

QuanT'ın Tanıtımından Bir Görsel (Anadolu Ajansı)
21 Kasım 2024’te Ankara’da bir salonda heyecan vardı. Sahnede altın renkli, avize benzeri büyük bir yapının görselleri ön plandaydı. İşte bu sırada TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi tarafından bir gelişme kamuoyuna sunuluyordu: Türkiye’nin ilk kuantum bilgisayarı, QuanT.【1】
Ertesi gün sosyal medya ikiye bölündü. Bir grup “Türkiye kuantum çağına girdi” diyordu. Diğer grup ise “5” sayısına takılmıştı. Peki 5’in anlamı neydi? Dünyadaki büyük sistemlerin yüzlerce kübitle çalışmasına karşın QuanT 5 kübitle çalışıyordu.
Bu yazıda “5 kübit”i savunmaktansa, kübit sayısının bir kuantum bilgisayarının değerlendirilmesi konusunda yeterli bir ölçüt olmadığından bahsedeceğim.
Kullandığınız telefonlar bit ile çalışır. Bir bit ya 0’dır ya 1’dir. Tıpkı bir madenî para gibi; bir madenî para zemine düşünce ya yazı gelir ya tura, arası yoktur. Kuantum bilgisayar ise kübitle çalışır. Kübitin özelliği, bir kuantum fiziği ilkesi olan “süperpozisyon” sayesinde aynı anda hem 0 hem 1 değerine sahip olabilmesidir. İşte kübit ölçüldüğünde tek bir değere çöker.【2】 Buna bir de dolanıklık olgusu eklenir. Dolanıklıkta, birbirine bağlı durumdaki iki parçacıktan sadece birinin ölçülmesi diğerinin durumunu mesafeden bağımsız olarak belirler.【3】 Bu noktada, klasik bilgisayar olasılıkları teker teker denerken, kuantum bilgisayar dolanıklık ile süperpozisyonun birleşmesiyle birçok olasılığı aynı anda değerlendirir.
Peki bu kadar güçlü bir yöntem neden henüz günlük hayatımıza girmedi?

Kuantum Çipinin Görünümü (Anadolu Ajansı)
Çünkü kübitler oldukça hassas. Sıcaklık veya titreşimdeki ufak bir değişim bile kuantum durumlarının kaybolmasına sebep olur. Bu duruma dekoherans denir. Bir kübitin süperpozisyonda kalma süresi tipik olarak mikrosaniyeler mertebesindedir, yani bir saniyenin milyonda biri kadardır.【4】
İşte görsellerdeki devasa altın yapının sebebi bu. O gördüğünüz şey bilgisayarın kendisi değil, çipi mutlak sıfıra yakın sıcaklıklara, yaklaşık −273 °C'ye soğutan bir seyreltme buzdolabıdır.【5】 Asıl çip en altta, tırnak büyüklüğündedir.

QuanT'ın Seyreltme Buzdolabının Görünümü (Anadolu Ajansı)
Bu kapsamda kübit sayısı, konunun yalnızca bir yönüdür. Kübitler kararsızsa, yüzlerce hatta binlerce olmasının bir anlamı olmaz. Nitekim IBM'in 1.000 kübitlik duyurusunu geri çekip hatasız kübitlere ağırlık vereceğini bildirmesi bundan kaynaklanır.【6】 Yani önemli olan kübit sayısı değil, kübitlerin sağlamlığıdır.
QuanT 2024’te ortaya çıkan bir sürpriz değildir. Proje yürütücüsü Prof. Dr. Ali Bozbey’in ifadelerine göre bilgisayarın bulunduğu TOBB ETÜ Süperiletken Kuantum Elektroniği Laboratuvarı’nın temelleri 2008’de atıldı; TÜBİTAK ve Kalkınma Bakanlığı projeleri ile altyapının özü o dönemde oluştu.【7】 Süreç şöyle ilerledi: 23 Kasım 2022’de, Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda TOBB ETÜ Teknoloji Merkezi'nde Kuantum Teknolojileri Araştırma Laboratuvarı hizmete girdi.【8】 Bozbey’in ifadesine göre ASELSAN ve SSB desteğiyle derinleşen gelişmeler sayesinde kuantum elektroniği çalışmaları ilerledi ve iki yıl sonra Türkiye'nin ilk kuantum bilgisayarı tanıtıldı.【9】
Bunların yanında, bir ülkenin bu cihazı kendi imkânlarıyla yapması neden önemli? Kuantum bilgisayarlar günümüzde satın alınabiliyor. Ancak satın alınan bir sistemde çipin detaylarına ulaşılamaz, sistem ihtiyaca göre yeniden inşa edilemez. Yerli sistemde ise algoritma geliştiriciler teknolojinin ayrıntılarına erişebilir, kendi altyapısı üzerinde özgün algoritmalar geliştirilebilir.【10】 Özetle asıl mesele cihaza sahip olmak değil, derinliklerine inebilmektir.
Milli Teknoloji Hamlesi’nin kuantum alanına yansıması budur. Savunma Sanayii Başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün, kritik teknolojilerde dışa bağımlılığın yalnızca bir tedarik meselesi olmadığını, egemenliğin sessizce devredilip devredilmemesi meselesi olduğunu belirtmiş; özgün ürünler geliştirerek kritik kabiliyetlerde belirleyici aktör olma zorunluluğunu vurgulamıştır.【11】 Bu bağlamda QuanT, sadece bir makineden ziyade bu makineyi geliştiren bir ekibin ve altyapının varlığının ve sarf edilen ciddi bir emeğin göstergesidir. Bu 16 yıllık zemine baktığınızda 5 sayısı bir sonuç değil, geliştirilen altyapının ilk ürünüdür. Milli Teknoloji Hamlesi’nin başarısı sadece geliştirilen cihaz ile değil, cihazın arkasındaki ekibin gücü ve emeği ile ölçülür.
Tanıtımda sistemin 5 kübitlik olduğu dışında teknik bir bilgi paylaşılmadı. Dolayısıyla sistemin hangi geliştirme sürecinden geçtiği ve hangi teknolojiyle üretildiği gibi temel sorular cevapsız kaldı.【12】 İstanbul Teknik Üniversitesi’nden Doç. Dr. Deniz Türkpençe, 5 kübitlik sistemlerin dünyada eğitim amaçlı olarak ticari firmalar tarafından satıldığını belirterek bunun bir montaj mı yoksa uzun bir çalışmanın çıktısı mı olduğunun belirsiz olduğunu ifade ediyor. Fransa’da aynı teknolojiyi üretenlerin 5 kübite ulaşmasının 12 yılı bulduğunu da ekliyor.【13】
Türkpençe, devamının gelmesi şartıyla bunun kritik bir teknolojide son derece önemli bir başlangıç olduğunu vurguluyor.【14】

Süperiletken Kuantum İşlemci Birimi (QPU) Geliştirilmesi Projesi İmza Töreni (Anadolu Ajansı)
Bu soru Kasım 2024'te sorulmuştu. Günümüzde bu sorunun cevabı, kısmen evet. SSB ve ASELSAN arasında Süper İletken Kuantum İşlemci Birimi (QPU) Geliştirilmesi Projesi imzalandı. ASELSAN ana yükleniciliğinde dört yıl sürecek olan proje, kuantum bilgisayarların en kritik unsurlarından biri olan işlemcinin yerli olarak geliştirilmesini planlıyor.【15】 Bir başlangıcın değeri ancak arkasından gelenlere bakarak anlaşılır. Şimdilik zincirin koptuğunu gösteren bir işaret yok.
Aynı gün atılan imzalar donanımla sınırlı değildi. Savunma Sanayii Kuantum Teknolojileri Stratejik Yetkinlik Geliştirme İş Birliği Protokolü ile üniversitelerde kuantum odaklı eğitim programları açılması hedefleniyor. YÖK Başkanı Erol Özvar, kuantum alanında sağlam bir insan kaynağı oluşturmanın bir zorunluluk olduğunu belirtiyor.【16】
“5 kübit az mı?” sorusunun cevabına gelecek olursak: evet, az. Ama kübit sayısının az olması QuanT’ın zayıf bir bilgisayar olduğunu göstermez. QuanT’a bir ürün olarak bakarsanız hayal kırıklığına uğrarsınız. Bir kabiliyet olarak bakarsanız bu teknolojiyi geliştiren bir ekip olduğunu görürsünüz. O ekibin, bu teknolojiyi geliştirmek için sağlam bir temeli bulunuyor. Mühim olan; gelişmenin büyüklüğü değil, gelişmenin dinamik olması ve bu gelişme için çalışanların harcadığı çabadır.
Milli Teknoloji Hamlesi'nin ölçüsü de burada saklı. Cihaz eskir, ekip kalır. Asıl soru şu olmalı: Gelecekte bu laboratuvarda kaç kişi çalışıyor olacak?
Anadolu Ajansı. "Türk Savunma Sanayisinde Kuantum Dönemi." Anadolu Ajansı. Erişim 11 Eylül 2026. https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/turk-savunma-sanayisinde-kuantum-donemi/3976753
Euronews Türkçe. "Türkiye'nin İlk Kuantum Bilgisayarı Tanıtıldı: Kuantum Bilişime Dair Bilinmesi Gerekenler." Euronews Türkçe. Erişim 11 Eylül 2026. https://tr.euronews.com/next/2024/11/21/turkiyenin-ilk-kuantum-bilgisayari-tanitildi-kuantum-bilisime-dair-bilinmesi-gerekenler
TOBB ETÜ. "TOBB, TOBB ETÜ ve ASELSAN'dan Teknolojik Güç Birliği." TOBB ETÜ. Erişim 11 Eylül 2026. https://www.etu.edu.tr/tr/haber/tobb-tobb-etu-ve-aselsan-dan-teknolojik-guc-birligi.
Anadolu Ajansı. "ASELSAN İlk Yerli Süper İletken Kuantum İşlemci Birimini Geliştirecek." Anadolu Ajansı. Erişim 11 Eylül 2026. https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/aselsan-ilk-yerli-super-iletken-kuantum-islemci-birimini-gelistirecek/3977564.
Anadolu Ajansı. "Kuantum Bilgisayarlar Enerjide Güvenliği ve Verimliliği Artırmada Kilit Rol Oynayacak." Anadolu Ajansı. Erişim 11 Eylül 2026. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/kuantum-bilgisayarlar-enerjide-guvenligi-ve-verimliligi-artirmada-kilit-rol-oynayacak/3781394.
Anadolu Ajansı. "Türkiye'nin İlk Kuantum Bilgisayarı 'QuanT' Tanıtıldı." Anadolu Ajansı. Erişim 11 Eylül 2026. https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/turkiyenin-ilk-kuantum-bilgisayari-quant-tanitildi/3400083.
TOBB. "Türkiye'nin İlk Kuantum Bilgisayarının Tanıtımı Yapıldı." TOBB. Erişim 11 Eylül 2026. https://www.tobb.org.tr/Sayfalar/Detay.php?rid=30991&lst=MansetListesi.
[1]
TOBB, "Türkiye'nin İlk Kuantum Bilgisayarının Tanıtımı Yapıldı," TOBB, erişim 11 Eylül 2026, https://www.tobb.org.tr/Sayfalar/Detay.php?rid=30991&lst=MansetListesi.
[2]
Euronews Türkçe, "Türkiye'nin İlk Kuantum Bilgisayarı Tanıtıldı: Kuantum Bilişime Dair Bilinmesi Gerekenler," Euronews Türkçe, erişim 11 Eylül 2026, https://tr.euronews.com/next/2024/11/21/turkiyenin-ilk-kuantum-bilgisayari-tanitildi-kuantum-bilisime-dair-bilinmesi-gerekenler.
[3]
Euronews Türkçe, "Türkiye'nin İlk Kuantum Bilgisayarı Tanıtıldı: Kuantum Bilişime Dair Bilinmesi Gerekenler."
[4]
Euronews Türkçe, "Türkiye'nin İlk Kuantum Bilgisayarı Tanıtıldı: Kuantum Bilişime Dair Bilinmesi Gerekenler."
[5]
Euronews Türkçe, "Türkiye'nin İlk Kuantum Bilgisayarı Tanıtıldı: Kuantum Bilişime Dair Bilinmesi Gerekenler."
[6]
Euronews Türkçe, "Türkiye'nin İlk Kuantum Bilgisayarı Tanıtıldı: Kuantum Bilişime Dair Bilinmesi Gerekenler."
[7]
Anadolu Ajansı, "Kuantum Bilgisayarlar Enerjide Güvenliği ve Verimliliği Artırmada Kilit Rol Oynayacak," Anadolu Ajansı, erişim 11 Eylül 2026, https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/kuantum-bilgisayarlar-enerjide-guvenligi-ve-verimliligi-artirmada-kilit-rol-oynayacak/3781394.
[8]
TOBB ETÜ, "TOBB, TOBB ETÜ ve ASELSAN'dan Teknolojik Güç Birliği," TOBB ETÜ, erişim 11 Eylül 2026, https://www.etu.edu.tr/tr/haber/tobb-tobb-etu-ve-aselsan-dan-teknolojik-guc-birligi.
[9]
Anadolu Ajansı, "Kuantum Bilgisayarlar Enerjide Güvenliği ve Verimliliği Artırmada Kilit Rol Oynayacak."
[10]
TOBB, "Türkiye'nin İlk Kuantum Bilgisayarının Tanıtımı Yapıldı."
[11]
Anadolu Ajansı, "Türk Savunma Sanayisinde Kuantum Dönemi," Anadolu Ajansı, erişim 11 Eylül 2026, https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/turk-savunma-sanayisinde-kuantum-donemi/3976753.
[12]
Euronews Türkçe, "Türkiye'nin İlk Kuantum Bilgisayarı Tanıtıldı: Kuantum Bilişime Dair Bilinmesi Gerekenler."
[13]
Euronews Türkçe, "Türkiye'nin İlk Kuantum Bilgisayarı Tanıtıldı: Kuantum Bilişime Dair Bilinmesi Gerekenler."
[14]
Euronews Türkçe, "Türkiye'nin İlk Kuantum Bilgisayarı Tanıtıldı: Kuantum Bilişime Dair Bilinmesi Gerekenler."
[15]
Anadolu Ajansı, "ASELSAN İlk Yerli Süper İletken Kuantum İşlemci Birimini Geliştirecek," Anadolu Ajansı, erişim 11 Eylül 2026, https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/aselsan-ilk-yerli-super-iletken-kuantum-islemci-birimini-gelistirecek/3977564.
[16]
Anadolu Ajansı, "Türk Savunma Sanayisinde Kuantum Dönemi," Anadolu Ajansı, erişim 11 Eylül 2026, https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/turk-savunma-sanayisinde-kuantum-donemi/3976753.
Kübit Nedir?
Asıl Zorluk Kübit Sayısı Değil
QuanT Bir Bitiş Değil, Bir Altyapının Görünen Yüzü
Peki Eleştiriler Haksız Mı?
Gerisi Geldi Mi?