Öz-Düzenleme

Öz düzenleme (self-regulation), bireylerin düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını hedeflerine ulaşmak için bilinçli bir şekilde kontrol etmelerini ifade eden önemli bir psikolojik kavramdır. İnsanlar günlük yaşamın olağan akışı içerisinde pek çok farklı alanda kendilerine hedef belirler ve bu hedeflere ulaşma gayesi içerisinde hareket ederler. Bu hedeflerin yoğunlaştığı alanlardan biri de akademidir. Akademik alandaki planları gerçekleştirmek belli bir düzen, disiplin ve zaman yönetimine ihtiyaç duyar. Burada da bireylerin öz düzenleme becerisi devreye girer.

Öz düzenleme kavramına dair pek çok tanım yapılmıştır. Risemberg ve Zimmerman tarafından “amaçlar belirleme, bu amaçları gerçekleştirmek için stratejiler geliştirme ve bu stratejilerin kazandırdıklarını denetleme” olarak tanımlanmaktadır. Kauffman’a göre ise öz-düzenleme, öğrenenin karmaşık öğrenme etkinliklerini kontrol etmeye ve yönetmeye yönelik çabasıdır.” şeklinde tanımlanmıştır. Daha geniş kapsamda ise öz düzenleme becerisi bireyin duygularını kontrol edebilmesi ve düzenleyebilmesi , davranışlarını ve isteklerini erteleyebilmesi veyahut bunlardan vazgeçebilmesi, sosyal kurallara uyabilmesi, amaca odaklanabilmesi ve amaca ulaşma süresince odakta kalma becerisi olarak tanımlanmıştır. Kişinin kendine amaçlar edinmesi ve bu yolda kendi ürettiği stratejilerle bilişsel olarak kendini yönetmesi de öz düzenleme bağlamında ele alınmıştır.

Öz düzenleme becerisini oluşturan 3 ana bileşen vardır. Bu bileşenlerin karşılıklı olarak birbirlerini etkilemesiyle;

• Bilişsel Bileşenler: Bireyin kendisinin hangi  şekilde öğrendiğini ve hangi yöntemlerle etkili şekilde öğrendiğini keşfettiği aşamadır.
• Duygusal Bileşenler: Bireyin kendi duygularının farkında olması, duygularını (olumlu veya olumsuz ) daha etkili bir şekilde ifade ettiğine ve yönettiğine dair duygu düzenleme stratejileri geliştirmesidir.
• Davranışsal Bileşenler: Bireyin yeteneklerini ve öğrenme stilini keşfetmesinin ardından kendi öğrenme sürecini planlamasını, kontrol edebilmesini, düzenlemesini, zaman yönetimine uygun hareket edebilmesini kapsamaktadır.

Öz düzenleme becerisi  başarı ve akademik performans için oldukça büyük bir ehemmiyet taşımaktadır. Akademik öz düzenleme becerisine sahip bireyler üst bilişsel açıdan öğrenme süreçlerinin her aşamasını planlayabilmekte, düzenleyebilmekte, yürütebilmekte, gözlemleyebilmekte ve değerlendirebilmektedirler. Motivasyon açısından kendilerini yeterli ve özerk olarak görmektedirler. Bunun nedenlerinden biri de motivasyon kaynaklarının dışsal özellikler taşımasından ziyade içsel motivasyon kaynaklı özellikler taşımasıdır.

1.   Hedef Belirleme ve Planlama : Haftalık ve günlük olmak üzere bir çalışma planı yapılır. Hedefe ulaşmak için yerine getirilmesi gereken görevlerin belirlenmesi ve bunların uzun-kısa vadeli olarak kategorize edilmesi hedef belirleme ve planlama için oldukça önemlidir.

2.   Zaman Yönetimi: Hedeflere ulaşmak için görevleri zamanında yapabilmek önemlidir. Bundan dolayı ders çalışma ve mola sürelerini detaylı bir şekilde planlamak ve erteleme oranını azaltmak için çeşitli sınırlandırmalar yapılabilir.

3.   Öğrenme Stratejileri: Bireyin kendi öğrenme tarzının farkına varması ve bu tarza uygun stratejilerle öğrenme sürecini ilerletebilmesidir.

4.   Öz Motivasyon: Kişinin öğrenme sürecinde devamlılık sağlaması adına içsel motivasyon ile hareket etmesi, dışsal faktörlerden etkilenmeden kişinin kendi arzusuyla hareket etmesi, hedefe ulaşmayı daha kolay ve etkili kılmaktadır.

5.   Dikkat ve Odaklanma:  Öğrenme sürecinde verimi arttırabilmek için dikkat dağıtıcı unsurların çalışma ortamından uzaklaştırılması önemlidir. Odaklanmayı arttırmak için farklı egzersizler (nefes egzersizleri, pomodoro tekniği) yaparak odak süresini arttırılabilir.

6.   Öz Değerlendirme ve Geri Bildirim: Öğrenmenin etkililiğini anlayabilmek adına kişinin akranlarından ve öğretmenlerinden geri bildirim almasıdır. Kişinin kendi öğrenme sürecini düzenli olarak gözden geçirmesi ve süreci bireysel olarak değerlendirebilmesidir.