QuanT

QuanT (açılımı Quantum Computer of TOBB ETU), TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi bünyesinde geliştirilen ve Türkiye'nin ilk kuantum bilgisayarı olarak tanıtılan 5 kübitlik süperiletken sistemdir. 21 Kasım 2024'te Ankara'daki TOBB ETÜ Teknoloji Merkezi'nde düzenlenen törenle kamuoyuna sunulmuştur.^【1】

Türkiye'de süperiletken kuantum teknolojileri alanında yürütülen çalışmaların 2010'lu yıllara uzandığı belirtilmektedir.^【2】QuanT'nin geliştirildiği TOBB ETÜ Süperiletken Kuantum Elektroniği Laboratuvarı'nın altyapısı, TÜBİTAK ve Kalkınma Bakanlığı destekli projelerle oluşturulmuştur.^【3】23 Kasım 2022'de, Başkanlığın koordinasyonunda TOBB ETÜ Teknoloji Merkezi'nde Kuantum Teknolojileri Araştırma Laboratuvarı hizmete girmiştir.^【4】

QuanT, işlemleri klasik bilgisayarlardaki bit yerine kuantum biti (kübit) ile gerçekleştiren süperiletken bir sistemdir ve 5 kübit kapasitesine sahiptir.^【5】Kuantum hesaplamanın gerçekleştirilebilmesi için kübitlerin dış etkilerden yalıtılması gerekir. Manyetik ve elektriksel gürültüler nedeniyle kübitler çevreyle etkileşime girebilir; bu etkiye kuantum uyumsuzluğu (dekoherans) adı verilir. Bu nedenle kuantum bilgisayarlar mutlak sıfır sıcaklığına yakın değerlerde ve manyetik etkiden uzak tutulur.^【6】

^{QuanT (}Anadolu Ajansı⁾

Sistemin tanıtımında kübit sayısı dışında teknik ayrıntı paylaşılmamıştır. Kullanılan kübit mimarisi, üretim süreci ve hata oranlarına ilişkin veriler kamuoyuyla paylaşılmamıştır.^【7】Kübit sayısı, bir kuantum bilgisayarının başarımını belirleyen tek etken değildir. Aynı kübit sayısına sahip sistemlerin, kübit ve bağlantı hata oranlarına bağlı olarak birbirinden belirgin biçimde farklı sonuçlar üretebildiği gösterilmiştir.^【8】Kuantum bilgisayar alanındaki araştırmaların önemli hedeflerinden biri, klasik bilgisayarlarla çözülmesi çok uzun süren şifrelenmiş bilgilerin hızla çözülebilmesini sağlayacak teknolojiler geliştirmektir.^【9】

Tanıtım töreni, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Tanıtımda, dünyada kuantum bilgisayar teknolojisine sahip ülke sayısının on beş olduğu ve Türkiye'nin bu ülkeler arasına girdiği belirtilmiştir. Teknolojinin kriptografi, yapay zekâ, ilaç geliştirme, enerji optimizasyonu ve iklim modelleme gibi alanlarda kullanım imkânı sunduğu aktarılmıştır.^【10】

Kuantum teknolojilerinin pazar büyüklüğünün 2035 yılında 2 trilyon dolara ulaşmasının öngörüldüğü aktarılmıştır.^【11】Yerli bir kuantum bilgisayara sahip olmanın, algoritma geliştiricilerin teknolojinin ayrıntılarına derinlemesine erişmesini ve Türkiye'nin kendi altyapısı üzerinde özgün algoritmalar geliştirmesini mümkün kılacağı belirtilmektedir.^【12】

Tanıtım sırasında bir sonraki hedef olarak, Savunma Sanayii Başkanlığı desteğiyle ASELSAN ve TOBB ETÜ tarafından kurulacak Süperiletken Çip Üretimevi açıklanmıştır. Süperiletken çiplerin yerli üretimini sağlaması hedeflenen bu tesisin, daha yüksek kapasiteli kuantum bilgisayarların geliştirilmesine imkân tanıması beklenmektedir.^【13】Haziran 2026'da düzenlenen SSB Kuantum Programı Tanıtımı'nda, Savunma Sanayii Başkanlığı ile ASELSAN arasında Süper İletken Kuantum İşlemci Birimi (QPU) Geliştirilmesi Projesi'ne ilişkin imzalar atılmıştır. ASELSAN ana yükleniciliğinde yürütülecek ve dört yıl sürecek projeyle, kuantum bilgisayarların en kritik bileşenlerinden biri olan işlemci biriminin yerli olarak geliştirilmesi hedeflenmektedir. Proje kapsamında Sabancı Üniversitesi, Koç Üniversitesi ve TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü ile ortak çalışmalar yürütülecektir.^【14】

ASELSAN Genel Müdürü Ahmet Akyol, kuantum teknolojileri alanında 2021'den bu yana çalışmalar yürütüldüğünü ve işlemci birimlerinin üretiminin Türkiye'nin ilk süper iletken üretim evinde gerçekleştirileceğini belirtmiştir.^【15】

Aynı etkinlikte Savunma Sanayii Kuantum Teknolojileri Stratejik Yetkinlik Geliştirme İş Birliği Protokolü ile Navigasyon Amaçlı ve Denizaltı Tespiti için Kuantum Manyetometre Kullanımı ve Gösterimi (KERTERİZ) Projesi için de imza törenleri düzenlenmiştir. YÖK Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar, kuantum alanında güçlü bir insan kaynağı ve araştırma altyapısı oluşturulmasının bir tercih değil zorunluluk olduğunu belirtmiş; lisans düzeyinde kuantum odaklı programların açılmasının planlandığını, ilk çalışmanın Gebze Teknik Üniversitesi ile başlatıldığını açıklamıştır.^【16】