Serap (sözlük)

İsim, (sera:bı), Farsça serāb

Atmosferde ışık ışınlarının kırılmasından kaynaklanan ve çöllerde sıkça gözlemlenebilen bir optik yanılma. Bu durum, uzaktaki bir cisme bakıldığında, cismin bir su yüzeyinden yansıyormuş gibi ters görüntüsünün oluşumuyla kendini gösterir. Türkçede ılgım, yalgın, pusarık gibi eşanlamlıları bulunur:

"Bu kitapların haricinde herhangi bir menfaat ummak, seraptan su ummak gibi olur." - Necip Fazıl Kısakürek

Arapça serāb (سَراب) “çölde görülen hayal” anlamına gelir. Bu sözcük, Arapça saraba (سَرَبَ) “gitti, kaçtı, (su) akıp gitti, (deve) başıboş gitti” fiilinden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

Arapça sözcüğün nihai anlamı, “yaklaşınca uzaklaşan, kaçar gibi görünen şey” olabilir. Aynı zamanda İbranice/Aramice/Süryanice şərab “aşırı sıcakta yanma, akkor haline gelme” sözcüğüyle de ilişkisi olabileceği düşünülür.

Farsça serāb “su kaynağı, göze” ile bir anlam bağı kurulamamaktadır.

İlk yazılı kullanım:

"Dünyā sarāyına ġurūr, lemeˁān-ı serāba aldanmağa benzer" - [Sinan Paşa, Tazarru'nâme, 1482]

• Edebiyat ve Felsefe: Çoğunlukla aldatıcı veya hayali umutları anlatan metaforik bir anlam taşır.
• Bilim: Atmosferik optik fenomenler ve ışık kırılmalarıyla ilgili araştırmalarda kullanılır.
• Halk Dili: Boş vaatleri, gerçekleşmesi mümkün olmayan hayalleri ifade etmek için mecazi anlamda kullanılır.

• Çölün ortasında beliren serap, yolcuyu yanıltarak umutlarına tuzak kuruyordu.
• “Hayatta bazı idealler serap gibidir; yaklaştıkça uzaklaşır.”
• Necip Fazıl’ın eserlerinde serap, çoğu kez boşa çıkan hayalleri simgeleyen bir mecaz olarak karşımıza çıkar.