Olympos Antik Kenti

Olympos Antik Kenti, Antalya'nın güney sahillerinde, Likya Birliği’ne bağlı bir liman yerleşimi olarak bilinmektedir. Kent, doğudan batıya uzanan bir akarsuyun her iki yakasına yayılmıştır. Antik dönemde nehir yatağı bir kanal içine alınarak her iki yakası da iskele olarak kullanılmış, taş bir köprü ile birbirine bağlanmıştır. Roma ve Bizans dönemlerinde çeşitli onarımlar görmüş yapıları günümüze ulaşmıştır. Kaptan Eudomus’un Lahdi, İyon düzeninde bir tapınak, tiyatro, hamamlar ve bazilika, kentin dikkat çeken kalıntıları arasındadır. 

Tarihçe

Olympos Antik Kenti’nin kesin kuruluş tarihi bilinmemektedir. Ancak, MÖ 167-168 yıllarında basılan Likya Birliği sikkelerinde adının geçmesi, bu dönemde önemli bir yerleşim olduğunu göstermektedir. Likya Birliği içinde üç oy hakkına sahip altı şehirden biri olarak bölgenin doğusunu temsil etmiştir. Helenistik Dönem’de gelişen kent, stratejik limanı sayesinde ticaret ve denizcilik açısından önemli bir konumda yer almıştır.

MÖ 2. yüzyılın sonlarına doğru Olympos, Kilikyalı korsanların kontrolüne geçmiştir. Özellikle Zeniketes adlı korsan lideri, kenti bir üs hâline getirmiştir. Korsanların bölgedeki faaliyetleri, Roma’nın dikkatini çekmiş ve MÖ 78 yılında Roma konsülü Servilius İsauricus tarafından düzenlenen seferle kent korsanlardan temizlenmiştir. Ardından Olympos, Roma topraklarına katılarak bir süre ager publicus (kamusal arazi) statüsünde kalmıştır.

MS 43 yılında İmparator Claudius döneminde Likya ve Pamphylia eyaletine dahil edilerek yeniden yapılandırılmıştır. Roma hâkimiyetiyle birlikte kent, önemli bir imar sürecine girmiştir. Roma Dönemi’nde limanı, tiyatrosu, tapınağı, hamamları ve yolları yeniden inşa edilerek şehrin çehresi değişmiştir.

MS 2. yüzyılda kent büyük bir gelişim göstererek anıtsal yapılarla donatılmıştır. İmparator Hadrian’ın MS 130 yılındaki ziyareti, kentin Roma tarafından önemsendiğinin göstergesidir. Bu dönemde, İyon düzenindeki tapınak ve büyük kamu yapıları inşa edilmiştir. MS 4. yüzyıldan itibaren Olympos, Erken Hristiyanlık Dönemi’nde piskoposluk merkezi hâline gelmiş ve dini açıdan önem kazanmıştır. MS 5. yüzyılda Efes ve İstanbul konsüllerine katıldığı kayıt altına alınmıştır. Ancak, aynı dönemde yeniden korsan saldırılarına maruz kalmıştır.

11. ve 12. yüzyıllarda Venedikli ve Cenevizli tüccarların bölgedeki ticari faaliyetleri sürmüş, ancak 16. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun deniz hâkimiyetini sağlamasıyla ticari rolünü kaybetmiştir. Zamanla terk edilen kent, doğanın içinde kaybolmuş ve günümüzde arkeolojik bir örenyeri olarak ziyaretçilerini ağırlamaktadır.

Yapılar

Olympos Antik Kenti, Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerine ait çeşitli yapılarıyla dikkat çekmektedir. Kentin mimari yapıları genellikle doğudan batıya doğru akan Olympos Çayı’nın iki yakasına yayılmıştır. Antik dönemde bu çayın bir kanal içine alınarak iskele olarak kullanıldığı, iki yakasının ise bir taş köprü ile birbirine bağlandığı bilinmektedir.

Tapınak Kapısı

Olympos Antik Kenti'ndeki tapınak kapısı, Roma İmparatoru Marcus Aurelius (MS 172-173) adına inşa edilen küçük bir İyon düzenindeki tapınağa aittir. Olympos Çayı’nın 150 metre batısında yer alan bu yapı, Roma Dönemi’ne tarihlenmektedir.

Kapının önünde yer alan bir heykel kaidesi, bu alanın Marcus Aurelius’a adandığını doğrulamaktadır. Tapınak, Olympos’un dinsel ve kültürel yapılarından biri olarak kabul edilir. Kapının bulunduğu bölge, kentin önemli noktalarından biri olup çevresinde başka anıtsal yapılar ve mezarları da bulundurur.

Tiyatro

Olympos Antik Kenti'ndeki tiyatro, güney kıyıda, Olympos Çayı’na yakın bir konumda yer almaktadır. Helenistik Dönem’de inşa edilen yapı, Roma Dönemi’nde onarılarak yeniden kullanılmıştır. Küçük ölçekli bir tiyatro olan bu yapı, günümüzde oldukça harap bir durumdadır. Giriş bölümünün bir kısmı sağlam şekilde günümüze ulaşmıştır.

Tiyatronun bulunduğu alan, Olympos’un sosyal ve kültürel etkinliklerine ev sahipliği yapmıştır. MS 2. yüzyılda kentin yeniden imar edilmesiyle tiyatro da Roma mimari özelliklerine uygun şekilde yenilenmiştir. Bizans Dönemi’nden itibaren kullanımı azalmış, zamanla tahribata uğramıştır.

Hamamlar ve Bazilikalar

Olympos Antik Kenti'ndeki hamam yapıları Roma ve Bizans dönemlerine tarihlenmektedir. Kentin güney kısmında yer alan büyük hamam, MS 1. yüzyılda inşa edilmiştir. Roma Dönemi’nde kentsel gelişimin bir parçası olarak inşa edilen bu yapı, sosyal ve kültürel hayatın önemli merkezlerinden biri olmuştur. Hamam, sıcaklık (caldarium), ılıklık (tepidarium) ve soğukluk (frigidarium) gibi bölümlerden oluşmaktadır. Zaman içinde çeşitli onarımlar geçiren yapı, Bizans Dönemi’nde de kullanılmaya devam etmiştir.

Bazilikalar, Olympos’un Erken Hristiyanlık Dönemi’nde piskoposluk merkezi hâline gelmesiyle inşa edilmiştir. Kentin farklı noktalarında yer alan bazilikalar, özellikle Bizans Dönemi’nde önem kazanmıştır. Bazilikaların iç duvarlarında fresk izlerine rastlanmaktadır. Olympos’taki en dikkat çekici bazilikalardan biri, iç duvarları fresklerle süslenmiş bir Bizans kilisesidir. Bu yapı, Hristiyanlık döneminde kentin dini merkezi olarak işlev görmüştür.

Kaptan Eudomus’un Lahdi

Kaptan Eudomus’un Lahdi, Olympos Antik Kenti’nin en dikkat çekici arkeolojik buluntularından biridir. Olympos Çayı’nın hemen yanında, kayalık bir oyuk içerisinde yer almaktadır. Lahit, duygusal bir ithaf yazıtı ve üzerindeki gemi kabartmasıyla önem taşımaktadır. Yazıtta Kaptan Eudomus’un adı geçmekte, uzun kenarındaki kabartmada ise kaptanın gemisinin tasviri yer almaktadır.

Bu lahit, Olympos’un denizcilik geleneğini ve liman kenti kimliğini yansıtan en önemli eserlerden biri olarak kabul edilmektedir. Roma Dönemi’ne tarihlenen bu mezar, bir denizcinin anısını yaşatmak amacıyla özenle hazırlanmıştır. Antalya Müzesi tarafından yürütülen kazılar sonucunda gün yüzüne çıkarılmış ve arkeoloji dünyasına kazandırılmıştır.

Nekropol Alanları ve Mezarlar

Kentte iki büyük nekropol alanı bulunmaktadır. Kuzey Nekropolü, Roma ve Erken Bizans dönemlerinde yoğun şekilde kullanılmış olup burada Marcus Aurelius Arkhepolis’in anıtsal mezarı ve Antimachus’un lahdi gibi önemli yapılar yer almaktadır. Doğu Nekropolü ise Akropolis Tepesi’nin eteklerine yayılmıştır ve burada gemi kaptanlarına ait lahitler bulunmaktadır.

Köprü ve Liman

Olympos Antik Kenti'ni ikiye bölen nehir üzerine antik dönemde bir taş köprü inşa edilmiştir. Günümüzde köprünün yalnızca bir ayağı ayakta kalmıştır. Kentin denizle bağlantısını sağlayan limanı ise Roma Dönemi'nde yeniden düzenlenmiş ve ticaret için önemli bir merkez hâline getirilmiştir.

Yanartaş (Chimaera) ve Hephaistos Kült Alanı

Olympos’un birkaç kilometre güneybatısında yer alan Yanartaş, mitolojik Chimaera efsanesiyle özdeşleşmiş doğal bir oluşumdur. Sürekli olarak yanan gaz çıkışları nedeniyle burası antik dönemde demirci tanrı Hephaistos’un kült merkezi olarak kabul edilmiştir. Alanın çevresinde antik dönemlere ait kutsal yol ve adak yapıları bulunmuştur.

Likya Yolu

Likya Yolu, Olympos Antik Kenti’nden geçen ve Türkiye’nin en önemli uzun mesafe yürüyüş rotalarından biri olarak kabul edilen tarihi bir güzergahtır. Fethiye’den başlayıp Antalya’ya kadar uzanan bu yol, yaklaşık 540 kilometre uzunluğundadır. Antik Likya bölgesinin kıyı şeridini takip eden güzergah, tarihi kalıntılar ve doğal güzellikler ile çevrilidir.

Olympos, Likya Yolu’nun 7,5 kilometrelik bir bölümünü oluşturmaktadır. Yürüyüşçüler, bu etapta antik kent kalıntıları, ormanlık alanlar ve sahil boyunca ilerleyerek Çıralı ve Yanartaş gibi önemli noktalara ulaşmaktadır. Yol boyunca farklı dönemlere ait kaya mezarları, antik yerleşim alanları ve doğa manzaraları yer almaktadır.