Pers-Yunan Savaşları

Kuruluşu M.Ö. 550 yıllara kadar dayanan Pers İmparatorluğu, Babil İmparatorluğu ve Anadolu’daki Lydia Devleti’nin topraklarını ele geçirerek sınırlarını bir hayli genişletmiş, Anadolu’yu da ilhak ettikten sonra bölgeleri yerel satraplıklara^【1】  ayırarak ilerlemişti. Persler, Doğu ve Batı ticaretini sağlayan ve yaklaşık 2500 km olan “kral yolu”nu oluşturduktan sonra hedefini daha ileriye taşıdı. M.Ö. 513’te Bosporos’tan (İstanbul Boğazı) geçen Pers ordusunun hedefinde Yunanistan vardı. Bu hedefin sebebi Karadeniz’in kuzeyinden Sibirya’ya kadar uzanan İskitler’e gözdağı vermek ve Yunanlılar’ın Karadeniz ticaretine darbe vurmaktı.

Trakya ve Batı Karadeniz’i ele geçiren Persler Yunanistan’daki ve Batı Anadolu’daki kent devletlerinin Karadeniz’deki ticaretini engellemişti. Karadeniz’den Ege’ye akan buğday trafiğine zarar verilmesi ve Batı Anadolu’da kurulan Pers İmparatorluğu’nun satraplığı Yunanlılar’ı zor duruma düşürmekle beraber aynı zamanda kışkırtmıştı. Bunun akisleri daha sonra Yunan-Pers Savaşları olarak çıkacaktı.

Persler işgallerine Ionia (Batı Anadolu) bölgesinden başlayarak Yunanlı bazı tiranları kendi safına çekti. Buna karşı Perslere isyan eden diğer tiranlar ise etkisiz hale getirildi ve isyanları bastırıldı. 

Marathon Savaşı

Ionia Ayaklanması'nı bastıran Persler Trakya'ya sefer yaptı. Persler daha sonra Yunanistan’a yöneldiler ve M.Ö. 490 yılında Yunanlılar’ın çoğu Persler’e teslim oldu. Eretrialılar karşı koysa da çoğu Yunan kenti Persler tarafından yıkıldı, halkları da köleleştirildi. Savaş Atina şehrine gelince Atinalılar diğer kentlerden yardım istedi. Atinalılar yardımlarla beraber savaşta 200 civarında kayıp verirken Persler'in can kaybı ise 6000'den fazla olmuştu. M.Ö. 490 yılında Marathon adını taşıyan bu zafer Yunanlılar’a 10 yıl daha rahat nefes aldırdı.

Artemision ve Thermopylai Savaşları

Bu tarihten 10 yıl sonra M.Ö. 480’de Atinalılar güçlü bir donanma meydana getirdiler. Bir diğer Yunan kenti olan Spartalılar da Persler'in bir sonraki saldırısı için Atina'nın yanında yer aldı. Bunun üzerine Trakya üzerinden Makedonya ve Teselya’ya ulaşan Persler yaklaşık 150.000 kişilik orduyla Yunanlılar’a savaş açtı. Yunanlılar’ın sayısı ise 10.000 civarındaydı. Spartalılar karadan Persleri durdurmaya çalışırken Atinalılar’da donanmalarıyla Persler'e karşı mücadele verdi. Perslerin ana ordusu karadan gelmiş, donanmalarının da yardımıyla bölgeyi kuşatarak işgal etti ve Orta Yunanistan’ı ele geçirdi. Bunun sonucu olarak Atina’yı yakıp yıktılar. Atinaya giren Persler Yunanlılarca kutsal sayılan akropolisi de yok etti.

Yunanlıların Dönüşü ve Delos Deniz Birliği

M.Ö. 479’de Yunanlılar’ın Persler’e karşı isyan etmesiyle beraber Persler, Yunanistan ve Batı Anadolu’dan püskürtüldü ve pers gemileri yakıldı. Yunanlılar bu geri dönüşlerinin ardından bu kadarıyla yetimeme kanaatindeydiler. Adalar ve Batı Anadoluda'ki kentler hala tehlike altındaydı. M.Ö. 490-479 tarihlerinde yapılan savaşlar neticesinde Persler geri püskürtüldükten sonra Yunanlılar, Atina ve Sparta önderliğinde bir deniz birliği kurdu. Atinalıların idaresinde olan bu deniz birliğinin merkezi Delos Adası idi. Sayıları 300’e varan müttefik kentlerle oluşan bu birliğe “Delos Birliği” adı verildi.

Birliğin ilk işi boğazları ve Trakya’yı Persler’den temizlemek oldu. Daha sonra ise Anadolu’nun Akdeniz kıyılarına inerek Pers donanmasını bozguna uğrattılar. Böylece Anadolu’nun da güney kıyılarını Persler’den den temizleyen Yunanlılar kalıcı bir zafer elde ettiler.

Kallias Barışı

Yunanlılar, tüm zaferlerinin ardından Pers İmparatorluğu‘nun hakimiyeti altındaki Mısır’a saldırıya geçse de askeri bir başarı elde edemediler ama Perslerle “Kallias Barışı”ını imzalayarak bağımsızlıklarını tescil ettirdiler. Bunun getirisi yaklaşık yarım asır süren savaşların son bulması oldu. Böylece Yunanistan ve Batı Anadolu’daki kentler tam bağımsızlıklarını kabul ettirirken Ege Denizi Pers donanmasına kapandı.