Paradigma

Alıntıla

Özellikle bilim alanında belirli bir sahada çalışan pratisyenlerin ortak değerlerinin bütünü."Onun son çıkan kitabı, tenasüp sanatına dair edebiyatçıların anlayışına yeni bir paradigma sunuyor."

İsim

örnek, numune, model"Artık eski paradigmalarla çalışmanın mümkün olmadığını düşünüyor."

İsim

örüntüsel/felsefi olarak ele alınabilen bir şey"Felsefi olması muhtemel herhangi bir şeyin paradigması/en tipik örneği ölümdür."

Sıfat

Teorilerin, yasaların ve genellemeler ile deneylerin, kendisi yardımıyla formüle edildiği, bilimsel bir ekolün ya da disiplinin en genel felsefi ya da teorik çerçevesi"Freudcu psikanaliz paradigmasından önce, bunu öngörmek mümkün değildi."

İsim

Herhangi bir türün felsefi ya da teorik çerçevesi"Bu yeni paradigmanın, kabul edilen bir işetme pratiği haline gelmesinden önce bir şeyler yapmalıyız."

İsim

Bir kelimenin bütün çekim biçimlerini gösteren çekimleme örneği"Gitmek fiilinin çekimi (paradigması), dil bilgisi kitaplarında yer almaktadır."

İsim

İşaret Dili

Köken
Kökü Hint-Avrupa dillerine dayanmaktadır. Bu bağlamda birtakım etimolojik kaynaklar köken olarak Klasik Yunancayı göstermekte, diğerleri ise Latinceyi köken olarak göstermektedir.【1】 para- (παρά) edatı ile aynı dildeki mastar deignynai (δείκνυμι) kelimelerinin bir araya gelmesiyle oluştuğu düşünülmektedir:
Klasik Yunanca para- (παρά)“yanında, ötesinde” + deignynai (δείκνυμι)“göstermek”.  
parádeigma (παράδειγμα); Latinceye geçişi ise Yunanca edat "para-" ile  göstermek anlamındaki Latince "dicere-" kökünün çekimlenmesiyle kelimenin ortaya çıktığını savunulmaktadır.

Kullanım Alanları
15. yüzyılın sonlarına doğru geç Latincede kullanılan aynı kelime "paradigma", "örüntü, örnek, numune" gibi anlamlara gelmektedir.
20. yüzyılda İngilizcedeki kullanımı ise Thomas Kuhn'un Bilimsel Devrimlerin Yapısı kitabındadır. Kuhn, bilim felsefesi bakış açısıyla bu kavramın, temel yaklaşımları kategorize edecek temel anlamlarını varsaymaktadır. İlgili eser üzerine yapılan bir bilimsel çalışmada kelimenin birçok anlamı tespit edilmiştir.【2】 Örneklerin özeti şu şekildedir.
Genel: temel yaklaşımları kategorize etmeye yarayacak en temel ilkeler bütünü
Bilim Felsefesi: gözlem önermelerinin varsaydığı teorilerin kendisine hizmet ettiği yapı 
Politika: özellikle dünya görüşüyle ilgili olan ilkeler/değerlerin toplamı

Kaynakça

Kent W. Staley, An Introduction to the Philosophy of Science (Cambridge: Cambridge University of Press, 2014). www.cambridge.org/9780521129992

Paradigm. Merriam-Webster Dictionary. Erişim Tarihi: 2 Mart 2026. https://www.merriam-webster.com/dictionary/paradigm

Paradigm. Online Etymology Dictionary. Erişim Tarihi: 1 Mart 2026. https://www.etymonline.com/word/paradigm

Paradigma. Kubbealtı Lugatı. Erişim tarihi: 1 Mart 2025. https://lugatim.com/s/paradigma

Paradigme. Larousse. Erişim tarihi: 28 Nisan 2026. https://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/paradigme/57869

Dipnotlar

[1]
Kubbealtı Lügati kelimenin Latinceden geçtiğini not düşse de Fransızcanın en eski sözlüklerinden Larousse ile bir etimoloji sözlüğü olan etymonline, kelimenin Klasik Yunancadan geçtiğini savunmaktadır. Netice itibariyle Hint-Avrupa Dil Ailesine mensup dillerin üretmiş olduğu bir kelime olduğu noktasında kaynaklarda bir ihtilaf bulunmamaktadır.
[2]
Kent W. Staley, An Introduction to the Philosophy of Science (Cambridge: Cambridge University of Press, 2014), 56

Ayrıca Bakınız

Yazarın Önerileri

BİLİM FELSEFESİ

Tübitak

Dilbilimsel

Diller Ve Dil Bilim +2

Yazar Bilgileri

YazarM. Esad Çetin27 Mart 2026 12:32

Etiketler

#Dilbilgisi #Dilbilim #Felsefe #Bilim felsefesi

Tartışmalar

Henüz Tartışma Girilmemiştir

"Paradigma" maddesi için tartışma başlatın

Tartışmaları Görüntüle