Rock Müziğin Dervişan'ı: Cem Karaca

Ağlarken, gülerken ya da hüzünlüyken, sesiyle bizim yanımızda olan 20-21.yy dervişi Cem Karaca'ya biraz da beraber bakalım ister misiniz? Barış Manço yazısından sonra, Türk müziğinin en nev-i şahsına münhasır karakterlerinden birinin, Cem Karaca'nın hayatına dair derin bir yolculuğa çıkmak istedim sizinle. Anadolu’nun bin yıllık nefesini rock tınılarıyla harmanlayan gerçek bir "Anadolu rock ozanıydı" o.

^{Cem Karaca} (Anadolu Ajansı)

Her şey 5 Nisan 1945’te İstanbul’da, tiyatro tozuyla çepeçevre sarılmış bir evde başlıyor. Ermeni asıllı opera sanatçısı Toto Karaca ile Azeri asıllı tiyatrocu Mehmet Karaca’nın oğlu olarak dünyaya geliyor "Muhtar Cem"^【1】.

Henüz 6 yaşındayken annesinin teşvikiyle müzik eğitimine adım atıyor ancak, çocukluk yılları her zaman toz pembe geçmiyor. Çoğu kişi gibi onun da bazı sıkıntıları oluyor tabi. Özellikle 6-7 Eylül Olayları’nın oluşturduğu o karanlık dönem, Bakırköy’deki evlerinde de hissediliyor. O dönemlerde "delikanlı" olduğundan, çok şiddetli hissediliyor hemde.^【2】

Robert Koleji yıllarında, kuşağındaki pek çok genç gibi o da Rock ‘n Roll rüzgarına kapılıyor. Bir doktor ya da mühendis olma hayalleri kurarken, "Suadiyeli Nesrin" adında genç bir kızı etkilemek için sokak ortasında söylediği o ilk şarkı, aslında müzik kariyerinin fitilini ateşleyen küçük bir adım oluyor.^【3】

Beyoğlu Spor Kulübü’nün lokalinde arkadaş zoruyla sahneye çıkmasıyla başlayan profesyonel serüveni; "Dinamitler" ve "Jaguarlar" gibi gruplarla devam ediyor. O günlerde sahnede Elvis Presley şarkıları söyleyen bu genci, babası Mehmet Karaca hariciyeci yapmak istiyor, hatta şarkıcılıktan vazgeçirmek için sahneye adam kiralayıp onu yuhalatacak kadar ileri gidiyordu.^【4】

^{Cem Karaca İnfografik} (Anadolu Ajansı)

Cem Karaca’nın müziğinde asıl kırılma noktası, 1965 yılında vatani görevi için gittiği Antakya’da yaşanıyor. O güne kadar Anadolu müziğini "garip ve ilkel" bulan o kolejli gencin dünyası, bir Mehmetçik’in bağlama eşliğinde söylediği türküyle yerle bir oluyor adeta. Cem Karaca o anı, "Ben o güne kadar ne garip, ilkel bir müzik diye düşünürken bir de baktım ki benim o anda içinde bulunduğum hissiyatı, o müzik canlandırıyor, dile getiriyor, anlatıyor." diyerek anlatıyor bizlere.^【5】

İşte o an, Batı enstrümanlarıyla Anadolu’nun özünü birleştirme kararı aldığı aldığı dönem oluyor ve hayatında en önemli dönüm noktasını yaşıyor.^【6】

İstanbul’a döndüğünde Apaşlar grubuyla çalışmaya başlıyor. 1967 yılında Hürriyet’in düzenlediği Altın Mikrofon Yarışması’na Erzurumlu Emrah’ın bir şiirine yaptığı besteyle katılıyor. Bu yarışmada ikinci olsa da yaptığı şeyler ve gösterdiği marifetler birincileri bile gölgede bırakıyor.^【7】

Ardından gelen "Resimdeki Gözyaşları", Türk popüler müziğinin en kıymetli eserlerinden biri olarak tarihe geçiyor ve hala daha bize eşlik etmeye devam ediyor. Hatta bunu yazarken bana da eşlik ediyor. Şarkısında dediği gibi "Geriye kalan bir avuç anı" ve biz bu anıyı daima yad ediyoruz, edeceğiz...

1970’li yılların, Cem Karaca’nın sadece bir müzisyen değil, toplumsal hareketliliğin merkezinde bir "Dervişan" olduğu yıllar olduğunu görüyoruz. Kardaşlar ve Moğollar döneminden sonra kurduğu Dervişan grubuyla, progresif rock tınılarını siyasal mesajlarla birleştiriyor kendisi. "Tamirci Çırağı", "Kavga", "Parka" ve "1 Mayıs Marşı" gibi eserler, sınıfsal mücadelenin ve işçi sınıfının sahnelerdeki sesi oluyor. O artık sol hareketin vitrindeki en simge isimlerinden biri olarak gösteriliyor ve şarkıları politik protestonun zirvesinde oluyor.^【8】

Karaca’nın bu dönemdeki şarkılarına baktığımızda sadece birer melodi ya da iki üç tıngırtıdan ibaret olmadığını görüyoruz bu yüzden. Her biri gurbetçileri, babaları, garibanları ve emekçileri tasvir eden ve bizlerin şu an dahi tanıklık ettiğimiz sosyolojik birer belge niteliğinde.

Örneğin "Safinaz" adlı rock operasında bir kapıcı ailesinin yaşamını ilmek ilmek işlerken, "Tamirci Çırağı"nda zengin bir kıza aşık olan emekçi bir gencin hayallerini ve sert gerçeklerini yüzümüze çarpıyordu. 1 Mayıs şarkısında ise "işçi ve emekçi" kavramları dile getiriyor. Ya da "Dadaloğlu" şarkısına baktığımızda "Hakkımızda devlet etmiş fermanı Ferman padişahın kardaş, dağlar bizimdir." Sözlerini görüyoruz.

Türkiye’deki siyasi gerginliğin tırmandığı 1979 yılında Cem Karaca, "1 Mayıs Marşı" plağı nedeniyle yargılanmaya başlayınca Almanya’ya gitmek zorunda kalıyor. 12 Eylül darbesinin ardından yapılan "yurda dön" çağrılarına, işkence ve tutuklanma korkusuyla uyamayınca 6 Ocak 1983’te vatandaşlıktan çıkarılıyor ve "vatansız" kalıyor.^【9】

Almanya'da yaşadığı dönemler onun için "kemiklerine kadar yaşadığı" bir vatanına hasret sürecine dönüyor. Orada kurduğu "Kanaken" grubuyla, göçmen işçilerin ve "öteki" olarak görülen Türklerin sorunlarını dile getiriyor.^【10】

Şarkılarında "Türk’ten Alman olamaz ki" diye haykırırken aslında kendi entegrasyon sancısını ve sıla özlemini anlatıyor bizlere Cem Karaca. Babası Mehmet Karaca’nın 1980’deki cenazesine dahi katılamadığı bir dönem geçiriyor.^【11】

Hasret canına tak ettiğinde, dönemin Başbakanı Turgut Özal ile Münih’te bir otelde görüşüyor kendisi. Bu görüşme, "Özal’ın elini öptü" şeklinde magazinleşse de Karaca sadece vatanına dönmek ve oğluna kavuşmak isteyen bir baba olarak önümüze geliyor bu sefer.^【12】

^{Cem Karaca} (Anadolu Ajansı)

27 Haziran 1987’de, 7 yılı aşkın sürgünün ardından "vatansız pasaportuyla" İstanbul’a ayak bastı. Havalimanında 11 yaşındaki oğlu Emrah’a sarılıp ağlarken yaşadığı o an, tüm politik tartışmaların üzerindeydi.^【13】

Ancak dönüşü, eski yoldaşları tarafından "döneklik" suçlamalarıyla karşılandı. O ise bu eleştirilere "Ben döneksem döndüm işte memleketime, oh be!" diyerek, pırıl pırıl bir Türkiye özlemini anlatan şarkılarıyla yanıt verdi. 1990’da "Kahya Yahya" ile Altın Güvercin’i kazandı. Cahit Berkay ve Uğur Dikmen ile müzikal yolculuğuna devam etti.^【14】

Cem Karaca’yı dinlerken onun sadece rock şarkılarına değil, aslında bin yıllık Türk halk kültürü geleneğine yaslandığını hissederim. Eski ile yeniyi harmanlayan bir kültürü sunduğunu düşünüyorum. O, geçmişteki ozanların geleneğini modern bir biçimde harmanlayarak bize yeniden sunmuştur.

Kendisi halk edebiyatı unsurlarını bize usta bir şekilde gösterir. Şarkılarında "3, 7, 40" gibi sayı belirterek tasavvuf kültüründen bize gelen 3'ler,7'ler, 40'lar sözlerini sanat diliyle bize aşılar. Tasavvufi öğretilere ve pir karakterlerine sıkça rastlarız. "Laf ile peynir gemisi yürümez" ya da "dünyaya kazık çakmak" gibi deyim ve atasözlerini müziğinin içine bir nakış gibi işler. Hoca Ahmet Yesevi’nin yaktığı ateşi "Karabağ" şarkısında zikrederken aslında vatan topraklarının İslamlaşmasındaki o köklü rolü bize derinden hissettirir.

Ve en önemlisi...

Allah yar! Diyerek, her şeyin gelip geçici olduğunu ve tek baki olanın "El Baki olan Allah" olduğunu bize hissettirir. Müslüman Türk olmanın ise bir "kimlik" olduğunu savunur ve bundan utanmaz.

Cem Karaca’nın son yıllarına göz attığımız vakit, manevi dünyasında "dindarlaştığı" bir dönem olduğunu görüyoruz. Eşi İlkim Karaca’nın anlattığına göre, artık "Tanrı" kelimesi onu kesmiyor, sahneye 21 besmele çekerek çıkıyordu. "Ben Allah’ın sevgili kuluyum" sözünü ondan sıkça duymak mümkündü.^【15】

Bu değişimi bazı çevrelerce yadırgansa da o, her zaman olduğu gibi samimiydi ve kendisini "Türk ve Müslüman" olarak tanımlamaktan asla vazgeçmedi. Çünkü bu kavram onun kimliğiydi.

8 Şubat 2004’te, 59 yaşında kalp krizi sonucu aramızdan ayrıldığında geride yüzlerce eser ve unutulmaz bir hayat hikayesi bıraktı. Vasiyeti gereği tekbir sesleriyle Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi.^【16】

Bugün dönüp baktığımda görüyorum ki Cem Karaca, hayatının hiçbir döneminde "herkes gibi" olmadı. O, hep sınırlarda dolaşan, vatanını kemiklerine kadar özleyen, tamirci çıraklarının duygularını bizlere kendi sanatı ile anlatan bir dervişti.

Eğer onu gerçekten tanımak isterseniz; sadece o meşhur şarkılarını değil, "Sevda Kuşun Kanadında" ki o aksakallı piri ya da "Bence Artık Sen de Herkes Gibisin"deki o derin hüznü de dinleyin. Umudunuz yitecek gibi olduğunda ya da yalnızlık çöktüğünde üstünüze. "Allah Yar" sözlerine eşlik edin. Hayatın hüznü çöktüğünde ve gözünüzden damlalar süzüldüğünde "Bu Son Olsun"a bir kulak verin. Uzun zamandır görüşemediğiniz bir dostla sessiz ve sakin bir ortamda piknik yaparken ve bir ağacın dibinde soluklanırken "Ceviz Ağacı" şarkısı size eşlik etsin.

Dedim ya unutulmaz bir hayat hikayesi bıraktı bizlere diye. Öyle yaptı. Çünkü o, bu toprakların en gerçek, en gür ve en nev-i şahsına münhasır seslerinden biriydi. Bizden biriydi. Bizimleydi.

Rahmet olsun.