Rekabet Kurumu

Rekabet Kurumu, Türkiye'deki mal ve hizmet piyasalarında rekabetçi bir ortamın tesis edilmesi, korunması ve geliştirilmesinden sorumlu özerk bir kuruluştur. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun 1994 yılında kabul edilmiş, Rekabet Kurumu ise 1997 yılında fiilen faaliyete geçmiştir. Bu, devletin 1982 Anayasası'nın 167. maddesi ile kendisine verilen piyasalarda tekelleşmeyi ve kartelleşmeyi önleme görevini yerine getirmesi anlamına geliyordu. Kurumun temel rolü, kanunla kendisine verilen yetkileri kullanarak rekabet sürecine yönelik tehditleri önlemektir.

Piyasa ekonomisinin temel ilkesi, ekonomik ilişkilerin rekabet odaklı olduğu varsayımıdır. Rekabet, iktisadi anlamda, bir piyasada satıcıların daha fazla müşteri edinerek mal ve hizmet satışlarını, dolayısıyla da karlarını artırmak için giriştikleri yarış şeklinde tanımlanabilir[cite: 2]. Bu olgu, etkin çalışan bir piyasa sistemi için temel oluşturur; piyasa aktörlerinin kararlarının bağımsızlığını ve kişisel çıkarları gözeten eylemleri korumakla birlikte, sosyal adaleti ve ekonomik etkinliği sağlar. Serbest bırakılan piyasalar, yıkıcı rekabet veya toplumsal refah ile ekonomik gelişmeye zararlı işbirlikleri ya da hakim durumdaki firmaların sömürücü eylemleri riskini taşır ve bu da devlet müdahalesini gerektirir. Bu tür rekabet karşıtı eylemler aynı zamanda girişim özgürlüğünü kısıtlayabilir ve demokratik hakları baltalayabilir. Bir rekabet kanununun ve bunu uygulayacak etkin bir kurumun varlığı bu sorunların çözümüne yöneliktir. Rekabet otoriteleri, teşebbüslerin etkin rekabet koşullarını bozan eylem ve işlemlerini önlemekle, böylece girişim özgürlüğünü teminat altına almak ve kaynakların etkin dağılımı yoluyla toplumsal refahı artırmakla yükümlüdür.

Kurumun faaliyetlerinin temel yasal dayanağı 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'dur. 7 Aralık 1994'te kabul edilen bu kanun, mal ve hizmet piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı anlaşma, karar ve uygulamaları ve piyasaya hakim olan teşebbüslerin bu hakimiyetlerini kötüye kullanmalarını önlemek, bunun için gerekli düzenleme ve denetlemeleri yaparak rekabetin korunmasını sağlamayı amaçlar. Kanun, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen her türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar ile piyasaya hakim olan teşebbüslerin bu hakimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her türlü hukuki işlem ve davranışları kapsar. Temel hedefleri arasında kartellerin ve diğer rekabet kısıtlamalarının yasaklanması, hakim durumun kötüye kullanılmasının engellenmesi ve tekellerin oluşumunu önlemek için belirli birleşme ve devralmaların kontrol edilmesi bulunmaktadır. Rekabet Kurumu'nun temel amacı, bu kanunun uygulanması yoluyla piyasalarda rekabetin sağlanması ve korunmasıdır.

Rekabet Kurumu'nun misyonu:

• Kartelleşmeyi ve tekelleşmeyi engellemek.
• Tüketici faydasını artırmak.
• Piyasa mekanizmasının sağlıklı bir şekilde işlemesine katkı sağlamak.
• Uluslararası rekabet gücünün artırılmasına katkıda bulunmak.
• Giriş engellerini azaltarak yatırım ortamının sağlıklı işlemesini temin etmek.

Bu misyon doğrultusunda Kurum şunları amaçlar:

• Rekabeti sınırlayıcı anlaşmaları, hakim durumun kötüye kullanılmasını ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralmaları önlemek üzere piyasaları izlemek, düzenlemek ve denetlemek.
• Rekabet kültürünü yaygınlaştırmak ve kamunun kararlarının ve eylemlerinin rekabetçi anlayışa göre oluşturulması için gereken tasarruflarda bulunmak[cite: 22].
• Rekabet hukukuna, iktisadına ve politikasına ilişkin araştırmalar yapmak, politika geliştirmek ve makroekonomik politikaların oluşmasına rekabet politikası yönüyle katkıda bulunmak. Rekabetçi sürecin korunması yoluyla kaynakların etkin dağılımının sağlanması ve toplumsal refahın artırılması, Kurumun misyonunun temelini oluşturur.

Kurumun vizyonu; sürdürülebilir büyümeyi ve kalkınmayı destekleyen; yeniliği, çeşitliliği, verimliliği, kaliteyi en üst seviyeye ulaştıran; yaygın bir rekabet kültürünü teşvik eden, işleyebilir bir rekabet ortamı oluşturan ve bu kapsamda fikri,iktisadi ve idari katkı sağlayan, uluslararası platformlarda da etkin bir kurum olmaktır.

Rekabet Kurumu, görevlerini yerine getirirken birtakım temel değerlere bağlı kalır:

• Tarafsızlık: Tüm işlem ve kararlarında, hiçbir ayrım gözetmeden paydaşlarına eşit mesafede kalmak ve kararlarını maddi olayın somut koşullarına, araştırmalarında elde ettiği delillere ve yaptığı tespitlere dayandırmak.

• Öngörülebilirlik: Görevlerini yürürlükteki mevzuat dahilinde, usul ve esaslar açısından tutarlı olmaya çalışarak yerine getirmek ve rekabet politikası ile yasal düzenlemelere uygun olarak, küresel gelişmeler, serbest piyasa ilkeleri, rasyonel gerekçeler ve somut veriler doğrultusunda, en rekabetçi ve en iyi piyasa koşullarını gözeterek öngörülebilir bir uygulama düzeni oluşturmak.

• Hesap Verebilirlik: Vermiş olduğu kararlar ile sahip olduğu bilgi ve birikimi belirli bir düzen içerisinde kamuoyu ile paylaşmak. Kurulun idari yaptırım kararlarına karşı yetkili idare mahkemesinde dava açılabilir ve gelirleri ile faaliyetlerine ilişkin harcamaları mevzuat tarafından belirlenmiş birimlerce periyodik olarak incelenir.

• Hızlı Karar Alma: Mevcut bilgi ve belgelere dayalı kararlarının doğru, anlaşılabilir ve etkili olması için karar alma süreçlerini sürekli gözden geçirmek ve tüm işlemlerinin ve kararlarının hızlı ve doğru bir şekilde tesis edilmesine azami derecede özen göstermek.

• Katılımcılık: Faaliyetlerini ilgili kişi ve kurumlarla aktif işbirliği içerisinde ve bu çevrelerden alınan görüşleri karar alma süreçlerinde dikkate alarak yürütmek.

• Uzmanlık: Yetkisinde ve sorumluluğunda bulunan faaliyetlerini yetkin insan kaynağı ile uzmanlık ve liyakat esaslarına bağlı olarak yürütmek.

• Etkinlik: Faaliyetlerini kendisine tahsis edilen kaynakları etkin ve verimli bir şekilde kullanarak yürütmeye özen göstermek.

Rekabet Kurumu, kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip bir kuruluştur. Ticaret Bakanlığı ile ilişkilidir ancak görevini yaparken bağımsızdır. Hiçbir organ, makam, merci ve kişi Kurumun nihai kararını etkilemek amacıyla emir ve talimat veremez. Kurumun merkezi Ankara'dadır.

Teşkilatı şunlardan oluşur:

1. Rekabet Kurulu 
2. Başkanlık 
3. Hizmet Birimleri 

Rekabet Kurulu, Kurumun karar organıdır. Cumhurbaşkanı tarafından atanan, biri Başkan biri İkinci Başkan olmak üzere toplam yedi üyeden oluşur.

Kurulun temel görev ve yetkileri şunlardır:

• Bu Kanunda yasaklanan faaliyetler ve hukuki işlemler hakkında, başvuru üzerine veya resen inceleme, araştırma ve soruşturma yapmak; bu Kanunda düzenlenen hükümlerin ihlal edildiğinin tespit edilmesi üzerine, bu ihlallere son verilmesi için gerekli tedbirleri alıp bundan sorumlu olanlara idari para cezaları uygulamak.

• İlgililerin muafiyet ve menfi tespit taleplerini değerlendirerek, uygun olan anlaşmalara muafiyet ve menfi tespit belgesi vermek.

• Verilen muafiyet kararları ve menfi tespit belgelerinin ilgili olduğu piyasaları sürekli takip ederek, bu piyasalarda ya da tarafların durumlarında değişiklikler tespit edilmesi halinde ilgililerin başvurularını yeniden değerlendirmek.

• Birleşme ve devralmalara izin vermek.

• Başkanın teklifi üzerine Başkan Yardımcıları ve Baş Hukuk Müşavirini atamak.

• Bu Kanunun uygulanması ile ilgili olarak tebliğler çıkarmak ve gerekli düzenlemeleri yapmak.

• Rekabet hukuku ile ilgili mevzuatta yapılması gerekli değişiklikler konusunda doğrudan veya Bakanlığın talebi üzerine görüş bildirmek.

• Rekabeti sınırlayıcı anlaşma ve kararlarla ilgili olarak diğer ülkelerin mevzuat, uygulama, politika ve tedbirlerini izlemek.

• Kurumun personel politikasını saptamak, uygulamasını izlemek, Başkanlıkça hazırlanan Kurumun yıllık bütçesi, gelir gider kesin hesabı ve yıllık çalışma programlarını onamak, gerekirse bütçede hesaplar arasında aktarma yapmaya karar vermek.

• Yılda bir, çalışmaları ve görev alanlarındaki durum ve gelişmelerle ilgili bir rapor yayınlamak.

• Menkul ve gayrimenkul eşya ve demirbaş alımı gibi satınalma, satma, kiralama konularındaki önerileri görüşüp karara bağlamak, bu konuda gerekli düzenlemeleri yapmak.

• Kurumun üçüncü kişilerle olan alacak, hak ve borçları hakkında her türlü işleme karar vermek.

• Kanunla verilen diğer görevleri yerine getirmek.

Başkanlık; Kurul Başkanı, İkinci Başkan ve Kurul Başkan Yardımcılarından teşekkül eder. Kurul Başkanı Kurumun en üst amiri olup, Kurumun genel yönetim ve temsilinden sorumludur.

Başkanlığın görev ve yetkileri şunlardır:

• Kurumun karar organı olan Rekabet Kurulu ile hizmet birimlerinin uyumlu, verimli disiplinli ve düzenli bir biçimde çalışmasının en üst düzeyde organizasyonu ve koordinasyonunu sağlamak, Kurum hizmet birimleri arasında çıkabilecek görev ve yetki sorunlarını çözmek.

• Kurul toplantılarının gündemini, gün ve saatini belirlemek ve toplantıları idare etmek.

• Kurul kararlarının gereğinin yerine getirilmesini sağlamak, bu kararların uygulanmasını izlemek.

• Hizmet birimlerinden gelen önerilere son şeklini vererek Kurula sunmak.

• Kurumun yıllık bütçesi ile gelir gider kesin hesabını ve yıllık çalışma raporlarını hazırlamak ve Kurula sunmak, Kurum bütçesinin uygulanmasını, gelirlerin toplanmasını, giderlerinin yapılmasını sağlamak.

• Rekabet politikası ile ilgili olarak alınacak kararlar ve ilgili mevzuat hakkında görüş bildirmek.

• Kurumun Bakanlık ve diğer kuruluşlarla ilişkilerini düzenlemek ve yürütmek.

• Kurumu resmi ve özel kuruluşlar nezdinde temsil etmek.

• Kurulun nihai kararları ile Kurumca hazırlanacak tebliğ ve yönetmeliklerin yayınlanmasını sağlamak.

• Kurul Başkanı adına imzaya yetkili personelin görev ve yetki alanını belirlemek.

• Başkan Yardımcıları ve Baş Hukuk Müşaviri hariç Kurum personelini atamak.

Hizmet birimleri; Daire Başkanlıkları şeklinde teşkilatlanmış ana hizmet birimleri, danışma birimleri ve yardımcı hizmet birimlerinden oluşur. Bu birimler, Kurumun günlük teknik ve idari işlerini yürütür.

Rekabet Kurumu, hedeflerine ulaşmak için çeşitli temel faaliyetlerde bulunur:

• Rekabet Karşıtı Uygulamalarla Mücadele: Piyasada rekabeti bozan, engelleyen ya da kısıtlayan teşebbüsleri, ayrıntılı inceleme ve soruşturma süreçleri sonucunda cezalandırır. Bu, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi (rekabeti sınırlayıcı anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliği kararları), 6. maddesi (hakim durumun kötüye kullanılması) ve 7. maddesi (rekabeti önemli ölçüde azaltan birleşme ve devralmalar) ihlallerini ele almayı içerir.

• Muafiyetler ve Menfi Tespitler: Rekabet kurallarıyla çatışmakla birlikte ekonomiye katkısı bulunan, tüketicilere yarar sağlayan anlaşmalara muafiyet tanır ve bu tür anlaşmalar için ikincil düzenlemeler yapar. Ayrıca, bir anlaşma, karar veya uygulamanın kanunun ilgili maddelerine aykırı olmadığını gösteren menfi tespit belgesi verebilir.

• Birleşme Kontrolü: Belirli bir büyüklüğün üzerindeki birleşme, devralma ve ortak girişimleri inceleyerek piyasalarda tekelleşmenin önüne geçer.

• Özelleştirme Gözetimi: Özelleştirme aşamasında kamu teşebbüslerinin özel sektöre devrini de inceleyerek, devletin ekonomideki etkinliği azaltılırken kamunun terk ettiği alanlarda tekelleşmeye engel olur.

• Rekabet Savunuculuğu: Piyasalardaki rekabeti olumsuz yönde etkileyecek ya da kısıtlayacak nitelikteki çeşitli kanunlar ve düzenlemelerle ilgili olarak ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına görüşler göndererek piyasalarda rekabet koşullarının hakim kılınmasını sağlar.

Kurum, kamu kurum ve kuruluşlarından, teşebbüslerden ve teşebbüs birliklerinden gerekli her türlü bilgiyi istemeye ve teşebbüslerin ve teşebbüs birliklerinin tesislerinde yerinde incelemelerde bulunmaya yetkilidir.

Rekabet Kurumu, 4054 Sayılı Kanun'un 20'nci maddesine göre mal ve hizmet piyasalarının serbest ve sağlıklı bir rekabet ortamı içinde teşekkülünün ve gelişmesinin temini ile bu Kanunun uygulanmasını gözetmek ve Kanunun kendisine verdiği görevleri yerine getirmek üzere kurulmuştur.