Rehberlik

Rehberlik; bireyin kendini tanıması, kapasitesini gerçekleştirebilmesi, kendine uygun karar alıp uygulaması ve yaşamıyla ilgili farkındalık düzey artışı için uzman kişilerce bireye verilen profesyonel yardım sürecidir. Rehberlik, kişilere, bu süreçte kendilerine gerçekçi hedefler koymada, zorluklarla başa çıkmada ve farkındalık düzeyini geliştirmede olanak sağlar. Bireyin içinde bulunduğu toplum içinde yer alabilmesi ve potansiyelini gerçekleştirmeye yarar.

Rehberlik süreci; çeşitli alt dallar altında bireyin farkındalığını yükseltip potansiyelini gerçekleştirmeye yarayan, temeline hayat kalitesi ve mutluluğu alan yaşam boyu devam edebilen bir süreçtir. Hizmet alanlarını daraltarak bireylere daha spesifik metotlarla yardım etmeyi amaçlayan rehberlik hizmetleri, çeşitli alt dallara ve kategorilere de ayrılmıştır. 

Bir rehber, bir danışanıyla görüşürken, temsili görsel. Yapay zeka ile oluşturulmuştur.

Rehberliğin Tarihçesi

Rehberliğin gelişimi, 20. yüzyıl başlarına dayanmaktadır. İlk olarak meslek bulmada ve kişileri onlara en uygun mesleğe yerleştirmede kullanılmaya başlanmıştır. 19. yüzyıl sonlarında gençleri iş imkanlarından haberdar etmek için rehberlik hizmetleri kullanılsa da somut adım, 1908'de Frank Parsons tarafından ilk mesleki rehberlik bürosunun açılmasıyla başlar.  İlk mesleki rehberlik kongresi 1910'da Boston ‘da toplanmış ve bu kongrede Ulusal Mesleki Rehberlik Derneği kurulmuştur. 1952 tarihine kadar çeşitli alt dallarda dernekler kurulmuş, kişilik ve rehberlik hizmetlerini bünyesinde bir arada toplayan Amerikan Kişilik ve Rehberlik Derneğinin kurulmasıyla diğer dernekler tek çatı altında toplanmıştır. 

Türkiye’deki rehberlik uygulamaları ise Amerika ve Avrupa’dan geç başlamıştır. İlk defa Gazi Eğitim Enstitüsünde başlayan rehberlik hizmetleri, eğitimden bağımsız dersler olarak yer almıştır. 1953 yılında Amerikalı uzmanlardan da yardım alınarak Test ve Araştırma Bürosu kurulmuştur. Bu tarihten sonra çeşitli illere ve okullara yayılan rehberlik uygulamaları, giderek günümüzdeki halini almıştır. 

İlk psikolojik testler ise, Amerika tarafından askerleri kişiliğine uygun görevlere yerleştirmek ve maksimum verimlerini alabilmek için 2. dünya savaşı sırasında yapılmıştır. Son yıllarda rehberliğin psikolojik danışma işlevi gittikçe önem kazanmaktadır. Psikolojik danışmanlık, neredeyse rehberlikten ayrı bir dal haline gelmiştir. Hatta son dönemlerde rehberlik kelimesinin kaldırılıp, yalnızca psikolojik danışman olarak söylenmesi de tartışılmıştır. Bunun sebebi, rehberlik kelimesi kişinin iradesi daha geri planda tutularak kişiyi yalnızca belli bir konuda yönlendirmek olarak anlaşılmasıdır.  

Rehberlik Türleri

Rehberlik hizmetleri, aşağıdaki başlıklar altında incelenebilir:

Kişisel Rehberlik

Kişisel rehberliğin temel amaçlarından bazıları, öğrencinin eğitime en iyi şekilde hazır olması, öğrenmeye yatkınlığını artırmaktır. Kişilerin psikolojik sağlamlıklarına katkı sağlayabilir. Kişisel rehberliğin çalıştığı alanlar arasında şunlar örnek verilebilir.  

• Bireyi eğitim öğretime hazır hale gelmesinde katkı sağlar. 
• Bireyin benlik kavramına katkı sağlar. 
• Potansiyelinin farkına varmasına yardım edebilir. 
• Yaşamdan haz almada bireye katkı sağlar.  
• Farklılıkları hoş görme ve kendi ile barışma ortamı sağlar.  
• Görev ve sorumluluk bilincine katkı sağlar.  



Eğitsel Rehberlik

Eğitim ve öğretimde rehberliğin önemi yadsınamaz. Eğitimde rehberliğin temel amacı bireyin eğitim ve öğretim faaliyetlerinden maksimum verimi alabilmesidir. Bireyin içinde bulunduğu gelişim döneminin gereği olan akademik başarı elde edilirken eğitsel rehberlik bireyi destekler niteliktedir. Eğitsel rehberlik bireyin eğitimden maksimum verimi ve kendi ihtiyaç duyduğu şeyleri elde etmeye yardımcı olabilir. Akademik anlamda eğitsel rehberlik alan birey hedef koyma ve hedefleri doğrultusunda çalışmaya yatkın olur.  

Mesleki Rehberlik

Kariyer basamaklarında en önemli adımlardan birisi de kariyerimizi hangi alana inşa edeceğimizdir. Kişilerin seçtiği sektörler ve yapmak istediği mesleğe karar vermede mesleki rehberlik önemli rol oynar. Günümüz değişen ve gelişen dünyasında kişilerin meslekleri gözlemleyerek kendine uygun olan mesleği seçmesi zor hal almıştır. Bu nedenle gençleri mesleklere hazırlama ve onları seçme safhasında yönlendirme eğitim kurumları ve mesleki rehberlik uygulamalarına kalmıştır. Meslek yalnızca çalışılıp para kazanılacak bir gelir kapısı olarak görülmemeli, bireylerin hayatının pek çoğuna nüfus ettiği unutulmamalıdır.

Rehberlik İlkeleri

Rehberlik hizmetlerinin başarıya ulaşmasındaki en önemli etkenlerden birisi de ilkelere sahip olup bu ilkeler doğrultusunda sistematik bir şekilde çalışmasıdır. İlke, esas alınan düşünce, temele koyulan fikir anlamlarına gelmektedir. Bu bağlamda rehberlik ilkelerine bakıldığında rehberlik hizmetlerinin kuralları niteliğindedir diyebiliriz. Bu kurallar ve ilkelere uyulması meslek etiği açısından ve sürecin sağlıklı ilerlemesi için son derece önem taşımakta olup, danışman ve danışanın da haklarını gözetmeye destek olabilir.  

Bu ilkeleri şu şekilde sıralanabilir:

• Rehberlik çalışmalarının ilk ortaya çıkmaya başladığı 20. yy başlarında rehberlik problem odaklı çalıştığı için kişinin rahatsızlığı bittiğinde rehberlik ve psikolojik danışma ihtiyacı da bitti gibi bir kanı oluşmuştur. Günümüzde ise bu kanı kırılmış, yerini yaşam boyu rehberlik kavramı almıştır. 
• Rehberlik hizmetlerinden yararlanma gönüllülük gerektirir.
• Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde gizlilik esastır.
• Rehberlik hizmetlerinin odağında birey vardır ve birey alabileceği rehberlik hizmetlerini seçme hakkına sahiptir.
• Rehberlik hizmetlerinde bireysel farklılıklar mutlaka gözetilmelidir.