Rusya'nın Suriye'deki Askeri Varlığının Yeniden Düzenlenmesine Dair Mutabakat

Rusya'nın Suriye'deki Askeri Varlığının Yeniden Düzenlenmesine Dair Mutabakat, Rusya'nın Suriye'deki iki ana askeri tesisi olan Hmeymim Hava Üssü ve Tartus Deniz Üssü'nün geleceğine ilişkin olarak Suriye ile Rusya arasında 9 Ağustos 2026 tarihinde varılan mutabakattır. Suriye Dışişleri Bakanlığı, mutabakatın yaklaşık bir buçuk yıl (18 ay) süren müzakerelerin ardından sağlandığını duyurmuş; mutabakat kapsamında Suriye sahilindeki Rus varlığının yeniden düzenlenmesi, sivil nitelikteki tesislerin Suriye devlet yönetimine devredilmesi ve askeri amaçlı Rus üslerinin ortak eğitim merkezlerine dönüştürülmesinin öngörüldüğünü belirtmiştir.^【1】

Mutabakat muhtırası, Rusya'nın Suriye'deki askeri varlığının yeniden düzenlenmesine ilişkin iki temel değişiklik öngörmektedir. Buna göre, sivil kullanım amaçlı tesisler kademeli olarak Suriye'nin sivil yönetimine devredilecek, askeri amaçlı kullanılan Rus tesisleri ise askeri üs statüsünden çıkarılarak ortak eğitim ve yeterlilik merkezlerine dönüştürülecektir. Suriye Dışişleri Bakanlığı, yeni düzenlemelerin “her iki ülkenin çıkarlarını koruyacak şekilde” uygulanacağını açıklamıştır.^【2】

Bu kapsamda Hmeymim Havalimanı ile Tartus Limanı'ndaki 4 numaralı ticari rıhtımın kademeli olarak Suriye'nin sivil idaresine dahil edilmesi öngörülmektedir. Hmeymim Hava Üssü ve Tartus Deniz Üssü başta olmak üzere askeri amaçlı kullanılan tesislerin ise ortak Rusya-Suriye eğitim ve kapasite geliştirme merkezlerine dönüştürülmesi planlanmaktadır.^【3】 Associated Press, düzenlemenin Rus askeri güçlerinin Akdeniz kıyısındaki iki stratejik tesis üzerindeki kontrolünü sona erdireceğini bildirmiştir.^【4】

Mutabakat, geçiş sürecinin tamamlanması için en fazla üç aylık bir süre öngörmektedir. Suriye Dışişleri Bakanlığı, düzenlemeyi yaklaşık 18 ay önce başlayan müzakerelerden bu yana kaydedilen “en önemli gelişme” olarak nitelendirmiş ve bunun Suriye-Rusya ilişkilerinde yeni bir döneme zemin hazırladığını belirtmiştir.^【5】

Suriye'nin Genel Liman ve Gümrük İdaresi, Suriye ile Rusya arasında yapılan görüşmeler sonucunda, Rusya tarafından kullanılan Tartus Limanı'ndaki ticari bölümlerin Suriye tarafına devredilmesi konusunda mutabakata varıldığını açıklamıştır. Devir kapsamında 4 numaralı rıhtım ile çevresindeki depolar ve diğer yapılar yer almaktadır.^【6】

Mutabakatın ardından Suriye Sivil Havacılık ve Hava Taşımacılığı Genel Otoritesi, batı Suriye'deki Lazkiye Uluslararası Havalimanı'nın kontrolünü 9 Ağustos 2026'da devraldığını açıklamıştır. Otorite, havalimanının tesis ve sistemlerine ilişkin teknik ve operasyonel değerlendirmelere başladığını, rehabilitasyon planı hazırlanacağını ve havalimanının yeniden faaliyete geçirilmesi için gerekli çalışmaların yürütüleceğini bildirmiştir.^{【7】【8】}

Suriye Dışişleri Bakanı Esad eş-Şibani (Esad el-Şeybani), mutabakat kapsamında düzenlenen tesis ve kurulumları incelemek üzere Lazkiye Uluslararası Havalimanı ile Tartus Limanı'nı ziyaret etmiştir.^【9】

Rusya'nın Suriye'deki askeri varlığı 1971 yılına dayanmaktadır. Bu tarihte Sovyetler Birliği, Tartus'ta bir deniz kuvvetleri destek tesisi kurmuştur. Hmeymim Hava Üssü ise Lazkiye vilayetinde, başlangıçta Basil el-Esad Uluslararası Havalimanı adıyla faaliyet gösteren küçük bir sivil havalimanı olarak kullanılmış; Rusya, 2015 yılının ortalarında tesisi askeri hava üssüne dönüştürerek Suriye'deki hava operasyonlarının merkezlerinden biri haline getirmiştir. Ekim 2016'da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Esad rejimiyle Hmeymim'in Rusya tarafından kalıcı ve ücretsiz kullanılmasına imkan tanıyan anlaşmayı onaylamıştır.^【10】

Tartus Deniz Üssü, Rusya'nın Akdeniz'deki tek deniz tesisidir. 1971'de kurulan lojistik ve teknik destek tesisi, 2017 yılında yapılan anlaşmayla deniz üssüne dönüştürülmüş ve Rusya'ya 49 yıllık, ücretsiz ve 25 yıl daha uzatılabilir kullanım hakkı verilmiştir. Anlaşma kapsamında Rusya'ya tahsis edilen alanda nükleer güçle çalışan gemi ve denizaltılar dahil olmak üzere aynı anda 11 savaş gemisine kadar konuşlandırılmasına izin verilmiştir.^【11】

Rusya, 2015 yılında Esad rejiminin talebi üzerine Suriye'ye askeri müdahalede bulunmuş ve Hmeymim ile Tartus'taki tesisleri operasyonlarının merkezleri olarak kullanmıştır. Rus hava gücü, Suriye iç savaşı boyunca rejim güçlerine destek sağlamıştır.^【12】

Esad rejiminin devrilmesinden sonra Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, 13 Ekim 2025'te yaptığı açıklamada, Şam yönetiminin Rus üslerinin Suriye'de kalmasıyla ilgilendiğini ancak tesislerin farklı amaçlara hizmet edecek şekilde yeniden düzenlenebileceğini belirtmiştir.^【13】

Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esad, yaklaşık 25 yıl süren iktidarının ardından 8 Aralık 2024'te Hmeymim Hava Üssü üzerinden Rusya'ya kaçmış; bu gelişme 1963'ten bu yana süregelen Baas Partisi iktidarını sona erdirmiştir. Ocak 2025'te, mevcut geçici Devlet Başkanı Ahmed Şara liderliğinde bir geçiş yönetimi kurulmuştur.^【14】

Esad'ın devrilmesinin ardından Rusya ile yeni Suriye hükümeti, Hmeymim Hava Üssü ve Tartus Deniz Üssü'nün geleceğine ilişkin görüşmelere başlamıştır. Reuters'ın 2 Mart 2025 tarihli haberine göre, Esad'ın devrilmesinin ardından Rus askerlerinin iki tesisten çıkışları daha sıkı denetlenmeye başlanmış ve tesislerin girişlerinde yeni Suriye yönetimine bağlı güvenlik güçleri konuşlandırılmıştır. Şara yönetiminin, Esad döneminde Rusya'ya verilen Tartus için 49 yıllık, Hmeymim için ise süresiz kullanım haklarını yeniden müzakere etmek istediği,ancak Moskova ile ilişkileri tamamen sonlandırmayı amaçlamadığı aktarılmıştır.^【15】

29 Ocak 2025'te Şam'da Rusya ve Suriye heyetleri arasında gerçekleştirilen görüşmelerde, Suriye tarafının Esad döneminde Rusya ile yapılan kredilerin iptalini, Rusya'da bulunduğuna inanılan Suriye fonlarının iadesini ve Esad'ın neden olduğu yıkım için tazminat ödenmesini gündeme getirdiği bildirilmiştir. Rus tarafı ise söz konusu fonların varlığını reddetmiş ve Esad'ın iadesi konusunda herhangi bir talep bulunmadığını belirtmiştir. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, görüşmelerin ardından Moskova ile Şam arasındaki temasların sürdüğünü ve sürecin devam ettiğini açıklamıştır.^【16】

Rusya, Esad'ın devrilmesinin ardından Suriye ile ilişkilerinin devam edeceğini vurgulamıştır. Rusya'nın BM Daimi Temsilcisi Vasili Nebenzya, iki ülke arasındaki ittifakın herhangi bir yönetime bağlı olmadığını belirtirken, Moskova'nın Esad'ı iade etmeye yanaşmadığı bildirilmiştir.^【17】

Rusya, Esad rejiminin devrilmesinin ardından Hmeymim ve Tartus'taki askeri varlığını sürdürmüş, Rusya Dışişleri Bakanlığı ise Ocak 2025'te bu tesislerin “insani merkezlere” dönüştürülmesini önermiştir. Ahmed Şara, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşmek üzere iki kez Moskova'yı ziyaret etmiştir. İlk ziyaret 15 Ekim 2025'te, ikinci ziyaret ise Ocak 2026'da gerçekleştirilmiş ve görüşmelerde ikili ilişkilerin yanı sıra Rusya'nın Suriye'deki askeri varlığı ele alınmıştır.^【18】 Şara, Ekim 2025'teki ziyaretinde yeni Suriye yönetiminin Rusya ile daha önce imzalanan anlaşmalara saygı göstereceğini açıklamıştır.^【19】

Ocak 2026'daki görüşmede Putin, iki ülke arasındaki ilişkilerin yeniden yapılandırılması konusunda ilerleme kaydedildiğini belirtmiş ve Şara'nın Suriye'nin toprak bütünlüğünü yeniden tesis etme çabalarını övmüştür. Şara ise Rusya'nın Suriye ve bölgedeki “tarihi rolüne” vurgu yapmıştır.^【20】