Sıfır Atık Hareketi

Sıfır Atık Hareketi, 27 Eylül 2017’de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan Hanımefendi’nin himayelerinde başlamış bir çevre hareketidir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinesinde yürütülen proje, “Dünya Ortak Evimiz” sloganıyla BM nezdinde kabul gören küresel bir çevre hareketine dönüşmüştür.

^{"Dünya Ortak Evimiz" sloganı ile İstanbul'da düzenlenen Sıfır Atık Festivali (Anadolu Ajansı)}

BM Genel Kurulu’nda, 14 Aralık 2022'de Türkiye'nin ana sunuculuğunda, 105 ülkenin de ortak sunucu olduğu oylamada 30 Mart, ‘Uluslararası Sıfır Atık Günü’ ilan olarak kabul edildi. Emine Erdoğan, BM 77. Genel Kurulu marjında düzenlenen Sıfır Atık konulu, özel oturumda konuşma yaparak kurula hitap eden ilk Türk lider eşi oldu. Aynı toplantıda BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, "BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu" kurulacağını duyurdu. 12 Nisan 2023’te ise “BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu" resmen kuruldu. Başkanlığını Emine Erdoğan’ın yaptığı danışma kurulunda, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreter Yardımcısı Guy Bernard Ryder’in yanı sıra ABD, Sierra Leone, Şili, Bangladeş, Brezilya, Kolombiya, Hollanda, Fas, Belçika ve Hindistan’dan 13 üye yer aldı.

^{İstanbul'daki Uluslararası Sıfır Atık Forumu (Anadolu Ajansı)}

BM 78. Genel Kurul toplantıları kapsamında Emine Erdoğan'ın öncülüğünde, Türkevi'nde düzenlenen "Küresel Sıfır Atık Hareketine Doğru" etkinliğinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Emine Erdoğan'ın önderlik ettiği “Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı”na ilk imzayı attı. Online olarak imzaya sunulan web sitesi, halihazırda bugün 130’dan fazla ülkeden yüzbinlerce Sıfır Atık gönüllüsünün de iyi niyet beyanını imzaladığı bir mecra haline geldi. Ayrıca, 50’den fazla lider eşi, uluslararası kuruluşların üst düzey temsilcileri ve yabancı bakanlar da Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı'nı imzaladı.

Hindistan’ın dönem başkanlığını yaptığı G20 toplantıları kapsamında Sıfır Atık girişimlerinin teşvik edilmesi konulu karar G20 Çevre ve İklim Bakanları Toplantısı’nda tüm ülkelerin oybirliği ile kabul edildi. 2023 yılının Eylül ayında Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi’de düzenlenen G20 Liderler Zirvesi sonrası açıklama yapan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan “Dünya Ortak Evimiz” sloganıyla yürütülen projenin önemine dikkat çekti.

^{New York'taki 'Sıfır Atık Mavi-Damla Damla' sergisi (Anadolu Ajansı)}

Emine Erdoğan öncülüğündeki Sıfır Atık Projesi; 2018 yılında Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), 2021 yılında Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Programı (UN-Habitat), 2022 yılında Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve Dünya Bankası, 2024 yılında ikinci kez Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve 2026 yılında Green Organization tarafından toplamda yedi uluslararası ödüle layık görülmüştür.

Bakan Kurum, 27 Mart Cuma günü BM Genel Kurulu’nda Türkiye’nin COP31 ev sahipliği ve başkanlık sürecine ilişkin daimi temsilcilere bilgilendirme yaptı. Kurum, küresel çevre hareketi Sıfır Atık’ın COP31 Eylem Gündemi’nin 10 öncelikli tematik başlığından biri başlık olacağını, Türkiye’nin yine küresel bir sorumluluk anlayışıyla uluslararası sisteme güveni pekiştirmek için COP31 sürecinde de çaba sarf edeceğini anlattı.

Türkiye, Sıfır Atık Hareketi ile 2017 yılından bu yana çevreden enerjiye, sera gazı salımından atık depolama alanına kadar pek çok alanda tasarruf sağlayıp hem ekonomiye hem de geleceğe yatırım yaptı.

^{Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde 'Ortak Evimiz Dünya İçin Sıfır Atık' programı (Anadolu Ajansı)}

Bugüne kadar;

• 220 bin bina ve yerleşkede Sıfır Atık Yönetim Sistemi’ne geçildi.
• 2017'de %13 olan geri kazanım oranını her yıl arttırarak 2024 yılında %36,08'e; 2025 yılında ise yüzde 37,53’e yükseltildi.
• Türkiye 2035 yılında geri kazanım oranı %60'a, 2053 yılında da %70’e çıkarmayı hedefliyor.
• 28 milyon kişiye eğitim verildi.

Proje başlangıcından 2025 yılı sonuna kadar geçen süreçte toplamda 90 milyon ton geri kazanılabilir atık, Bakanlığımızdan lisans almış işletmelerce işlenerek ekonomiye kazandırıldı.

^{Veriler, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Ulusal Çevre Bilgi Sisteminde yer alan Atık Yönetimi Uygulaması (AtYön) ile Sıfır Atık Bilgi Sistemi'nden alınmıştır.}

Proje başlangıcından 2025 yılı sonuna kadar geçen süreçte; ülke ekonomisine 365 milyar TL katkı sağlandı.

• Toplanan atıklardan 54 milyon hanenin 1 yıllık elektrik ihtiyacına eşdeğer 270 milyar kWh enerji tasarrufu,
• İstanbul’un 2 yıllık su tüketimine eşdeğer 2 trilyon litre su tasarrufu,
• Türkiye’deki tüm araçların 1 yıllık yakıt tüketiminden daha fazlasına eşdeğer 60 milyar litre petrol tasarrufu,
• Yaklaşık 55.000 futbol sahası büyüklüğünde bir alan (390 milyon m³) atık depolama yeri tasarrufu sağlandı.
• Türkiye’deki ormanların % 7’sine denk gelen 613 milyon ağacın kesilmesi önlenmiş ve yaklaşık 36 milyon aracın yıllık karbon salımına eşdeğer 180 milyon ton sera gazı salımının önüne geçildi.

Sıfır Atık Projesi kapsamında yine Emine Erdoğan’ın himayelerinde Sıfır Atık Mavi Hareketi, 10 Haziran 2019’da başlatıldı. Bu kapsamda yayımlanan Deniz Çöpleri İl Eylem Planları’nın Hazırlanması ve Uygulanması Genelgesi ile 28 kıyı ilinde deniz çöpleri toplanırken ulusal düzeyde eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri yaygınlaştırıldı. 2020-2024 yılları arasında “1. 5 Yıllık Eylem Planları” uygulandı. 2025-2029 yıllarını kapsayan “2. 5 Yıllık Deniz Çöpleri İl Eylem Planları” ise 1 Ocak 2025 itibarıyla uygulamaya alındı.

^{"Sıfır Atık Mavi Hareketi" ile kıyılardan 180 bin ton atık toplandı (Anadolu Ajansı)}

2019 yılında başlatılan Sıfır Atık Mavi Hareketi ile birlikte Eylül 2026 itibarıyla yaklaşık 375.000 ton deniz çöpü toplandı. Böylece yaklaşık 29 bin çöp kamyonu deniz çöpü toplanarak bertaraf edildi ve denize ulaşması önlendi.

Sıfır Atık Mavi Projesi kapsamında 8 Eylül’de Fethiye Körfezi’nde dip çamuru temizliği ve Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri Projesi başlatıldı. Bir taraftan deniz ekosistemi için hayati öneme sahip deniz çayırlarını koruyacak Mapa-Şamandıra Sistemleri devreye alınırken diğer taraftan İç Körfez’de biriken ve deniz ekosistemini tehdit eden dip çamuru temizlenecek.

Proje kapsamında yüksekliği yer yer 2.7 metreye ulaşan, yaklaşık 600 hektar alanda birikmiş toplam 16 milyon 268 bin 925 metreküp dip çamuru, Körfez’den çıkarılıp bertaraf edilecek. 3 yılı kapsayacak proje tamamlandığında Fethiye Körfezi’nde ortalama 3.4 metrelik derinlik sağlanmış olacak.

Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri Projesi kapsamında da pilot bölge ilan edilen Göcek’teki 17 koyda 896 deniz mapası, 876 tonoz kullanılarak toplamda 856 tekneye hizmet verebilecek mapa şamandıra sistemleri oluşturuldu.

Projenin dijital alt yapısı için DERİA Göcek Körfezi Dijital Mapa Şamandıra Yönetim Sistemi kuruldu. Bu kapsamda mobil bir uygulama olan DERİA ile teknelere dijital rezervasyon imkanı sağlandı. En yakın mapa şamandıra sistemini gösteren bu uygulama sayesinde koyların tekne uygunluğu ve bağlama süreçleri dijital ortama taşındı.

Türkiye genelinde 1 Temmuz 2026 itibarıyla ulusal entegrasyon süreci başlayan Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Yönetim Sistemi sistemiyle 5 Eylül’e kadar 205 milyon 709 bin 303 adet DOA logolu PET, alüminyum ve cam içecek ambalajı toplandı. Sistemde kayıtlı kullanıcı sayısı 3 milyon 214 bin 992’yi geçti.

^{Depozito Yönetim Sistemi (Anadolu Ajansı)}

Depozitosu Olan Ambalajlar Sistemi, Türkiye’de Sıfır Atık Hareketi kapsamında hayata geçirildi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda, Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yürütülen DOA sistemi ile artık içecek ambalajları çöp yerine DOA makinelerine atılıyor ve bu sayede geri dönüşümle ülke ekonomisine ham madde katkısı sağlanıyor. Plastiklerin doğaya karışması da engelleyen bu sistemde vatandaşlara ise ambalaj başına 1 TL teşvik bedeli ödeniyor. Her yıl 25 milyar ambalajın toplanacağı bu sistem ile Türkiye ekonomisine 30 milyar TL katkı sağlanması hedefleniyor.

Sıfır Atık Hareketi kapsamında Depozito Yönetim Sistemi’yle içecek ambalajlarının dönüşümünü teşvik eden Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, çevre için tarihi bir adımı daha hayata geçiriyor. Çevreye zarar veren ve plastik kirliliğine neden olan tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımdan kaldırılması için harekete geçen Bakanlık, yeni yönetmelik hazırlıklarını tamamlama aşamasına getirdi.