Perge Antik Kenti

Perge Antik Kenti, Türkiye’nin Antalya iline bağlı Aksu ilçesinde, şehir merkezinin 17 kilometre doğusunda yer alan önemli bir arkeolojik alandır. Hitit Dönemi’nde “Parha” adıyla bilinen kentin varlığı, prehistorik birikiminin akropolde bulunan seramik örnekleriyle Erken Tunç Çağı’na kadar uzandığına işaret eder. Hellenistik, Roma ve Bizans dönemlerinde parlak çağlar yaşayan Perge, mimarisi, mermer heykeltıraşlığı ve şehir planlamasıyla Anadolu’nun en düzenli antik kentlerinden biri olarak tanınır.

Tarihçe ve Gelişim

Perge’nin tarihi, Hitit yazılı metinlerinde “Parha” olarak anılmasıyla başlar ve Erken Tunç Çağı’na dek geriye gider. Kent, ilk parlak dönemini Hellenistik Dönem’de (MÖ 3. yüzyıl) yaşamış, bu dönemde planlı bir şehir olarak tasarlanmıştır. Hellenistik Dönem Kuleleri, bu dönemin sağlam kalan simgeleridir. Ancak Perge, asıl altın çağını Roma İmparatorluğu egemenliğinde, MS 2. ve 3. yüzyıllarda “Pax Romana” (Roma Barışı) döneminde yaşamıştır. Bu dönemde kent, jeopolitik konumu ve zenginlik sayesinde müreffeh bir yaşam standardı yakalamış; tiyatro, stadyum, agora, hamamlar, su kanalları ve anıtsal çeşmeler gibi yapılar inşa edilmiştir. Son parlak dönemi ise Bizans İmparatorluğu zamanında gerçekleşmiş, Hıristiyanlığın etkisiyle Aziz Paul gibi önemli figürlerin uğrak yeri olmuş ve MS 5.-6. yüzyıllarda bazilikalar inşa edilerek “Metropolit Kent” unvanını kazanmıştır.

Şehir Planı ve Yapılar

Perge’nin şehir planı, biri doğu-batı, diğeri kuzey-güney yönünde uzanan iki ana sütunlu caddeden oluşur. Kuzey-güney eksenindeki caddeyi boydan boya geçen su kanalı, kentin “su kenti” kimliğini pekiştiren unsurlardan biridir. Bu kanal, dört anıtsal çeşme (Kestros Çeşmesi, Caracalla Çeşmesi gibi) ve iki büyük hamamla desteklenir. Kentin önemli yapıları arasında şunlar yer alır:

• Tiyatro: 15 bin izleyici kapasiteli tiyatro, iyi korunmuş yapısıyla dikkat çeker. MS 2. yüzyılda inşa edilen iki katlı sahne binası, özenle dekore edilmiştir. Buradan çıkan heykeller, Antalya Müzesi’nde “Perge Tiyatrosu Salonu”nda sergilenir ve Perge heykeltıraşlığının eşsiz ekolünü yansıtır.
• Stadyum: Tiyatronun kuzeyinde, MÖ 2. yüzyılda inşa edilen 12 bin kapasiteli stadyum, Türkiye’nin en iyi korunmuş stadyumlarından biridir.
• Agora ve Macellum: Dikdörtgen planlı agora, kentin ticari ve sosyal merkezidir.
• Hellenistik Kuleler: Kentin Hellenistik Dönem’den kalan simgesel yapılarıdır.
• Hamamlar ve Anıtsal Çeşmeler: Güney Hamamı ve suyla ilgili estetik düzenlemeler, Roma Dönemi’nin izlerini taşır.
• Savunma Sistemi: Helenistik Dönem’de inşa edilen ve Roma ile Geç Antik dönemlerde onarılan surlar, kuleler ve kapılar, antik askeri mimariye dair önemli bilgiler sunar.

Kazı Çalışmaları

Perge’deki kazılar, 1946 yılında Ord. Prof. Dr. Arif Müfid Mansel tarafından başlatılmıştır. 1970’lerde Prof. Dr. Jale İnan, 1990’larda Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu tarafından sürdürülen çalışmalar, 2012’den itibaren Antalya Müzesi Müdürlüğü’nce devam ettirilmektedir. Kazılar kapsamında Sütunlu Batı Cadde, su kanalı, Caracalla Çeşmesi, Batı Nekropolü ve Roma Kapısı’ndan Kent Meydanı’na uzanan alanlar açığa çıkarılmış; Hellenistik Kuleler ve Agora’nın rehabilitasyonu tamamlanmıştır. 2017’de tiyatro da ziyarete açılmıştır.

Kültürel ve Dini Önem

Perge, Hıristiyanlık açısından da kutsal bir merkezdir. Aziz Paul’un misyonerlik seyahatlerinde Aksu Nehri üzerinden kente ulaştığı ve buradan Pisidia Antiocheia’ya geçtiği bilinir. İncil’de anılması, Perge’yi ve Aksu Nehri’ni Hıristiyanlığın kutsal mekanlarından biri haline getirmiştir.

Günümüzdeki Durum

Perge Antik Kenti, Geç Klasik, Hellenistik ve özellikle Roma İmparatorluk dönemlerindeki planlama özellikleriyle öne çıkar. UNESCO Dünya Miras Listesi’ne önerilen kent, mimari zenginliği, heykeltıraşlık eserleri ve iyi korunmuş yapılarıyla ziyaretçilerin ilgisini çeker. Antalya Müzesi’nde sergilenen Perge’den çıkan eserler, kentin sanatsal mirasını gözler önüne serer.

Perge, tarih boyunca geçirdiği evreler ve bıraktığı izlerle, Anadolu’nun en önemli antik kentlerinden biri olarak varlığını sürdürmektedir.