Tarih Üzerine (Kitap)

Eric Hobsbawm'ın Tarih Üzerine (On History) adlı eseri, tarihsel olguların doğası, tarihyazımı yöntemleri ve tarihçilerin sorumlulukları üzerine derinlemesine bir inceleme sunar. Kitap, tarih disiplininin hem akademik hem de politik anlamlarını sorgulayan makalelerden oluşmaktadır. Kitap Türkçe olarak 1999 yılında Bilim ve Sanat Vakfı Yayınlarından çıkmıştır.

2001 Baskısı Kapağı 

^【1】

Kitabın İçeriği ve Yapısı

Tarih Üzerine, 22 bölümden oluşan bir derleme niteliğindedir. Bu bölümler, Hobsbawm’ın çeşitli akademik konuşmaları, konferans bildirileri ve makalelerinden derlenmiştir. Kitabın temel olarak değindiği noktalar genel tarih yazımını kapsar.

Tarih Üzerine kitabında Eric Hobsbawm, tarihyazımı ve tarihçilerin sorumlulukları üzerine çeşitli konuları ele alır. Tarihin Dışında ve İçinde başlıklı bölümde, tarihçilerin tarih ile çağdaş toplum arasındaki ilişkileri nasıl değerlendirdiğini tartışarak kitaba bir giriş yapar. Geçmiş Duygusu bölümünde, toplumların geçmiş algılarının kimlik oluşturma süreçlerindeki rolünü ele alırken Tarih Bize Çağdaş Toplumlar Hakkında Ne Anlatabilir? bölümünde, tarih disiplininin modern dünyayı anlamada nasıl bir araç olarak kullanılabileceğini değerlendirir. İleriye Bakmak: Tarih ve Gelecek bölümünde geçmişin geleceği nasıl şekillendirdiği tartışılırken Tarih İlerleme Kaydetti mi? başlığı altında tarihte ilerleme fikrinin geçerliliğini eleştirir. Toplumsal Tarihten Toplumun Tarihine bölümü, sosyal tarih anlayışının evrimini incelerken Tarihçiler ve İktisatçılar başlıklı iki bölümde tarih ile ekonomi arasındaki ilişkileri ayrıntılı şekilde ele alır. Partizanlık başlıklı bölümde tarihyazımının ideolojik yönlerini sorgulayan Hobsbawm, Tarihçiler Karl Marx’a Ne Borçludur? ve Marx ve Tarih bölümlerinde Marksist tarih anlayışının temellerini ve kendi tarih görüşü üzerindeki etkilerini açıklar.

Bütün Halkların Bir Tarihi Vardır bölümünde tarihin küresel bir disiplin olarak ele alınması gerektiğini vurgularken Tarih Anlatısının Canlanması ve Postmodernizm bölümünde tarih anlatım biçimlerini ve postmodernizmin tarih disiplinine etkilerini değerlendirir. Avrupa'nın Tuhaf Tarihi ve Tarih Olarak Bugün bölümlerinde Avrupa tarihinin özgünlükleri ve tarihin günümüzdeki anlamı tartışılır. Rus Devrimi'nin Tarihini Yeniden Yazabilir miyiz? ve Barbarlık: Bir Kullanım Kılavuzu bölümleri, devrim tarihinin yazımı ve modern çağın krizleri üzerine yoğunlaşırken Kimlik Tarihi Yeterli Değildir ve Komünist Manifesto’ya Giriş bölümlerinde kimlik siyasetine yönelik eleştiriler ve Komünist Manifesto üzerine bir değerlendirme sunulur.

Kitabın Temel Konuları

Hobsbawm, Tarih Üzerine'de tarihçilerin topluma karşı sorumluluklarını vurgularken tarihin ulusal kimlik ve ideolojilerin inşasında nasıl kullanıldığını detaylı bir şekilde ele alır. Aşağıda kitabın işlediği temel konular özetlenmiştir:

• Tarihin Politik Kullanımı: Hobsbawm, tarihin sıklıkla milliyetçilik, etnik kimlikler ve ideolojik mücadeleler için nasıl manipüle edildiğini gösterir. Özellikle, geçmişin ulusal mitlerin inşasında nasıl kullanıldığına dair analizleri dikkat çekicidir.
• Marksist Tarihyazımı: Tarihsel materyalizmin, olayları ekonomik ve toplumsal dinamikler açısından ele alan güçlü bir yöntem sunduğunu savunur. Ancak Hobsbawm, Marksist tarihyazımının değişen koşullara uyum sağlaması gerektiğini de belirtir.
• Postmodernizmin Eleştirisi: Postmodernizmin tarih disiplinine getirdiği aşırı göreci yaklaşımı eleştirir ve tarihçilerin olgulara dayalı gerçekliği koruması gerektiğini savunur.
• Tarihçinin Sorumluluğu: Tarihçilerin yalnızca geçmişi anlatmakla kalmayıp, günümüzün ve geleceğin şekillendirilmesine katkıda bulunmaları gerektiğini vurgular. Özellikle sahte tarihyazımına ve anakronizme karşı mücadele edilmesi gerektiğini belirtir.