Osmanlı Alay Rulosu

Alıntıla
kure star outline

Osmanlı Alay Rulosu (Turkish MS 4)

Tam Adı

Ottoman Processional scroll (Turkish MS 4)

Bulunduğu Yer

Manchester Üniversitesi, John Rylands Kütüphanesi

Sanatçı

Bilinmiyor

Yıl

17. Yüzyıl

Boyut

29,5 cm × 9 m

Tür

Keten bez üzerine yerleştirilmiş rulo

Osmanlı Alay Rulosu (Turkish MS 4), Manchester Üniversitesine bağlı John Rylands Araştırma Enstitüsü ve Kütüphanesinde (The John Rylands Research Institute and Library) muhafaza edilen, 17. yüzyıla ait resimli bir Osmanlı geçit töreni rulosudur.

Osmanlı Alay Rulosu, Victoria ve Albert Müzesinde Sergilenirken (Anadolu Ajansı)


Bir Osmanlı sanatçısı tarafından İstanbul'da ikamet eden yabancı bir diplomat için çizildiği düşünülen bu rulo, kâğıt üzerine mürekkep ve sulu boya ile hazırlanmış olup Osmanlı padişahını yaya ve atlı iki yüz katılımcının eşlik ettiği bir alayda tasvir eder.【1】 Rulo üzerinde 17. veya 18. yüzyıl Fransızcasıyla kaleme alınmış açıklayıcı notların yer almasından dolayı rulonun Avrupalı alıcılar için özel olarak üretilmiş olabileceği düşünülmektedir.【2】


16. yüzyılın sonlarından itibaren yaygınlaşan ve Avrupalı elçiler, tüccarlar ile seyyahların Osmanlı İmparatorluğu'ndaki izlenimlerini belgelemek amacıyla sipariş ettikleri resimli kıyafet albümleri, görsel kayıt geleneğinin bir parçasıdır. Yazılı tanıklıkların yanı sıra Osmanlı yaşamını görsel olarak aktaran bu tür eserlere yönelik ilginin artmasıyla birlikte Avrupa'nın seçkin çevrelerinden, soylulardan ve üst düzey devlet görevlilerinden gelen siparişler çoğalmıştır. Alıcılar bu resimli kayıtları yolculuklarının bir hatırası olarak saklamış ya da kütüphaneleri ve nadir eser koleksiyonları için edinmiştir. Farklı kültürlere dair bilgi eksikliğinin yarattığı merakla talep edilen bu eserlerde, seyyahların ve diplomatların kendi gözlemlerini yansıtan temsil biçimleri öne çıkmıştır.【3】

"Konstantinopolis’ten İstanbul’a: Bir Şehir, İki İmparatorluk'' Sergisi (Anadolu Agency)

Sahipliği

Rulo, 19. yüzyılda İngiltere’ye ulaşmıştır.【4】Bilinen ilk sahibi, Arapça ve Farsça yazmalar üzerine uzmanlaşmış İngiliz şarkiyatçı Nathaniel Bland’dir (1803–1865). Bland, servetinin yerinde olduğu yıllarda yüksek bedeller ödeyerek nadir yazmalardan oluşan geniş bir koleksiyon oluşturmuştur. Ancak daha sonra Almanya'nın Homburg kentinde kumara yönelerek yaklaşık 150.000 sterlin tutarındaki tüm servetini kaybetmiş; mülkleri ve kütüphanesinin büyük bölümü satmış, Arapça ve Farsça el yazmalarını Londra'da muhafaza etmiştir.


Bland’in 1865 yılında intihar etmesinin ardından bu koleksiyon, 1866 yılında nadir kitap satıcısı Bernard Quaritch aracılığıyla 25. Crawford Kontu Alexander Lindsay tarafından satın alınmıştır.【5】Eser daha sonra 26. Crawford Kontu James Ludovic Lindsay’e (1847–1913) geçmiş; 1901 yılında Enriqueta Rylands (1843–1908) tarafından satın alınmıştır. Enriqueta Rylands’ın 1908 yılında vefat etmesinin ardından vasiyeti üzerine eser, John Rylands Kütüphanesine devredilmiştir.【6】

Rulonun İçeriği

9000 × 295 mm boyutlarında olan bu rulo, keten bez üzerine ardışık biçimde yerleştirilmiş resimlerden oluşur; eserin başlangıç ve bitiş kısımlarında hafif hasarlar mevcuttur. Alayda yer alan şahıslar ve görevliler numaralandırılmış olup ünvanları rulonun alt kenarında Arap harfli Türkçe ile kaydedilmiş, figürlerin hemen üst kısmına ise bu ünvanların transkripsiyonu ve Fransızca tercümesi eklenmiştir.【7】


Ruloda 1’den 85a’ya kadar numaralandırılmış toplam 88 grup/figür kaydı (aradaki 75a, 83a ve 85a dâhil) bulunmaktadır. Sırasıyla kortejde yer alan görevliler, rulodaki özgün yazılışları (Türkçe, Latin harfli transkripsiyon ve Fransızca açıklama) ve figür sayıları şu şekildedir:【8】

Öncü Birlikler, Asayiş Görevlileri ve Sipahiler (No. 1–20)

Yeniçerilerden Falakacıya Kadar Olan Kısım (Manchester Üniversitesi Kütüphanesi)

  • (1) yeñiçeriler / yanitcheriler / Janiss[ar]ies: Yaya iki figür (Yeniçeriler).
  • (2) ḳol degneglerile ("kol değnekleriyle") / coul ve gugnulliler / gardes et volontaires: Yaya iki figür (Muhafızlar ve gönüllüler).
  • (3) ʿases başı yoldaşı / asas bachi yoldachleri / gardes de la prevost et du guet: Yaya dört figür (Asesbaşı yoldaşları / gece bekçileri).
  • (4) ṣubaşı / soubachi / prevost: Atlı bir figür (Subaşı).
  • (5) ʿases başı ardında degneg ḫaseki / asasbachi, chevalier du guet, derriere lui le donneu de baston: Biri atlı, biri yaya iki figür (Asesbaşı ve ardında değnek taşıyan haseki).
  • (6) falaḳacı / falacadgi / donneur de baston ? en second: Yaya bir figür (Falakacı).
  • (7) bayraklı bölük sipāhīleri zırhlı sipāhī / bairacli buluc sipahileri / spahis et cavaleries a etendart; cavali de ? de jaque de maille: İkisi atlı, biri yaya üç figür (Bayraklı bölük sipahileri ve örme zırhlı sipahi).
  • (8) zırhlı / zaracli / jacque de maille: Atlı bir figür (Zırhlı sipahi).
  • (9) bayraḳlı ḳolçaḳlı sipāhīler / bairacli / cavali ? a gantelets et coudes de fer: Atlı bir figür (Bayraklı ve demir kolçaklı sipahiler).
  • (10) zırhlı / zaracli / spahis a jaque de maille et a casque et etendart: Atlı iki figür (Örme zırhlı, miğferli ve sancaklı sipahiler).
  • (11) ḳolçaḳlı / coltchacli / a gantelets: Atlı iki figür (Kolçaklılar).
  • (12) bayraḳlı sipāhīler / bairacli sipahiler / spahis cavaliers a etendart: Atlı iki figür (Bayraklı sipahiler).
  • (13) [Türkçe kaydı belirtilmemiş] / porteur de lampe: Yaya bir figür (Meşale/fener taşıyıcısı).
  • (14) çoḳadār / tchokadar / valet de chambre: Yaya bir figür (Çuhadar).
  • (15) sipāhıler agası / sipahiler agasi / generaux de cavalerie: Atlı iki figür (Sipahiler ağası).
  • (16) bu aġalaruñ ḫazīnedārları / casnedarler / tresoriers des generaux de cavalarie: Atlı iki figür (Bu ağaların hazinedarları).
  • (17) mühürdārları / muhurdarler / gardes de leurs cachets: Atlı iki figür (Mühürdarları).
  • (18) zırḫlı ḳolçaḳlı ḳalḳanlı tīrkeşli / zarachli, coltchacli, calcanli, tirkechli / armés de jaque, de boucliers, de gantelets, de carquois: Atlı iki figür (Zırhlı, kolçaklı, kalkanlı ve tirkeşli/ok kılıflı süvariler).
  • (19) iç oġlanları eñsesinde giderler / itchoglanlari / leurs pages qui vont . . .: Atlı iki figür (Arkalarda giden iç oğlanları).
  • (20) paşalaruñ göñülli aġaları / Pachalerun gugnulli agalari / capitaines des volontaires des Pachas: Atlı dört figür (Paşaların gönüllü ağaları).

Yeniçeri Ocağı Mensupları, Emirler ve Cebeciler (No. 21–46)

Yeniçeriler ve Alay Çavuşları (Manchester Üniversitesi Kütüphanesi)

  • (21) yeñiçeriler / yenitcherilar / Janissaires: Yaya sekiz figür (Yeniçeriler).
  • (22) alay çavuşı / alai tchaouchi / chaoux de ceremonie: Atlı iki figür (Alay çavuşu).
  • (23) yeñiçeri aşçıları / yenitcheri achtchilari / cuisiniers des Janissaires: Yaya altı figür (Yeniçeri aşçıları).
  • (24) çorbacı çoḳadārları / tchorbadgi tchouhadarlari / valets de chambre des capitaines des Janissaires: Yaya dört figür (Çorbacı çuhadarları).
  • (25) ocaḳ aġası çorbacılar / odgiac agasi tchorbadgilar / capitaines chorbadgis, afas des chambres des Janissaires: Atlı iki figür (Ocak ağası çorbacılar).
  • (26) ḳaplan postı yeñiçeriler / caplan poustli yenitcherilar / Janissaires vestus de peaux de tigre: İkili sıra hâlinde yaya sekiz figür (Kaplan postu giymiş yeniçeriler).
  • (27) ketḫüdā beg / Kyahia Bej / Lieutenant general du Grand Vizir: Atlı bir figür (Kethüda Bey / Kul Kethüdası).
  • (28) çorbacı aġa imāmı / tchorbadgi aga imami / Curé de l’aga des chorbagis: Atlı bir figür (Çorbacı ağa imamı).
  • (29) coḳadār / tchorbadgilar [sic] / son valet de chambre: Yaya bir figür (Çuhadar).
  • (30–34) çorbacılar çoḳadār / tchorbadgilar, Chorbagis, capitaines de Janissaires, valets de chambre: Dört çift atlı figür; birinci, üçüncü ve dördüncü çiftin arkasında birer yaya figür (Çorbacılar ve çuhadarlar).
  • (35) yeñiçeri ṣōfīleri / yenitcheri soufilari / vieillards, veterans Janissaires: Yaya beş figür (Yeniçeri sofileri / emektar yaşlı yeniçeriler).
  • (36) aġa serrāc başı / aga serradg bachi / Sous ecuyer du general des Janissaires: Yaya bir figür (Yeniçeri Ağası saraçbaşısı).
  • (37) yeñiçeri aġası / yenitcheri agasi / le General des Janissaires: Atlı bir figür (Yeniçeri Ağası).
  • (38) tüfenkçi / tufectchi / mousquetaire: Yaya bir figür (Tüfekçi).
  • (39) mataracı / mataradgi / porteur d’[eau]: Yaya bir figür (Mataracı).
  • (40) çoḳadār / tchouhadar / valet de chambre: Yaya bir figür (Çuhadar).
  • (41) emīrler / Emirlar / Emirs de la race de Mahomet: Bir çift atlı figür (Hz. Muhammed soyundan gelen emirler / seyyidler).
  • (42–43) emirler / Emirlar / Emirs: İki çift atlı figür (Emirler).
  • (44–46) cebeciler / dgebedgilar / Cuirassiers: Atlı bir figür ve onu takip eden dört çift yaya figür (Cebeciler).

Divan Görevlileri, Ulema ve Veziriazam (No. 47–66)

  • (47) müteferriḳalar aġalar / muteferraca agalar / mutaferacas et agas: Atlı iki figür (Müteferrikalar ve ağalar).
  • (48) alay çavuşları / alai tschaouchlari / Chaoux de Ceremonie: Atlı iki figür (Alay çavuşları).
  • (49) çoḳadār / valet de chambre: Yaya bir figür (Çuhadar).
  • (50–51) dīvān çavuşları / divan tchaouchlari / chaoux du divan: İki çift atlı figür ve çiftlerin arasında yaya bir çuhadar figürü (Divan çavuşları).
  • (52) dīvān çavuşı / chaoux du divan: Atlı bir figür (Divan çavuşu).
  • (53) mollā çoḳadār / mounla / docteur aumonnier: Atlı bir figür ve yaya bir çuhadar figürü (Molla ve çuhadar).
  • (54) paşa aġaları / Pacha agalari / agas du Grand Vizir: Bir çift atlı figür (Paşa ağaları / Sadrazam ağaları).
  • (55) şāṭırlar / chaterler / valets de pied d’honneur: İki çift yaya figür (Şatırlar).
  • (56) nişāncı paşa / nichandgi pacha / Grand Parapheur: Atlı bir figür (Nişancı Paşa).
  • (57) defterdār paşa / Defterdar pacha / controlleur general: Atlı bir figür (Defterdar Paşa).
  • (58) muḥżır aga, ʿulemā / muhzur aga / premier huissier: Biri âlim olmak üzere atlı iki figür (Muhzır Ağa ve ulema).
  • (59) ʿulemā / olama / gens de loi: Bir çift atlı figür (Ulema).
  • (60) mevālī / maouali / gens de loi et docteurs: İki çift atlı figür (Mevali / üst derece kadılar ve müderrisler).
  • (61) vezīr-i aʿẓam şāṭırları / Vezir aazem chaterlari / valets de pied d’honneur du Grand Vizir: Üç çift yaya figür (Veziriazam şatırları).
  • (62) çoḳadār / valet de chambre: Yaya bir figür (Çuhadar).
  • (63) şeyḫülislām / cheicelislam / le mufti: Atlı bir figür (Şeyhülislam).
  • (64) vezīr-i aʿẓam / Veziraazem / le grand vizir: Atlı bir figür (Veziriazam / Sadrazam).
  • (65) tüfenkçi / mousquetaire: Bir çift yaya figür (Tüfekçiler).
  • (66) mataracı / porteur d’[eau]: Yaya bir figür (Mataracı).

Padişah, Yakın Maiyeti ve Has Oda Görevlileri (No. 67–85a)

(Soldan Sağa) Solaklar, Peyk Başı, Haseki Ağa, Padişah, Solak Başılar, Silahtar ve Çuhadar Ağa (Manchester Üniversitesi Kütüphanesi)

  • (67–69) ḫunkār yedekleri / hunkiar yedeclari / chevaux de main du Grand Seigneur: Her biri yedek bir binek atı çeken atlı dört figür (Hünkâr yedekleri).
  • (70) cüceler / dgudgelar / nains: Bir çift atlı figür (Cüceler).
  • (71–72) ṣamsoncı zaġarcı yeñiçeriler / samsoundgi, zagardgi, tazidgi / chiens de chasse, Janissaires des chiens: Köpeklerle yürüyen yaya beş figür (Seksoncu, zağarcı ve tazıcı yeniçeriler).
  • (73) peykler / peiclar / peics, valets de pied du Grand Seigneur: Dört çift yaya figür (Peykler).
  • (74) ṣolaḳlar / solaclar / solacs, valets de pied honoraires du Grand Seigneur: Dört çift yaya figür (Solaklar).
  • (75) peyk başı / peicbachi / grand peic: Yaya bir figür (Peykbaşı).
  • (75a) ḫaṣeki aġa / haseki aga / [Fransızca açıklaması okunamıyor]: Yaya bir figür (Haseki Ağa).
  • (76) pādişāh / padicha / le Grand Seigneur: Atlı bir figür (Padişah).
  • (77) ṣolaḳ başılar / solac bachilar / [Fransızca açıklaması okunamıyor]: Bir çift yaya figür (Solakbaşılar).
  • (78) siliḥdār çoḳadār aġa / silihtar ve tchouhdar aga / le porte epé et le porte manteau: Bir çift atlı figür (Silahdar ve Çuhadar Ağa).
  • (79) dülbend aġası / dulbend agasi / porteur du turban: Atlı bir figür (Dülbend Ağası).
  • (80) ibrīḳdār aga / ibrictar agasi / porteur de l’Equiere [?]: Atlı bir figür (İbrikdar Ağa).
  • (81) ḳapu aġası / capi agasi / grand huiss[ier]: Atlı bir figür (Kapı Ağası / Babüssaade Ağası).
  • (82) ḳızlar aġası / kizleragasi / chef des enuques: Biri atlı, biri yaya iki figür (Kızlar Ağası / Darüssaade Ağası).
  • (83) cüceler / dgudgélar / nains: Bir çift atlı figür (Cüceler).
  • (83a) yedekçi / yedectchi / [Fransızca açıklaması okunamıyor]: Yaya bir figür (Yedekçi).
  • (84) iç oġlanları / itch oglanlari / pages du Grand Seigneur: İki çift atlı figür (İç oğlanları).
  • (85) şeb-külāhlı iç oġlanları / cheb kulahli itch oglanlari / pages du Grand Seigneur: İki çift atlı figür (Şebkülahlı iç oğlanları).
  • (85a) serrāc: Transkripsiyonu ve Fransızca tercümesi silinmiş yaya iki figür (Saraçlar).

Sergiye Alınışı

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Tarihî Ruloyu İncelerken (Anadolu Ajansı)

Eser, Londra’daki Victoria ve Albert Müzesinin ev sahipliğinde, Koç Holding ortaklığıyla düzenlenen "Constantinople to Istanbul: One City, Two Empires" (Konstantinopolis'ten İstanbul'a: Tek Şehir, İki İmparatorluk) sergisinde ödünç eser olarak yer almıştır. Serginin yardımcı küratörü Bella Radenović’in John Rylands Kütüphanesindeki araştırmaları sırasında sergi seçkisine dâhil edilen rulo, İstanbul’un 1.600 yıllık tarihini yaklaşık 200 nesne üzerinden anlatan serginin "Life in the City" (Şehirde Yaşam) bölümünde sergilenmektedir.


Galeri

8 görsel • Ok veya küçük resme tıklayın

1 / 8

Kaynakça

Anadolu Agency. “‘Window into the other half of Europe’: London exhibition reveals Istanbul’s rich history.” 6 Kasım 2026. Erişim 16 Kasım 2026. https://www.aa.com.tr/en/europe/window-into-the-other-half-of-europe-london-exhibition-reveals-istanbul-s-rich-history/4114375.

Anadolu English. “‘Window into the other half of Europe’: London exhibition reveals Istanbul’s rich history.” YouTube videosu, 6 Kasım 2026. Erişim 16 Kasım 2026. https://youtube.com/shorts/hc-HVcLnSuI?si=tk1HMa6mCXkkROjZ.

Centre Magazine. “1,600 Years of Istanbul, Told Through 200 Objects at the V&A.” 5 Kasım 2026. Erişim 16 Kasım 2026. https://centremag.com/life/1600-years-of-istanbul-told-through-200-objects-at-the-va/13640/.

Gow, Elizabeth. “Ottoman Processional scroll (Turkish MS 4).” Manchester Digital Collections, The University of Manchester. Erişim 16 Kasım 2026. https://www.digitalcollections.manchester.ac.uk/view/MS-TURKISH-00004/1.

Schmidt, Jan. A Catalogue of the Turkish Manuscripts in the John Rylands University Library at Manchester. Leiden: Brill, 2011. Erişim 16 Kasım 2026. https://library.mawlana.edu.af/site/home/read/4905

Tütüncü, Mehmet ve Ömer Erdem, ed. Scenes From The 17th. Century Ottoman Empire: Manchester Ryeland ms 2 and 4 (1690). Cilt 7. Corpus of Turkish Islamic Inscriptions 50. Leiden: SOTA, 2024. Erişim 16 Kasım 2026. https://www.academia.edu/128066168/Scenes_From_The_16th_Century_Ottoman_Empire_Volum7.

Victoria and Albert Museum. “Constantinople to Istanbul: One City, Two Empires – Exhibition Large Print Guide.” Erişim 16 Kasım 2026. https://www.vam.ac.uk/info/constantinople-to-istanbul-one-city-two-empires-large-print-guide.

Dipnotlar

Ayrıca Bakınız

Yazarın Önerileri

Sen de Değerlendir!

0 Değerlendirme

Yazar Bilgileri

Avatar
YazarCemal Ucatlı14 Kasım 2026 10:25

Tartışmalar

Henüz Tartışma Girilmemiştir

"Osmanlı Alay Rulosu" maddesi için tartışma başlatın

Tartışmaları Görüntüle

İçindekiler

  • Sahipliği

  • Rulonun İçeriği

    • Öncü Birlikler, Asayiş Görevlileri ve Sipahiler (No. 1–20)

    • Yeniçeri Ocağı Mensupları, Emirler ve Cebeciler (No. 21–46)

    • Divan Görevlileri, Ulema ve Veziriazam (No. 47–66)

    • Padişah, Yakın Maiyeti ve Has Oda Görevlileri (No. 67–85a)

  • Sergiye Alınışı

Bu madde yapay zeka desteği ile üretilmiştir.