Pelikan Örümceği (Archaeidae)

Pelikan örümcekleri veya suikastçi örümcekler olarak bilinen Archaeidae familyası, günümüzde yalnızca güney yarımkürede yayılım gösteren, uzun bacakları ve gövdeden belirgin bir açıyla ayrılan "boyun" yapısına sahip baş bölgeleri ile karakterize edilen bir örümcek grubudur.

^{Pelikan Örümceğine ait resim-Görsel yapay zekayla oluşturulmuştur.}

Archaeidae familyası günümüzde austral (güney) bir dağılım sergilese de, Mezozoyik ve Senozoyik dönemleri boyunca Avrasya kıtasında da varlıklarını sürdürmüşlerdir. Bu durum, Kretase dönemine ait Birmanya (Myanmar) kehribarında ve Eosen dönemine ait Avrupa kehribar yataklarında bulunan fosil örnekleriyle kanıtlanmaktadır. Fosil Archaeidae cinsleri arasında Archaea, Baltarchaea, Burmesarchaea ve Myrmecarchaea bulunur.

Özellikle Fransa'nın kuzeyinde yer alan ve Ypresiyen (Erken Eosen, yaklaşık 55-53 milyon yıl önce) dönemine tarihlenen Oise kehribarı, familyaya ait önemli bulgular barındırır. Oise kehribarında keşfedilen Myrmecarchaea antecessor türü, Myrmecarchaea cinsinin son derece iyi korunmuş ve neredeyse eksiksiz ilk yetişkin erkek fosili olması bakımından büyük bir bilimsel değere sahiptir. Fosil üzerinde yapılan ölçümlerde, gövdenin keliserler (ağız parçaları) hariç 5.0 mm, karapaksın (sırt kalkanı) 3.0 mm ve kırık haldeki arka gövdenin geri kalan kısmının 2.0 mm uzunluğunda olduğu tespit edilmiştir.

M. antecessor fosili, Baltık kehribarında bulunan diğer Myrmecarchaea türlerinden (M. petiolus ve M. pediculus), oldukça kalın yapılı karın sapı (petiolus) ve arkaya doğru incelerek uzayan belirgin sefalotoraksı (baş-göğüs) ile ayrılmaktadır. M. antecessor'un keşfi, bu cinsin Baltık kehribarı dışındaki ilk kaydını oluşturur ve coğrafi dağılımını batı Avrupa'ya genişleterek Oise ile Baltık kehribarları arasındaki faunistik yakınlıklara işaret eder.

Günümüzde yaşayan Archaeidae türleri tamamen güney yarımküreye özgü bir dağılım gösterirler ve sadece Madagaskar, Güney Afrika ve Avustralya'da yaşamaktadırlar. Güncel güney yarımküre dağılımı ile kuzey yarımküredeki fosil kayıtları arasındaki bu geniş zıtlık, güney kıtaları arasındaki antik biyocoğrafik bağlantıları gösteren önemli bir biyolojik kanıttır.

Avustralya'da Archaeidae familyası, endemik bir cins olan Austrarchaea ile temsil edilmektedir. Bu cins içinde bugüne kadar tanımlanmış başlıca türler arasında; Queensland'de yaşayan A. nodosa ve A. daviesae, Victoria ile Yeni Güney Galler'de görülen A. hickmani ve Batı Avustralya'da bulunan A. mainae ile A. robinsi yer almaktadır.

^{Austrarchaea mainae ait resim-Görsel yapay zekayla oluşturulmuştur.}

Batı Avustralya'da Torndirrup Milli Parkı habitatından tanımlanan A. mainae, karın bölgesinin arka yüzeyinde bulunan ve ortadakiler en büyük olmak üzere üç çift tüberkül (kabarık çıkıntı) barındırması ile karakterize edilir. Bu morfolojik özelliği sayesinde A. hickmani ve A. daviesae'den kolayca ayrılırken, anatomik olarak A. nodosa'ya benzerlik gösterir. Erkek bireylerin toplam uzunluğu 3.66 mm olup, sefalotoraks ve keliserleri koyu kırmızımsı kahverengidir. Karın bölgesi soluk kahverengidir ve üzerinde siyah ağsı desenler ile beş enine sıra halinde uzanan yuvarlak, turuncu sklerotizasyonlar (sertleşmiş plakalar) ve kalın bir sırt kalkanı (scutum) bulunur. Ön orta gözler, diğer eşit büyüklükteki gözlerden daha geniştir ve kendi çaplarının neredeyse üç katı aralıkla konumlanmıştır.

Stirling Range Milli Parkı'ndan tanımlanan bir diğer Batı Avustralya türü olan A. robinsi ise, karın bölgesinde tüberkül bulunmaması yönüyle A. mainae, A. nodosa ve A. daviesae'den ayrılır. A. robinsi, karapaks boynunun arka ve yan kenarlarında kıllar taşıyan tüberküller bulundurması ve karın sapını (petiolus) tamamen çevrelemeyen bir sklerite sahip olmasıyla da tüberkülsüz diğer tür olan A. hickmani'den farklılaşır. Karapaksı siyah desenlere sahip kestane renginde, bacakları ise kahverengidir ve eklem bölgelerinde koyu renkli bantlar taşır. Gözleri iki sıra halindedir; ön orta gözler siyah, diğerleri beyazdır.

^{Austrarchaea robinsiye ait resim-Görsel yapay zekayla oluşturulmuştur.}

A. robinsi ve A. mainae türlerinin dişilerinde gözlemlenen, üreme açıklığının her iki yanına yelpaze gibi dağılan uzatılmış spermatheca (üreme kesesi) yapısı, doğu Avustralya'daki üyelerde bulunmayan spesifik bir anatomik karakterdir. Bu ortak yapı, her iki türün kardeş türler olduğunu ve Batı Avustralya'da ortak bir atadan türeyerek izole bir evrimsel radyasyon (türleşme yayılımı) geçirdiklerini işaret etmektedir.