Söylemsel Gelenek (Discursive Tradition), antropolog Talal Asad’ın İslam araştırmalarındaki özcü (essentialist) ve inşacı/rölativist (constructivist/relativist) yaklaşımları aşmak amacıyla geliştirdiği; dini, kurucu metinlerle ilişki kuran ve geçmiş ile gelecek arasındaki bağı şimdiki zamandaki kurumsallaşmış pratikler üzerinden sağlayan tarihsel bir söylem süreci olarak tanımlayan analitik kavramdır.【1】
Asad, "The Idea of an Anthropology of Islam" (1986; yeniden basımı 2009) başlıklı çalışmasında, İslam’ın birleştirici ilkelerinin toplumsal yapıda veya siyasi üslupta değil, Kur'an ve Hadis gibi kurucu metinlerle ilişki kuran söylemde (discourse) aranması gerektiğini savunmuştur.【2】
Talal Asad (University of California Television (UCTV) )
Asad bu kavramı; Abdulhamid el-Zein’in çoğul "İslamlar" (islams) tezine, Clifford Geertz ve Ernest Gellner’in sembolik/yapısal modellerine ve Wilfred Cantwell Smith ile Marshall G. Hodgson’ın kişisel "iman" ile "birikimli gelenek" arasında kurduğu ikiliğe karşı geliştirmiştir.【3】
Kutsal metinlere dayalı özcü "yüksek İslam" ile pratiklere odaklanan inşacı "yaşanan İslam" ayrımını askıya alan Asad’a göre iman, zamansal dünyadan ve gelenekten ayrılamaz; gelenek ise bilişsel bir soyutlama değil, belirli erdemleri geliştirmek üzere bedeni ve zihni eğiten pratik bir yaşam biçimidir.【4】
Michel Foucault’nun söylem ve iktidar analizleri ile Alasdair MacIntyre’ın gelenek anlayışını sentezleyen Asad’a göre söylemsel gelenek; pratiğin tesis edildiği geçmiş, amacının nasıl korunacağını belirleyen gelecek ve toplumsal koşullarla ilişkilendirildiği şimdi olmak üzere üç zamansal boyuta sahiptir.【5】Gelenek, söylemsel olarak yetkilendirilmiş "kurumsallaşmış pratik" ile başlar.【6】 Kavramın merkezindeki "ortodoksi" ise doğru pratikleri düzenleme ve yanlış olanları dışlama kapasitesini ifade eden "iktidarın hakikatle kurduğu kendine özgü bir ilişki"dir.【7】Ortodoksi içsel tartışmaları dışlamaz; pratiklerin çeşitliliği farklı tarihsel koşulların sürdürebildiği farklı İslami akıl yürütme biçimlerine işaret eder.【8】
Geleneğin özünün, dilin kullanım biçiminde yattığını belirten Asad, geleneği irrasyonel gören modern epistemolojinin aksine, Ludwig Wittgenstein’ın "yaşam biçimi" kavramıyla paralel olarak söylemsel gelenek içinde normatiflik ve şüphenin diyalektik biçimde ilişkili olduğunu savunur.【9】Kavram, siyasal İslam (political Islam) analizlerinde de İslamcı hareketleri (İran Kürdistanı’ndaki Ahmed Müftüzade’nin Şûra merkezli İslami hükümet tasarımında olduğu gibi) sabit bir düğüm noktasına indirgemek yerine, İslami gelenekle ve çağdaş sosyo-politik koşullarla kurulan ilişkiler içinde şekillenen dinamik konfigürasyonlar olarak inceleme imkânı sunar.【10】Shahab Ahmed kavramı aşırı ortodokslaştırıcı bulmuş, ancak literatürde Asad’ın modelinin heterojenliğe ve içsel tartışmaya alan tanıdığı vurgulanmıştır.【11】
Jong, Abbas ve Salar Ebrahimzadeh, "Ahmad Moftizadeh and the Idea of the Islamic Government: A Discursive Tradition Analysis in the Field of Political Islam," Religions 15, no. 2 (2024): 220 Erişim Tarihi: 23 Ekim 2026. https://www.mdpi.com/2077-1444/15/2/220
M A, Aboobacker. “The Idea of Tradition and Language: Thinking Through Talal Asad.” Social Epistemology Review and Reply Collective 15, no. 4 (2026): 21–27. Erişim 16 Ekim 2026. https://social-epistemology.com/2026/04/10/the-idea-of-tradition-and-language-thinking-through-talal-asad-aboobacker-m-a/
Shafi, Mukerrem Miftah. “A Critical Appraisal of Marshal Hodgson’s View of Islam Vis-à-Vis Cumulative and Discursive Traditions.” The Journal of Humanity and Society (İnsan ve Toplum) 8, no. 2 (2018): 33–50. Erişim 16 Ekim 2026. https://dergipark.org.tr/tr/pub/insanvetoplum/article/1125117?issue_id=70393
Talal Asad, "Religion, Secularism, Politics - Conversations with History," University of California Television (UCTV), December 3, 2008, video, 57:00, [00:25], erişim 16 Ekim 2026, https://www.youtube.com/watch?v=qBn6bo94uV8
[1]
Abbas Jong ve Salar Ebrahimzadeh, “Political Islam as a Discursive Tradition in Iranian Kurdistan: Ahmad Moftizadeh’s Conception of the Islamic Government and the Centrality of the Shura,” Religions 15, no. 2 (2024): 3–4, erişim 16 Ekim 2026,https://www.mdpi.com/2077-1444/15/2/220; Mukerrem Miftah Shafi, “A Critical Appraisal of Marshal Hodgson’s View of Islam Vis-à-Vis Cumulative and Discursive Traditions,” The Journal of Humanity and Society (İnsan ve Toplum) 8, no. 2 (2018): 45–46, erişim 16 Ekim 2026,https://dergipark.org.tr/tr/pub/insanvetoplum/article/1125117?issue_id=70393
[2]
Shafi, “A Critical Appraisal of Marshal Hodgson’s View of Islam Vis-à-Vis Cumulative and Discursive Traditions,” 45.
[3]
Shafi, “A Critical Appraisal of Marshal Hodgson’s View of Islam Vis-à-Vis Cumulative and Discursive Traditions,” 41–44.
[4]
Jong ve Ebrahimzadeh, “Political Islam as a Discursive Tradition in Iranian Kurdistan: Ahmad Moftizadeh’s Conception of the Islamic Government and the Centrality of the Shura,” 3–4; Shafi, “A Critical Appraisal of Marshal Hodgson’s View of Islam Vis-à-Vis Cumulative and Discursive Traditions,” 44–45, 48.
[5]
Jong ve Ebrahimzadeh, “Political Islam as a Discursive Tradition in Iranian Kurdistan: Ahmad Moftizadeh’s Conception of the Islamic Government and the Centrality of the Shura,” 3–4; Shafi, “A Critical Appraisal of Marshal Hodgson’s View of Islam Vis-à-Vis Cumulative and Discursive Traditions,” 46.
[6]
Shafi, “A Critical Appraisal of Marshal Hodgson’s View of Islam Vis-à-Vis Cumulative and Discursive Traditions,” 46.
[7]
Jong ve Ebrahimzadeh, “Political Islam as a Discursive Tradition in Iranian Kurdistan: Ahmad Moftizadeh’s Conception of the Islamic Government and the Centrality of the Shura,” 4; Shafi, “A Critical Appraisal of Marshal Hodgson’s View of Islam Vis-à-Vis Cumulative and Discursive Traditions” 46.
[8]
Shafi, “A Critical Appraisal of Marshal Hodgson’s View of Islam Vis-à-Vis Cumulative and Discursive Traditions,” 46–47.
[9]
Aboobacker M A, “The Idea of Tradition and Language: Thinking Through Talal Asad,” Social Epistemology Review and Reply Collective 15, no. 4 (2026): 21–25, erişim 16 Ekim 2026, https://social-epistemology.com/2026/04/10/the-idea-of-tradition-and-language-thinking-through-talal-asad-aboobacker-m-a/
[10]
Jong ve Ebrahimzadeh, “Political Islam as a Discursive Tradition in Iranian Kurdistan: Ahmad Moftizadeh’s Conception of the Islamic Government and the Centrality of the Shura,” 4–6, 15–16.
[11]
Shafi, “A Critical Appraisal of Marshal Hodgson’s View of Islam Vis-à-Vis Cumulative and Discursive Traditions” 47–49.
Henüz Tartışma Girilmemiştir
"Söylemsel Gelenek" maddesi için tartışma başlatın
Kuramsal Arka Plan
Temel Unsurlar ve Uygulama Alanı
Bu madde yapay zeka desteği ile üretilmiştir.