Peyk-i Şevket (TCG Peyk)

Peyk-i Şevket, Osmanlı Donanması’na bağlı torpido kruvazörü ve aynı sınıfa ait gemilerin ilk örneğidir. 1906–1907 yılları arasında Almanya’nın Kiel kentinde yer alan Germaniawerft Tersanesi’nde inşa edilmiş; Kasım 1907’de Osmanlı hizmetine girmiştir. Cumhuriyet döneminde TCG Peyk adını alarak Türk Deniz Kuvvetleri’nde görev yapmıştır.

Tasarım ve Teknik Özellikler

Peyk-i Şevket, 80,1 metre uzunluğunda, 8,4 metre genişliğinde ve 4,6 metre su çekimindeydi. İlk yapıldığında 775 ton olan deplasmanı, 1938’deki modernizasyonla birlikte 850 tona çıkmıştır. Gemide çelik gövde bulunmakla birlikte zırh koruması yoktur. Mürettebatı başlangıçta 125 kişi iken 1915’te 145’e yükselmiştir. Gemi, Germania yapımı iki adet üçlü genleşme buhar motoruyla donatılmış ve dört adet Schulz tipi su borulu kömür kazanı ile çalışmıştır. Maksimum hızı ilk yapıldığında 22 knot’a (41 km/s) ulaşmış, zamanla 18 knot’a kadar düşmüştür. 3.240 deniz mili menzile sahip olan gemi, önemli ölçüde hareket kabiliyetine sahipti. Silah donanımı olarak üç adet 450 mm torpido tüpü, iki adet 105 mm top, altı adet 57 mm top, iki adet 37 mm top ve iki makineli tüfek taşımaktaydı. 1936–1938 yıllarındaki modernizasyon sürecinde bu silahlar, iki adet 88 mm ve dört adet 37 mm top ile değiştirilmiştir.

Hizmet Geçmişi

1907’de Osmanlı Donanması’na katılan gemi, Trablusgarp Savaşı’nın başlangıcında İngilizler tarafından Süveyş’te enterne edildiği için bu savaşta aktif rol alamamıştır. 1913’teki Birinci Balkan Savaşı sırasında İstanbul’u tehdit eden Bulgar kuvvetlerine karşı Karadeniz’den yapılan bombardımana katılmıştır. I. Dünya Savaşı’nda önemli görevlerde bulunmuş; 29 Ekim 1914’te Karadeniz Baskını’na katılmış ancak teknik arıza nedeniyle görevini tamamlayamamıştır. 6 Ağustos 1915’te İngiliz denizaltısı HMS E11 tarafından torpidolanmış ve ağır hasar almıştır. Güvercinlik kıyılarına baştankara olarak kurtulmuş, 1917’de onarılarak tekrar hizmete girmiştir. Savaşın son yılında Karadeniz’deki birlik sevkiyatına eşlik etmiştir.

Cumhuriyet Dönemi

1923’te adı Peyk olarak değiştirilmiş ve Türk Donanması’na katılmıştır. 1925–1927 ve 1936–1938 yılları arasında Gölcük Tersanesi’nde iki kez kapsamlı modernizasyon geçirmiştir. Pruva tasarımı değiştirilmiş, üst yapısı yenilenmiştir. 1944’te İhtiyat Filosu’na alınan gemi, 1948’de hizmet dışı bırakılmış ve 1953–1954 yıllarında Gölcük’te sökülerek hurdaya ayrılmıştır.