Pickaxe Dağı

Pickaxe Dağı (İng. Pickaxe Mountain; Farsça: کوه کلنگ, Kûh-i Kolang, tam adıyla کلنگ گزلا / Kolang Gaz La; Türk basınında "Kazma Dağı" olarak da anılır), İran'ın İsfahan eyaletinde, Natanz kentine yakın konumda bulunan, dağın içine yer altına derinlemesine inşa edilmiş, tahkimatlı bir yer altı kompleksidir.^【1】 Tesis, İran'ın nükleer programıyla bağlantılı olduğu değerlendirilen bir yapı olup, İran hükûmeti resmî açıklamalarında burasının yalnızca santrifüj üretim ve montaj tesisi olduğunu savunmaktadır.^【2】 Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEK) müfettişleri tesise bugüne kadar girememiştir. Pickaxe Dağı, Şubat 2026'daki tahkimat bulguları ve Temmuz 2026'da ABD Başkanı Donald Trump'ın tesisi hedef göstermesiyle uluslararası gündeme taşınmıştır.

"Pickaxe Mountain" adı, Batı basınında ve istihbarat çevrelerinde kullanılan bir kod addır ve yerin Farsça adının doğrudan çevirisidir.^【3】 Farsça kaynaklarda tesis "Kûh-i Kolang" ya da tam adıyla "Kolang Gaz La" (کلنگ گزلا) olarak geçmektedir.^【4】 Türkçe basında "Pickaxe Dağı" ve "Kazma Dağı" adlandırmaları birlikte kullanılırken, Arapça basında "جبل الفأس" (Cebelü'l-Fe's) ifadesi tercih edilmektedir.

Pickaxe Dağı, Natanz uranyum zenginleştirme tesisine yaklaşık 1,5-2 kilometre mesafede, İsfahan eyaleti sınırları içinde yer almaktadır.^【5】 Tesis, yaklaşık 1.600 metre yükseklikteki dağın granit kayasının yaklaşık 140 metre derinliğine inşa edilmiştir; bu yükseklik, Fordo nükleer tesisinin içine inşa edildiği dağın yaklaşık iki katıdır.^【6】 ISIS'in Ocak 2022 tarihli değerlendirmesinde yer altı galerilerinin, kazı yöntemine ve tünellerin açılma açısına bağlı olarak dağın zirvesinin 78-145 metre altında bulunduğu belirtilmiştir; sonraki bazı değerlendirmeler bu derinliği yaklaşık 100 metre olarak vermektedir.^【7】 Fordo tesisinin zenginleştirme galerileri ise üzerindeki dağın zirvesinin yaklaşık 80-90 metre altındadır. Tesis iki ayrı tünel girişinden oluşmaktadır.

Pickaxe Dağı'ndaki inşaat faaliyetleri, İsrail'e atfedilen 2 Temmuz 2020 tarihli bir sabotaj eyleminin ardından başlamıştır. Söz konusu eylemde Natanz tesisindeki santrifüj üretim binası tahrip olmuştur.^【8】 Bu olayın ardından İran, hassas üretim kapasitesini yer altına, dağın içine taşımıştır.^【9】

22 Haziran 2025'te ABD'nin "Gece Yarısı Çekici Harekâtı" adlı operasyonuyla Fordo, Natanz ve İsfahan'daki nükleer tesisler vurulmuştur (12). Pickaxe Dağı bu saldırılar kapsamında hedef alınmamıştır.^【10】 Saldırıların ardından uydu görüntülerinde Pickaxe Dağı çevresinde yeni inşaat ve tahkimat faaliyetleri tespit edilmiştir: iki tünel girişi toprak ve kayayla kapatılmış, kazı atığı yığınları büyümüş, bölgede ağır iş makineleri görülmüştür.

Şubat 2026'da ISIS tarafından analiz edilen uydu görüntüleri, Pickaxe Dağı'ndaki tünel girişlerinin tahkim edildiğini göstermiştir.^【11】 10 Şubat 2026 tarihli görüntüde bir giriş üzerinde yeni dökülmüş beton ve beton dökümü için kullanılan bir pompa tespit edilmiştir. Ağır inşaat makinelerinin varlığı, tesisin henüz tam faaliyete hazır olmadığına işaret etmektedir. Aynı dönemde yakındaki Natanz tesisinde ve 125 kilometre kuzeydeki İsfahan kompleksinde de onarım ve tahkimat faaliyetleri gözlemlenmiş; İsfahan'daki tünel girişleri toprakla kapalı kalmıştır. Toprakla kapatma, hem hava saldırılarının etkisini azaltmaya hem de tesis içindeki malzemeyi hedefleyebilecek olası bir kara harekâtına karşı koruma sağlamaya yöneliktir.

İran hükûmeti nükleer silah geliştirmediğini belirtmekte, Pickaxe Dağı'ndaki tesisin 2020'den bu yana yalnızca santrifüj montajı ve üretimi amacıyla kullanıldığını savunmaktadır.^【12】

Tesisin santrifüj yeniden üretim kapasitesi, İran'ın saldırılar sonrası toparlanma yeteneği açısından belirleyici kabul edilmektedir. Tesisin boyutları ve tahmini derinliği, uranyum zenginleştirme ya da silahlık düzeye yakın zenginleştirilmiş uranyumun depolanması amacıyla kullanılabileceği değerlendirmelerine konu olmaktadır. İstihbarat çevrelerinde, Tahran'ın burada nükleer programı için "stratejik bir güvence" işlevi görecek gizli, beyan edilmemiş bir uranyum zenginleştirme tesisi inşa etmeye çalıştığı yönünde bir kuşku bulunmaktadır.^【13】 Tesisin nihai kullanım amacına ilişkin üç senaryo öne sürülmektedir: santrifüj montaj işlevinin sürdürülmesi; İsfahan'da tahrip olan metalurji faaliyetlerinin buraya taşınması; ya da mevcut 400 kilogramlık %60 zenginlikteki uranyum stokunu daha ileri düzeyde zenginleştirebilecek gizli bir tesisin inşası.

UAEK, 2025 yılı içinde %60 saflıkta zenginleştirilmiş yaklaşık 409 kilogram (yaklaşık 900 pound) uranyumun izini kaybetmiştir.^【14】 Bu miktar, tam silahlanma hâlinde teorik olarak on nükleer başlık üretimi için yeterli kabul edilmektedir. Söz konusu miktarın, her biri bir dalış tüpü büyüklüğünde 16 metal silindire sığabileceği tahmin edilmektedir. Fordo tesisi çevresinde 2025 yazındaki hava saldırılarından günler önce onlarca yük kamyonunun toplandığı görülmüş, bu durum hassas malzemenin saldırılardan önce taşınmış olabileceği kuşkusunu doğurmuştur. UAEK'nin Pickaxe Dağı'ndaki tünel faaliyetine ilişkin sorularına İran yetkilileri yanıt vermemiştir.^【15】

Pickaxe Dağı'nın fiziksel tahkimatı ve Natanz'a yakınlığı, tesisi İran'ın nükleer altyapısı içinde stratejik bir konuma yerleştirmektedir. Tesisin ABD'nin elindeki en güçlü bunker delici mühimmatın menzili dışında değerlendirilmesi, onu Fordo, Natanz ve İsfahan'dan ayıran temel unsurdur^【16】. Bu nedenle tesis, hem 2025 yazındaki 12 günlük savaş sırasında hem de Şubat 2026'da başlayan çatışma döneminde doğrudan saldırıya uğramamış, yalnızca Temmuz 2026'da Trump'ın tehdidiyle hedef listesine girmiştir.^【17】

Şubat 2026'da İran ile ABD arasında dolaylı bir nükleer müzakere süreci yürütülmüştür. 13 Temmuz 2026'da ABD'nin İran'a yönelik saldırılarının üçüncü gecesine girilmesiyle birlikte, Pickaxe Dağı doğrudan hedef gösterilmiştir.^【18】 Aynı dönemde Hürmüz Boğazı çevresinde İran ile ABD'nin müttefikleri arasında karşılıklı saldırılar yaşanmış; İran, Boğaz'da seyreden iki Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) tankerine füze saldırısı düzenlemiş, saldırıda bir mürettebat hayatını kaybetmiş, sekiz kişi yaralanmıştır. ABD, İran limanlarına giden ya da limanlardan ayrılan gemilere yönelik deniz ablukasını yeniden yürürlüğe koymuştur. Ürdün ordusu İran'dan fırlatılan dört füzeyi önlediğini açıklamış, Bahreyn'de alarm sirenleri çalmıştır. Wall Street Journal'ın ABD'li yetkililere dayandırdığı habere göre söz konusu askerî baskı, hem Tahran'ı Hürmüz Boğazı'ndaki saldırılar nedeniyle cezalandırmayı hem de İran liderliğini müzakere masasına döndürmeyi amaçlamaktadır.

^{ABD Başkanı Donald Trump} (Anadolu Ajansı)

ABD Başkanı Donald Trump, 13 Temmuz 2026'da "Hugh Hewitt Show" programına katılarak Pickaxe Dağı'nı doğrudan hedef göstermiş, "Pickaxe Dağı'nı ortadan kaldıracağız. İranlılara hazır olmalarını söyleyin" ifadesini kullanmıştır.^【19】 Tesiste hâlihazırda görünür bir faaliyet tespit etmediklerini belirten Trump, "muhtemelen Pickaxe'e yakın zamanda bir darbe indireceğiz" demiştir.^【20】 Trump aynı görüşmede olası askerî operasyonun iki ila üç hafta sürebileceğini öne sürmüştür. Trump, İran'ın 2025 yazındaki saldırılar öncesinde uranyumu taşımaya vakit bulamadığını iddia etmiştir. Artan askerî baskıya rağmen Trump, Tahran ile bir anlaşmaya varmanın hâlâ mümkün olduğunu belirtmiştir.^【21】 ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Haziran 2026 sonunda yaptığı açıklamada hiçbir ülkenin uluslararası sular için ücret talep etme hakkı bulunmadığını vurgulamıştır.

İran Yüksek Millî Güvenlik Konseyi Sekreteri Ali Laricani, ABD saldırılarının ardından bölgedeki enkazın kaldırılmadığını, ileride enkazın kaldırılarak önceki faaliyetlere devam edilebileceğini belirtmiştir. İran Devrim Muhafızları, ABD ordusunun BAE'ye ait tankerleri "yasa dışı bir rotaya" yönlendirmeye çalıştığını, bu nedenle tankerlerin ateş açılarak manevra yapamaz hâle getirildiğini öne sürmüştür. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD'nin Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden ücret talep etmesine karşılık, İran'ın bu boğazın daima "bekçisi" olduğunu belirtmiş, talep edilen oranı "çok fazla" bulduğunu ifade etmiştir.^【22】

UAEK Genel Direktörü Rafael Grossi, Şubat 2026'da Münih Güvenlik Konferansı'nda İran ile ABD arasında yeni bir nükleer anlaşmanın hem mümkün hem de acilen gerekli olduğunu, bir fırsat penceresinin bulunduğunu ancak bu pencerelerin ani biçimde kapanabileceğini belirtmiştir. Grossi ayrıca İran'ın elindeki tahmini 400 kilogram yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun, ABD'nin Haziran 2025'te bombaladığı yer altı tünel ve odalarında kaldığına inandığını, bu miktarın silahlık düzeye bir adım uzaklıkta bulunduğunu ifade etmiştir.^【23】 Grossi, Pickaxe Dağı'nın beyan edilmemiş nükleer malzemenin depolanması amacıyla kullanılıyor olma ihtimalinin dışlanamayacağını belirtmiştir.^【24】