Stigmata

Stigmata, Antik Yunanca'da işaret, marka veya delik anlamına gelen stig (στιγ) kökü ile -ma (-μα) ekinden türeyen stigma (çoğulu stigmata) kelimesinden gelmektedir. İğne batırmak, delmek veya işaretlemek anlamındaki stízō fiiliyle aynı kökten gelen bu terim; Antik Çağ'da hayvanları, köleleri, suçluları, esirleri ve bazı Doğu ülkelerinde askerleri kızgın demir veya dövme yoluyla damgalamak için kullanılmıştır. Herodot'un aktarımlarında soyluluk işareti, tanrıya adanmış kaçak köle simgesi veya esir damgası olarak anılan kavram, Hristiyanlığın kabulüyle birlikte dinsel bir terime dönüşmüştür.

^{Giotto, St. Francis of Assisi Receiving the Stigmata Tablosu (}Flickr⁾

Hristiyan ilahiyatında ve mistisizminde stigmata; Nasıralı İsa Mesih'in çarmıha gerilişi esnasında bedeninde oluşan beş yaranın (eller ve ayaklardaki çivi izleri, sağ böğründeki mızrak yarası, başındaki dikenli taç izleri ve sırtındaki kamçı izleri) inançlı veya seçilmiş kişilerin bedeninde kendiliğinden ya da derin meditasyon sonucu ortaya çıkması fenomenini ifade eder. Stigmatik yaralar tek bir uzuvda görülebileceği gibi vücudun tamamında da tezahür edebilir; ayrıca görünür veya görünmez, kalıcı, dönemsel ya da geçici nitelikte olabilmektedir.

Hristiyan inancına göre İsa Mesih, insanlığın asli günahına kefaret olmak ve Tanrı ile insanlık arasındaki uzlaşmayı sağlamak amacıyla kendisini çarmıhta kurban etmiştir. Çarmıhtaki bu acı ve yaralar; ilahî sevgiyi, günahın varlığının ortadan kaldırılmasını, şiddetin sevgiyle yok edilmesini ve yoksulların acılarının hafifletilmesini simgeleyen semboller olarak yorumlanır.

Stigmata; inananların Mesih'in tutkusuna (çektiği acılara) ortak olarak O'nunla mistik bir birlik kurmasını ve O'nun hayatını taklit etmesini temsil eder. Bunun yanı sıra, toplumun ezilmiş, dışlanmış ve "damgalanmış" kesimleriyle (yoksullar, cüzzamlılar, ezilenler) radikal bir dayanışma içinde olunması gerektiğinin somut bir çağrısı olarak da değerlendirilmektedir.

Hristiyanlık tarihinde stigmata anlayışı farklı türlerde kavramsallaştırılmıştır:

İsa Mesih'in çarmıhtayken vücudunda oluşan doğrudan fiziksel yaraları (çivi ve mızrak izleri) ifade eder. Orta Çağ'da Papalık bu kavramı manevî bir otorite sembolü olarak da kullanmış; Papa tarafından başpiskoposlara gönderilen omuz atkısı (pallium) ve din adamlarının kafa tıraşı biçimi (tonsure), Dominikal stigmatanın bir nişanı ve papalık otoritesinin kabulü sayılmıştır.

Elçi Pavlus'un Galatyalılar 6:17 mektubundaki "...Çünkü ben İsa'nın yara izlerini bedenimde taşıyorum" (Ego enim stigmata Domini Jesus in corpore meo porto) ifadesine dayanır. Bu ifade; Kutsal Kitap yorumcuları (Victorinus, Jerome, Augustinus vb.) tarafından Pavlus'un bedenindeki fiziksel yaralar, Hristiyanlığı yayarken karşılaştığı kırbaçlanma ve taşlanma gibi sıkıntılar veya her ikisi olarak yorumlanmıştır. Pavlus, Hristiyanlıkta stigmata taşıdığını belirten ilk kişi olarak kabul edilir.

^{Stigmata Türleri Temsili (Yapay zeka ile oluşturulmuştur.)}

Bireyin Mesih adına hizmet ederken karşılaştığı zorlukları ve çektiği acıları ifade eder. 11. yüzyılda Peter Damian tarafından manastır yaşamı ve rahiplik mesleğiyle ilişkilendirilmiş; ideal rahip ve rahibeler Mesih'in yaralarının taşıyıcıları ve kanla kutsanmış figürler olarak tanımlanmıştır.

Yaşayan bedenlerin yanı sıra ölmüş kişilerin cesetlerinde görülen mucizevi haç işaretlerini kapsar. 1095 Clermont Konsili sonrasında Papa II. Urban'ın I. Haçlı Seferi çağrısının da etkisiyle, savaşa katılan veya ölen Haçlı askerlerinin ve din adamlarının bedenlerindeki haç izleri kurtuluşun ve azizlik statüsünün bir göstergesi kabul edilmiştir.

Kişinin İsa'nın çarmıhtaki acıları üzerine bilinçli veya bilinçsiz olarak yaptığı derin zihinsel yoğunlaşma ve meditasyon neticesinde, zihnin beden üzerinde oluşturduğu fizyolojik/nörolojik değişiklikler sonucu ortaya çıkan yaralardır.

• Aziz Paulus (Pavlus): Yeni Ahit metinlerindeki beyanlarıyla Hristiyanlıkta stigmata anlayışının temellerini atan ilk şahsiyettir.
• Assisili Aziz Francis (1181/82–1226): Katolik Kilisesi tarafından fiziksel yaraları resmen doğrulanan ilk "sertifikalı" stigmatik şahsiyettir. Eylül 1224'te La Verna dağında dua ederken kanatlı bir Seraf meleği şeklinde çarmıha gerilmiş İsa vizyonu görmüş ve bedeninde beş yara izi oluşmuştur. Biyografisini yazan Celanolu Thomas ve diğer görgü tanıklarınca belgelenen Francis, Mesih'i birebir taklit etmesi sebebiyle "İkinci Mesih" (Alter Christus) olarak da adlandırılmıştır.
• Sienalı Azize Catherine (1347–1380): 1375 yılında Pisa'daki St. Christina Kilisesi'nde komünyon sonrası haça bakarak meditasyon yaparken çarmıhtan gelen beş kan kırmızı ışınla yaralanmış; bu yaralar kendisi hariç ölümüne kadar diğer insanlara görünmez kalmıştır.
• Padre Pio (1887–1968): Kapuçin tarikatına mensup İtalyan rahip Padre Pio, 1918 yılında vizyonlar sırasında böğründan mızrakla delindiğini hissetmiş, ardından ellerinde ve ayaklarında açık yaralar oluşmuştur. Ölümüne kadar yaralarından günde yaklaşık bir fincan taze kan akmış, yaraları enfekte olmamış ve etrafa hoş bir parfüm kokusu yaymıştır.
• Therese Neumann (1898–1962): Bavyeralı köylü kızı Neumann'ın 1926 yılında başlayan stigmatik yaraları, gözlerinden her cuma kan akması ve sadece Evharistiya (kutsal ekmek) ile beslenip hiç su içmeden yaşaması doktorlar tarafından incelenmiş ve dinî meditasyona bağlı psikosomatik bir tip olarak değerlendirilmiştir.

^{Stigmata (}Pixabay⁾

Katolik Kilisesi, stigmata iddialarını değerlendirirken sahtekarlık, psikolojik rahatsızlıklar veya tıbbi patolojilerden ayırt etmek amacıyla sıkı kriterler uygular:

1. Gelişim Nitelikleri: Tıbbi patolojilere dayalı yaralar kademeli olarak ve vücudun rastgele yerlerinde çıkarken; otantik stigmata aniden ortaya çıkar ve doğrudan Mesih'in çarmıhtaki yaralarının yerleriyle örtüşür.
2. Kanamalar ve İyileşme: Patolojik yaralar irin toplayıp iltihaplanırken; otantik kabul edilen stigmata temiz blood salgılar, iltihaplanmaz ve kötü koku üretmez. Ayrıca bu yaralar tıbbi ilaç veya tedavilerle iyileştirilemez, ancak aniden kendi kendine kapanıp tekrar açılabilir.
3. Zamanlama ve Etki: Otantik stigmata genellikle Mesih'in tutkusunun anıldığı kutsal günlerde (özellikle Cuma günleri ve Kutsal Cuma) yoğun kanama gösterir. Yoğun kan kaybına rağmen kişide hayati tehlike veya kan nakli ihtiyacı oluşturmaz.
4. Ahlaki Kriterler: Kilise incelemelerinde kişinin kahramanca erdemlere (heroic virtue) sahip olması, alçakgönüllülük göstererek bu izleri saklamaya çalışması ve derin duada mistik bir birlik yaşamış olması şartı aranır.