler, küpeler, bilezikler ve çeşitli süs eşyalarında da yaygın olarak kullanılmaktadır. Bunun yanı sıra bazı geleneksel Anadolu motifleri ile işlenerek sanatsal eserler ve hediyelik eşyalar da üretilmektedir. Erzurum’a özgü bu taş hem yerel halkın geçim kaynağı hem de kültürel bir simge olarak önem taşır.

Coğrafi İşaret ve Koruma

Oltu Taşı, 27 Kasım 2015 tarihinde "Mahreç İşareti" olarak tescillenmiştir. Erzurum Oltu Ticaret ve Sanayi Odası tarafından yapılan tescil işlemiyle, bu taşın coğrafi sınırları Erzurum ili Oltu ilçesi olarak belirlenmiştir. Bu işaret, Oltu Taşı'nın yalnızca bu bölgeden çıkarılmasını ve orijinal özelliklerinin korunmasını garanti altına alır. Coğrafi işaret hem ürünün kalitesini korumakta hem de üreticilerin emeğinin karşılığını almasını sağlamaktadır. Denetimler, Oltu Ticaret ve Sanayi Odası'nın koordinasyonunda ve Atatürk Üniversitesi Oltu Meslek Yüksekokulu'nun katkılarıyla düzenli olarak gerçekleştirilmektedir.